Σε μία από τις πιο χαρακτηριστικές παρεμβάσεις του για την Τουρκία το τελευταίο διάστημα, ο Σεργκέι Λαβρόφ έστειλε διπλό μήνυμα προς την Άγκυρα: η Μόσχα αναγνωρίζει ότι η Τουρκία παραμένει σημαντικός συνομιλητής και δυνητικός μεσολαβητής, αλλά θεωρεί ότι η ιδιότητά της ως κράτους-μέλους του ΝΑΤΟ περιορίζει αντικειμενικά την ανεξαρτησία των κινήσεών της.
Η τοποθέτηση έγινε στις 14 Αυγούστου, σε συνέντευξη του Ρώσου υπουργού Εξωτερικών στο Vesti, και είχε ιδιαίτερη βαρύτητα επειδή ήρθε σε μια περίοδο κατά την οποία η Τουρκία επιχειρεί να κρατήσει ανοικτούς διαύλους τόσο με τη Μόσχα όσο και με τη Δύση.
Ο Λαβρόφ δεν επιτέθηκε ευθέως στον Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν. Προτίμησε μια πολύ πιο χαρακτηριστική ρωσική διπλωματική διατύπωση: αναγνώρισε τον ρόλο της Άγκυρας, αλλά ταυτόχρονα υπενθύμισε ότι η συμμετοχή της στο ΝΑΤΟ έχει κόστος.
«Οι επιπτώσεις της ένταξης στο ΝΑΤΟ είναι αναπόφευκτες»
Η πιο αιχμηρή αναφορά αφορούσε ακριβώς τη στρατηγική ισορροπία που επιχειρεί να διατηρεί η Τουρκία.
«Η Τουρκία θέλει να είναι μέλος του ΝΑΤΟ, να έχει σχέσεις με την Ευρωπαϊκή Ένωση –αν και βαθιά μέσα της καταλαβαίνει ότι δεν θα γίνει ποτέ δεκτή– και να έχει καλές σχέσεις με τη Ρωσία. Νομίζω ότι οι επιπτώσεις που αφήνει πίσω της η ένταξη στο ΝΑΤΟ είναι αναπόφευκτες».
Η φράση δεν είναι τυχαία.
Για τη Μόσχα, η Τουρκία αποτελεί ταυτόχρονα εταίρο και αντίπαλο.
Συνεργάζονται στην ενέργεια, στον τουρισμό, στη Μαύρη Θάλασσα και σε μεγάλα οικονομικά έργα.
Αλλά η Τουρκία είναι παράλληλα μέλος της Βορειοατλαντικής Συμμαχίας, υποστηρίζει την Ουκρανία σε σειρά ζητημάτων και συμμετέχει στους συλλογικούς σχεδιασμούς του ΝΑΤΟ.
Ακριβώς αυτή την αντίφαση επιχείρησε να φωτίσει ο Λαβρόφ.
Η Ρωσία βλέπει την Τουρκία ως χρήσιμο μεσολαβητή – όχι ως ουδέτερη χώρα
Ο Ρώσος υπουργός επιβεβαίωσε ότι η Τουρκία έχει προσφερθεί ξανά να μεσολαβήσει για το ουκρανικό.
Η Μόσχα δεν απορρίπτει τη χρησιμότητα της Άγκυρας.
Αλλά, σύμφωνα με τον Λαβρόφ, η Τουρκία δεν μπορεί να θεωρηθεί πλήρως ανεξάρτητος ή ουδέτερος παίκτης όσο παραμένει ενταγμένη στο ΝΑΤΟ.
«Ως μέλος του ΝΑΤΟ είναι αναγκασμένη να λαμβάνει υπόψη τις υποχρεώσεις της προς το μπλοκ».
Αυτή η διατύπωση είναι ουσιαστικά η ρωσική επιφύλαξη απέναντι στην τουρκική μεσολάβηση.
Η Άγκυρα μπορεί να συνομιλεί με όλους.
Η Μόσχα όμως δεν ξεχνά σε ποια συμμαχία ανήκει.
Μαύρη Θάλασσα: Εκεί όπου οι δύο χώρες χρειάζονται η μία την άλλη
Παρά τις αιχμές, ο Λαβρόφ επέμεινε ότι υπάρχουν σοβαροί λόγοι για τους οποίους Ρωσία και Τουρκία θέλουν να διατηρούν καλές σχέσεις.
«Έχουμε πολλά κοινωνικά και οικονομικά πρότζεκτ. Έχουμε πολλά κοινά στην ιστορία μας – τον Καύκασο, τη Μαύρη Θάλασσα. Η Τουρκία ενδιαφέρεται ειλικρινά για τη σταθερότητα της Μαύρης Θάλασσας».
Αυτό είναι ίσως το πιο σημαντικό στοιχείο της σχέσης.
Η Τουρκία ελέγχει τα Στενά του Βοσπόρου και των Δαρδανελίων.
Η Ρωσία θεωρεί τη Μαύρη Θάλασσα κρίσιμο χώρο για την ασφάλεια και την οικονομία της.
Και οι δύο έχουν συμφέρον να αποτρέψουν μια ανεξέλεγκτη κλιμάκωση που θα μπορούσε να μετατρέψει την περιοχή σε ακόμη πιο άμεσο πεδίο αντιπαράθεσης Ρωσίας–ΝΑΤΟ.
Η ουκρανική πρόταση για τα πολιτικά πλοία
Η συζήτηση αποκτά μεγαλύτερη σημασία μετά τις πληροφορίες ότι η Ουκρανία πρότεινε μέσω τρίτου μέρους αμοιβαία παύση επιθέσεων σε πολιτικούς στόχους και πλοία στη Μαύρη Θάλασσα.
Η πρόταση μεταφέρθηκε στη Μόσχα στις 13 Αυγούστου και, σύμφωνα με πληροφορίες του Reuters, η ουκρανική πλευρά ανέμενε ρωσική απάντηση.
Η αύξηση των επιθέσεων σε πλοία, λιμάνια και ενεργειακές εγκαταστάσεις έχει ήδη προκαλέσει προβλήματα στις εμπορικές ροές και στις εξαγωγές σιτηρών.
Ακριβώς εδώ η Τουρκία μπορεί να ξαναβρεί τον ρόλο που είχε κατά την εποχή της συμφωνίας για τα σιτηρά.
Λαβρόφ: «Δεν το ξεκινήσαμε εμείς»
Ο Ρώσος ΥΠΕΞ εμφανίστηκε ιδιαίτερα επιφυλακτικός απέναντι στις τουρκικές προτάσεις για προστασία της ναυσιπλοΐας.
«Τώρα οι Τούρκοι ομόλογοί μας μιλούν ξανά για την ανάγκη να επιτευχθεί με κάποιο τρόπο μια συμφωνία, ώστε η ναυτιλία να μην αποτελεί στόχο επιθέσεων. Αλλά δεν το ξεκινήσαμε εμείς αυτό».
Με τη φράση αυτή η Μόσχα επιχειρεί να αποδώσει την ευθύνη για την κλιμάκωση στη Μαύρη Θάλασσα στο Κίεβο και στους υποστηρικτές του.
Η ουκρανική πλευρά, από την άλλη, κατηγορεί τη Ρωσία για επιθέσεις σε πλοία και λιμενικές εγκαταστάσεις της Οδησσού.
Το αποτέλεσμα είναι ότι και οι δύο πλευρές δηλώνουν πως προστατεύουν τη ναυσιπλοΐα, ενώ ταυτόχρονα συνεχίζουν στρατιωτικές επιχειρήσεις που την καθιστούν ολοένα πιο επικίνδυνη.
Η Τουρκία επιστρέφει στον ρόλο του «ενδιάμεσου»
Για τον Ερντογάν, η Μαύρη Θάλασσα αποτελεί ίσως το καλύτερο πεδίο για να αποδείξει ότι η πολυδιάστατη εξωτερική του πολιτική εξακολουθεί να έχει αξία.
Η Τουρκία είχε ήδη κεντρικό ρόλο στη συμφωνία εξαγωγής ουκρανικών σιτηρών.
Διατηρεί απευθείας δίαυλο με τον Πούτιν.
Μιλά με το Κίεβο.
Και ταυτόχρονα παραμένει μέλος του ΝΑΤΟ.
Ακριβώς αυτή η θέση, όμως, είναι και το πλεονέκτημα και η αδυναμία της.
Για τη Δύση, η Άγκυρα συχνά φαίνεται υπερβολικά κοντά στη Μόσχα.
Για τη Μόσχα, παραμένει τελικά μέλος ενός εχθρικού στρατιωτικού μπλοκ.
Οι S-400 ως υπενθύμιση του παράδοξου
Η σχέση Ρωσίας–Τουρκίας είναι γεμάτη παραδείγματα αυτής της αντίφασης.
Η Άγκυρα αγόρασε τους ρωσικούς S-400, προκαλώντας βαθιά κρίση με την Ουάσιγκτον και απομάκρυνσή της από το πρόγραμμα F-35.
Ταυτόχρονα όμως συνεχίζει να φιλοξενεί ΝΑΤΟϊκές υποδομές και να συμμετέχει στους σχεδιασμούς της Συμμαχίας.
Η ίδια η NATO έχει επανειλημμένα χαρακτηρίσει την Τουρκία κρίσιμο σύμμαχο λόγω της γεωγραφικής της θέσης στη Μαύρη Θάλασσα, στη Μεσόγειο και στη Μέση Ανατολή.
Για τη Μόσχα, αυτό σημαίνει ότι η Άγκυρα δεν μπορεί ποτέ να είναι πλήρως «δική της».
Η αιχμή για την Ευρωπαϊκή Ένωση
Ιδιαίτερα δηκτική ήταν και η αναφορά του Λαβρόφ στην ευρωπαϊκή προοπτική της Τουρκίας.
Η φράση ότι η Άγκυρα «βαθιά μέσα της καταλαβαίνει ότι δεν θα γίνει ποτέ δεκτή» στην ΕΕ δεν είναι απλώς σχόλιο για τις σχέσεις Βρυξελλών–Άγκυρας.
Είναι προσπάθεια να ενισχυθεί ένα γνώριμο ρωσικό αφήγημα:
ότι η Τουρκία δεν θα γίνει ποτέ πραγματικά αποδεκτή από τη Δύση και άρα έχει στρατηγικό συμφέρον να διατηρεί ιδιαίτερες σχέσεις με τη Ρωσία.
Η Μόσχα εδώ «σφάζει με το γάντι» την Άγκυρα, αλλά ταυτόχρονα της προσφέρει ένα μήνυμα:
η Δύση δεν θα σε ενσωματώσει πλήρως, εμείς όμως μπορούμε να συνεχίσουμε να συνεργαζόμαστε.
Η Ουκρανία και η κόκκινη γραμμή της Μόσχας
Ο Λαβρόφ ήταν ακόμη πιο κατηγορηματικός στο ουκρανικό.
Απέκλεισε το ενδεχόμενο μιας απλής παύσης πυρός πάνω στη σημερινή γραμμή επαφής και υποστήριξε ότι η Ρωσία θα δεχθεί διακοπή των εχθροπραξιών μόνο στο πλαίσιο συνολικής και μόνιμης διευθέτησης.
«Πρέπει να σταματήσουμε μόνο όταν υπάρξει μια μακροπρόθεσμη, αξιόπιστη και βιώσιμη διευθέτηση».
Και πρόσθεσε:
«Αν σταματούσαμε ξαφνικά τώρα στη γραμμή επαφής, στην ουσία θα επιτρέπαμε να διαγραφεί ο άθλος των παππούδων και των προπάππων μας, που νίκησαν τον ναζισμό. Αυτό είναι αδύνατον να εξεταστεί».
Η ρητορική αυτή δείχνει ότι η Μόσχα εξακολουθεί να απορρίπτει μια προσωρινή ανακωχή που δεν θα συνοδεύεται από ευρύτερη πολιτική συμφωνία.
Προειδοποίηση για πιο σκληρά πλήγματα
Ο Ρώσος υπουργός άφησε επίσης ανοιχτό το ενδεχόμενο περαιτέρω κλιμάκωσης.
Σύμφωνα με τη γραμμή που παρουσίασε, η Ρωσία προτίθεται να εντείνει τις προσπάθειές της εναντίον υποδομών και δικτύων που θεωρεί ότι τροφοδοτούν την ουκρανική πολεμική μηχανή από τη Δύση.
Η διατύπωση έχει ιδιαίτερη σημασία σε μια περίοδο κατά την οποία και οι δύο πλευρές χτυπούν ολοένα βαθύτερα η μία την υποδομή της άλλης.
Την ίδια ημέρα, διεθνή μέσα κατέγραφαν νέες ουκρανικές επιθέσεις σε ρωσικές ενεργειακές εγκαταστάσεις και νέα ρωσικά πλήγματα κατά ουκρανικών μεταφορικών και πολιτικών στόχων.
«Οι ΗΠΑ εμπλέκονται πολύ βαθύτερα»
Ο Λαβρόφ άνοιξε παράλληλα νέο μέτωπο με την Ουάσιγκτον.
Υποστήριξε ότι η Ρωσία έχει ζητήσει από το αμερικανικό υπουργείο Εξωτερικών εξηγήσεις για στοιχεία που, κατά τη Μόσχα, δείχνουν βαθύτερη αμερικανική εμπλοκή σε ουκρανικές επιθέσεις μέσα στη ρωσική επικράτεια.
«Έχουμε υποβάλει μια σειρά από ερωτήσεις, ζητώντας σχόλια, μεταξύ άλλων και για πληροφορίες σύμφωνα με τις οποίες οι Ηνωμένες Πολιτείες εμπλέκονται πολύ βαθύτερα στην οργάνωση και την εκτέλεση επιθέσεων βαθιά στη ρωσική επικράτεια».
Η κατηγορία αποτελεί ρωσικό ισχυρισμό και δεν πρέπει να αντιμετωπίζεται ως ανεξάρτητα αποδεδειγμένο γεγονός χωρίς πρόσθετα στοιχεία.
Πολιτικά, όμως, η σημασία της είναι σαφής.
Η Μόσχα θέλει να καταστήσει την Ουάσιγκτον άμεσα υπεύθυνη για όλο και μεγαλύτερο μέρος της ουκρανικής στρατιωτικής δραστηριότητας.
Ο Πούτιν κρατά ανοιχτή την πόρτα σε Γουίτκοφ και Κούσνερ
Παρά τη σκληρή ρητορική, ο Λαβρόφ φρόντισε να αφήσει ανοιχτό τον αμερικανικό δίαυλο.
«Ο πρόεδρος Πούτιν είναι έτοιμος να υποδεχθεί ξανά τον Στιβ Γουίτκοφ και τον Τζάρεντ Κούσνερ. Το τι θα φέρουν, όμως, είναι άλλο θέμα».
Η Ρωσία έχει ήδη δηλώσει επίσημα ότι οι δύο Αμερικανοί διαμεσολαβητές μπορούν να συνεχίσουν τις επαφές τους με τη Μόσχα στο πλαίσιο της προσπάθειας για πολιτική διευθέτηση.
Η φράση του Λαβρόφ συνοψίζει καλά τη ρωσική τακτική:
η πόρτα της διαπραγμάτευσης παραμένει ανοικτή, αλλά οι όροι που θα φέρει η άλλη πλευρά είναι αυτοί που θα καθορίσουν αν υπάρχει πραγματικός χώρος για συμφωνία.
Η Άγκυρα ανάμεσα σε δύο κόσμους
Η συνέντευξη Λαβρόφ είναι τελικά κάτι περισσότερο από μια σειρά σχολίων για την Τουρκία.
Αποτυπώνει το ίδιο το στρατηγικό δίλημμα του Ερντογάν.
Η Τουρκία θέλει ταυτόχρονα:
να παραμένει στο ΝΑΤΟ,
να διατηρεί πρόσβαση στη Δύση,
να συνεχίζει τις οικονομικές και ενεργειακές σχέσεις με τη Ρωσία,
να διατηρεί διαμεσολαβητικό ρόλο στην Ουκρανία,
και να ακολουθεί όσο γίνεται πιο αυτόνομη εξωτερική πολιτική.
Η Μόσχα καταλαβαίνει απολύτως αυτή τη στρατηγική.
Αλλά δεν είναι διατεθειμένη να την αποδέχεται χωρίς κόστος.
Το μήνυμα του Λαβρόφ προς τον Ερντογάν
Ο Ρώσος υπουργός, ουσιαστικά, είπε στον Τούρκο πρόεδρο κάτι πολύ απλό:
μπορείς να συνεργάζεσαι μαζί μας,
μπορείς να μεσολαβείς,
μπορείς να κερδίζεις από τα κοινά οικονομικά μας συμφέροντα,
αλλά δεν μπορείς να περιμένεις ότι η Μόσχα θα ξεχάσει πως ανήκεις στο ΝΑΤΟ.
Και γι’ αυτό η φράση περί «επιπτώσεων» έχει μεγαλύτερη σημασία από μια απλή λεκτική αιχμή.
Είναι υπενθύμιση των ορίων της τουρκικής πολυδιάστατης στρατηγικής.
Η Τουρκία έχει καταφέρει επί χρόνια να μετατρέπει τη γεωγραφική και πολιτική της θέση σε πλεονέκτημα.
Το ερώτημα είναι αν μπορεί να συνεχίσει να το κάνει σε μια περίοδο όπου η σύγκρουση Ρωσίας–Δύσης γίνεται σκληρότερη και τα περιθώρια ουδετερότητας στενεύουν.
Γιατί, όπως ουσιαστικά υπενθύμισε ο Λαβρόφ στον Ερντογάν, η γεωπολιτική ισορροπία έχει οφέλη.
Αλλά όταν είσαι μέλος μιας στρατιωτικής συμμαχίας, έχει και «αναπόφευκτες επιπτώσεις».
Πηγή: pagenews.gr