Θα πιάσει το Ιράν το «σωσίβιο» Βανς; Η επιστολή, τα πυρηνικά και η σκιά νέου πλήγματος

Η Τεχεράνη επιβεβαιώνει ότι εξετάζει την αμερικανική προσέγγιση, χωρίς ακόμη να έχει απαντήσει. Το Κατάρ εντείνει τη μεσολάβηση, ενώ η Ουάσινγκτον διατηρεί τη στρατιωτική επιλογή — χωρίς ανακοινωμένη προθεσμία για τη διπλωματία.

«Διάβασα την επιστολή. Δεν έχω απαντήσει ακόμη. Ο τόνος τους έχει αλλάξει εντελώς».

Η δήλωση του Μοχσέν Ρεζαΐ, επικεφαλής του Ανώτατου Συμβουλίου Εθνικής Ασφαλείας του Ιράν, δίνει νέα διάσταση στην πρωτοβουλία του Αμερικανού αντιπροέδρου Τζέι Ντι Βανς: η Τεχεράνη αναγνωρίζει δημόσια μια αλλαγή στην επικοινωνία της Ουάσινγκτον, διατηρώντας παράλληλα τις απαιτήσεις της για την επανέναρξη διαπραγματεύσεων.

Η επιστολή εξελίσσεται σε κρίσιμο διπλωματικό δίαυλο λίγο πριν από τις αμερικανικές ενδιάμεσες εκλογές της 3ης Νοεμβρίου, με την απειλή νέων στρατιωτικών επιχειρήσεων να παραμένει στο τραπέζι.

Το Al-Monitor παρουσιάζει την κίνηση Βανς ως πιθανή τελευταία ευκαιρία αποτροπής νέου αμερικανοϊσραηλινού πλήγματος. Οι νεότερες δημόσιες δηλώσεις της αμερικανικής κυβέρνησης, ωστόσο, αφήνουν ανοιχτό τον χρόνο των αποφάσεων: ο Μάρκο Ρούμπιο ανέφερε το Σάββατο ότι ο Ντόναλντ Τραμπ δεν έχει ορίσει προθεσμία για τη διπλωματία ούτε έχει αποφασίσει νέα πλήγματα.

Γιατί ο Βανς απευθύνθηκε στον Ρεζαΐ

Η επιλογή του παραλήπτη έχει ιδιαίτερη σημασία.

Ο Ρεζαΐ, πρώην διοικητής των Φρουρών της Επανάστασης, διαθέτει δεσμούς με τον στρατιωτικό και πολιτικό μηχανισμό της Ισλαμικής Δημοκρατίας. Σύμφωνα με αμερικανικά δημοσιεύματα, η Ουάσινγκτον αναζητά συνομιλητή με δυνατότητα να συμβάλει στην οικοδόμηση εσωτερικής συναίνεσης για μια συμφωνία.

Η διαπραγμάτευση αφορά επομένως και την εξουσιοδότηση των προσώπων που θα καθίσουν στο τραπέζι. Η αμερικανική πλευρά επιδιώκει συνομιλητές που μπορούν να συζητήσουν ουσιαστικά το πυρηνικό ζήτημα και να υποστηρίξουν τις δεσμεύσεις που ενδεχομένως θα αναληφθούν.

Η απευθείας επικοινωνία Βανς–Ρεζαΐ επιχειρεί να συνδέσει το υψηλό πολιτικό επίπεδο με τα κέντρα λήψης αποφάσεων που θα κρίνουν την εφαρμογή μιας συμφωνίας.

Το πυρηνικό πρόγραμμα παραμένει το βασικό εμπόδιο

Σύμφωνα με τα δημοσιεύματα για την επιστολή, η αμερικανική πλευρά επιμένει ότι η επανέναρξη ουσιαστικών διαπραγματεύσεων πρέπει να περιλαμβάνει εξαρχής το πυρηνικό πρόγραμμα του Ιράν.

Η Τεχεράνη θέτει διαφορετική αφετηρία: ζητά προηγούμενα βήματα ανακούφισης από τον αποκλεισμό και τις οικονομικές πιέσεις.

Εδώ βρίσκεται η βασική σύγκρουση για τη σειρά των κινήσεων. Η Ουάσινγκτον ζητά πυρηνική διαπραγμάτευση πριν από την ελάφρυνση· το Ιράν επιδιώκει απτά ανταλλάγματα πριν επιστρέψει σε αυτήν.

Η διαφορά έχει πρακτικό βάρος. Κάθε πλευρά φοβάται ότι μια πρώτη παραχώρηση θα περιορίσει τη διαπραγματευτική της ισχύ χωρίς να εξασφαλίσει αντίστοιχη κίνηση από την άλλη.

Το περιεχόμενο της επιστολής δεν έχει δημοσιοποιηθεί επισήμως. Συνεπώς, οι πληροφορίες για τις προτάσεις και τα πιθανά ανταλλάγματα παραμένουν αποδιδόμενες σε πηγές και δημοσιογραφικές αναφορές.

Η ανθρωπιστική διάσταση και τα διαφορετικά μηνύματα Τραμπ

Ο Ντόναλντ Τραμπ έχει αναγνωρίσει ότι ενέκρινε την επικοινωνία του αντιπροέδρου με την ιρανική πλευρά, περιγράφοντάς την δημόσια ως πρωτοβουλία σχετική με ιατρικές προμήθειες και ανθρωπιστική βοήθεια.

Την ίδια στιγμή, αμερικανικά μέσα ενημέρωσης αναφέρουν ότι η επιστολή αφορά την αναζήτηση πλαισίου για ευρύτερες ειρηνευτικές συνομιλίες.

Οι διαφορετικές περιγραφές αφήνουν ανοιχτό το ακριβές εύρος της πρωτοβουλίας. Η ενδεχόμενη ανθρωπιστική συνδρομή θα μπορούσε να αποτελέσει περιορισμένο πρώτο βήμα, εφόσον συμφωνηθεί, χωρίς να επιλύει αυτομάτως τις διαφορές για το πυρηνικό πρόγραμμα, τις κυρώσεις και την ασφάλεια.

Για την ώρα, δεν έχει ανακοινωθεί συνολική συμφωνία ούτε επιβεβαιωμένο χρονοδιάγραμμα απευθείας συνάντησης.

Το Κατάρ προσπαθεί να μετατρέψει την επικοινωνία σε διαδικασία

Η επιστολή εντάσσεται σε εντατική περιφερειακή μεσολάβηση.

Καταριανοί διαμεσολαβητές επέστρεψαν στην Τεχεράνη την Παρασκευή, ενώ συνεχίζονται οι επαφές για την προσέγγιση των θέσεων των δύο πλευρών. Σύμφωνα με το Reuters, οι διαμεσολαβητικές συνομιλίες συντονίζονται με την αμερικανική πλευρά.

Ο ρόλος των μεσολαβητών είναι ιδιαίτερα απαιτητικός: χρειάζεται να διαμορφώσουν μια αλληλουχία ενεργειών που κάθε πρωτεύουσα θα μπορεί να παρουσιάσει ως ασφαλή και αμοιβαία.

Σε αναλυτικό επίπεδο, μια βιώσιμη διαδικασία θα απαιτούσε σαφήνεια για το ποιος κάνει το πρώτο βήμα, πώς επαληθεύεται η εφαρμογή του και ποια ενέργεια ακολουθεί. Η απλή ανταλλαγή μηνυμάτων δεν αρκεί για να καλύψει αυτό το κενό.

Οι κάλπες αυξάνουν την πίεση, χωρίς να ορίζουν αυτόματα την επόμενη επίθεση

Η 3η Νοεμβρίου αποτελεί σημαντικό πολιτικό ορόσημο για τον Τραμπ. Ο πόλεμος, το ενεργειακό κόστος και οι οικονομικές επιπτώσεις του συγκροτούν ένα δύσκολο περιβάλλον για την αμερικανική κυβέρνηση.

Δημοσιεύματα συνδέουν την περίοδο μετά τις εκλογές με το ενδεχόμενο επανέναρξης μεγάλης κλίμακας επιχειρήσεων. Η πιθανότητα αυτή παραμένει διαφορετική από μια ειλημμένη απόφαση ή ανακοινωμένη στρατιωτική προθεσμία.

Η δήλωση Ρούμπιο ότι δεν έχει ληφθεί απόφαση διατηρεί το διπλωματικό περιθώριο ανοιχτό, χωρίς να αποσύρει τη στρατιωτική πίεση.

Για την Τεχεράνη, η πρόκληση είναι να αξιολογήσει εάν η αλλαγή τόνου συνοδεύεται από μεταβολή των αμερικανικών όρων. Για την Ουάσινγκτον, το ζητούμενο είναι εάν η ιρανική ηγεσία μπορεί να μετατρέψει την επικοινωνία σε συγκεκριμένη διαπραγματευτική δέσμευση.

Ο Ρεζαΐ χαρακτήρισε την αλλαγή του αμερικανικού τόνου «καλό σημάδι», ενώ ο Ιρανός υπουργός Εξωτερικών Αμπάς Αραγτσί δήλωσε για την αμερικανική προσέγγιση:

«Η προσπάθεια της αμερικανικής πλευράς να ανοίξει την πόρτα στον διάλογο και στην ευρύτερη συνεννόηση είναι ένα θετικό βήμα».

Πηγή: pagenews.gr