Η παραλία που στηρίζει ένα κοινωνικό έργο
Στο Σποτόρνο της Λιγυρίας, μια μικρή λωρίδα άμμου έχει εξελιχθεί σε πεδίο έντονης αντιπαράθεσης. Πρόκειται για την παραλία Bagni Gino Garrone, έκτασης περίπου 50 μέτρων, την οποία διαχειρίζονται από το 1946 οι μοναχές του τάγματος Suore di Carità di Santa Maria. Για δεκαετίες, ο χώρος αυτός δεν λειτουργούσε μόνο ως οργανωμένη ακτή, αλλά και ως βασική πηγή χρηματοδότησης για το νηπιαγωγείο του τάγματος και για θερινές δραστηριότητες που απευθύνονται σε παιδιά και οικογένειες με χαμηλά εισοδήματα.
Οι ίδιες υποστηρίζουν ότι τα έσοδα από ομπρέλες και ξαπλώστρες δεν κατευθύνονται σε επιχειρηματική δραστηριότητα, αλλά στη στήριξη αυτού του κοινωνικού έργου. Μάλιστα, σχεδόν το ένα τρίτο της έκτασης αξιοποιείται για παιδικές κατασκηνώσεις και άλλες δράσεις. Αυτό ακριβώς το μοντέλο τούς επιτρέπει να συνδέουν τη λειτουργία της παραλίας με μια σταθερή κοινωνική αποστολή που διαρκεί εδώ και πολλά χρόνια.
Η αντιπαράθεση με τον δήμο
Ο δήμος του Σποτόρνο αποφάσισε να εντάξει την παραλία σε δημόσιο διαγωνισμό, ακολουθώντας το νέο θεσμικό πλαίσιο για τις παραχωρήσεις αιγιαλού. Ο δήμαρχος Ματία Φιορίνι, ο οποίος προέρχεται από την Κεντροαριστερά, ξεκαθαρίζει ότι δεν μπορεί να δοθεί εξαίρεση για τις μοναχές. Στο σχέδιο της δημοτικής αρχής, η παραχώρηση θα επαναχαρακτηριστεί ως «ελεύθερη οργανωμένη παραλία».
Με αυτό το μοντέλο, η είσοδος και η πρόσβαση στη θάλασσα θα παραμένουν δωρεάν, ωστόσο οι λουόμενοι θα πληρώνουν μόνο αν θέλουν να χρησιμοποιήσουν ομπρέλα, ξαπλώστρα ή άλλες υπηρεσίες. Η διαχείριση αυτών των υπηρεσιών θα δοθεί μέσω ανοιχτού διαγωνισμού. Οι μοναχές θα έχουν τη δυνατότητα να συμμετάσχουν, χωρίς όμως να διαθέτουν εγγυημένο δικαίωμα συνέχισης της παραχώρησης.
Ο ίδιος ο δήμαρχος έχει επισημάνει ότι πρέπει να μπουν στον διαγωνισμό όπως όλοι οι υπόλοιποι διεκδικητές. Για τις καλόγριες, όμως, αυτή η διαδικασία αλλάζει ριζικά τους όρους επιβίωσης του εγχειρήματός τους. Ακόμη και αν επικρατήσουν, τονίζουν ότι το νέο μοντέλο θα αποφέρει μικρότερα έσοδα. Αν, αντιθέτως, χάσουν, η διαχείριση μπορεί να περάσει σε ιδιώτη ή επιχειρηματικό φορέα, με συνέπεια να τεθεί σε κίνδυνο η χρηματοδότηση του σχολείου και των θερινών προγραμμάτων.
Από τις «φιλανθρωπικές» ακτές στους κανόνες του ανταγωνισμού
Η Bagni Gino Garrone ανήκε επί δεκαετίες στη κατηγορία των λεγόμενων «φιλανθρωπικών λουτρικών χώρων». Το παλιό αυτό καθεστώς, όμως, δεν προβλέπεται πλέον από το ισχύον πλαίσιο. Στα έγγραφα της λιμενικής αρχής, η παραλία καταγράφεται ως κανονική παραχώρηση οργανωμένης ακτής, με χρέωση για τις υπηρεσίες της.
Η αλλαγή δεν αφορά μόνο το Σποτόρνο. Ο δήμος βρίσκεται σε διαδικασία ευρύτερης αναδιάταξης των ακτών του, καθώς επιδιώκει να αυξήσει τις πραγματικά ελεύθερες παραλίες. Το Σποτόρνο διέθετε μία από τις χαμηλότερες αναλογίες ελεύθερης ακτής στη Λιγυρία. Σε ορισμένες καταγραφές, το απολύτως ελεύθερο τμήμα δεν ξεπερνούσε το 3,5%, ενώ αν συνυπολογιστούν και οι οργανωμένες παραλίες ελεύθερης πρόσβασης, το ποσοστό έφθανε περίπου στο 18,7%.
Με το νέο Σχέδιο Χρήσης της Θαλάσσιας Δημόσιας Περιουσίας, ο δήμος σχεδιάζει να μειώσει τα ιδιωτικά λουτρικά κέντρα από 34 σε 25. Παράλληλα, το τμήμα της ακτής που καταλαμβάνουν θα υποχωρήσει από το 76% στο 53%, ενώ οι ελεύθερες και οι δωρεάν οργανωμένες παραλίες θα ξεπεράσουν το 40%.
Το ευρωπαϊκό και εθνικό πλαίσιο
Η συγκεκριμένη υπόθεση συνδέεται με το ευρύτερο καθεστώς των παραχωρήσεων παραλίας στην Ιταλία. Η ευρωπαϊκή οδηγία Μπολκενστάιν προβλέπει από το 2006 ότι οι παραχωρήσεις περιορισμένων δημόσιων πόρων, όπως οι παραλίες, δεν μπορούν να ανανεώνονται αυτόματα και χωρίς τέλος. Αντίθετα, πρέπει να έχουν συγκεκριμένη διάρκεια και να αποδίδονται μέσα από ανοικτές, διαφανείς και αμερόληπτες διαδικασίες.
Στην Ιταλία, διαδοχικές κυβερνήσεις καθυστέρησαν την εφαρμογή της οδηγίας, υπό την πίεση των διαχειριστών οργανωμένων παραλιών. Η κυβέρνηση της Τζόρτζια Μελόνι αρχικά συνέχισε την ίδια πρακτική, στηρίζοντας τους ιστορικούς διαχειριστές και παρατείνοντας τις υπάρχουσες άδειες. Στη συνέχεια όμως, υπό την πίεση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής και των ιταλικών δικαστικών αποφάσεων, ενέκρινε το 2024 νόμο που διατηρεί τις σημερινές παραχωρήσεις έως τις 30 Σεπτεμβρίου 2027, ενώ υποχρεώνει τους δήμους να έχουν προκηρύξει τους νέους διαγωνισμούς έως τις 30 Ιουνίου 2027. Σε εξαιρετικές περιπτώσεις, η διαδικασία μπορεί να μετατεθεί έως τον Μάρτιο του 2028.
Οι νέες παραχωρήσεις θα έχουν διάρκεια από πέντε έως είκοσι χρόνια. Στα κριτήρια αξιολόγησης περιλαμβάνονται η οικονομική προσφορά, οι επενδύσεις, η προσβασιμότητα, η προστασία του περιβάλλοντος και οι κοινωνικοί στόχοι. Έτσι, οι μοναχές μπορούν θεωρητικά να στηριχθούν στο φιλανθρωπικό έργο τους, χωρίς όμως να έχουν αυτομάτως προτεραιότητα ως ιστορικοί διαχειριστές, ακόμη κι αν πρόκειται για θρησκευτικό ή κοινωφελή φορέα.
Η πολιτική διάσταση και η ιταλική αντίφαση
Η υπόθεση έχει και πολιτική διάσταση, αλλά όχι με τον απλό τρόπο που θα περίμενε κανείς. Ο δήμος διοικείται από κεντροαριστερό δήμαρχο που θέλει να αυξήσει τις ελεύθερες παραλίες. Από την άλλη πλευρά, η τοπική Κεντροδεξιά έχει ταχθεί υπέρ των μοναχών και καταγγέλλει το σχέδιο του δήμου. Την ίδια στιγμή, όμως, το εθνικό πλαίσιο που ανοίγει τις παραχωρήσεις στον ανταγωνισμό φέρει πλέον την υπογραφή της κυβέρνησης Μελόνι.
Η εικόνα αυτή αποτυπώνει και μια ευρύτερη ιταλική αντίφαση. Σε μια χώρα με περίπου 8.000 χιλιόμετρα ακτογραμμής και σχεδόν 30.000 οργανωμένες παραλίες, εκτιμάται ότι το 43% των αμμωδών ακτών βρίσκεται στα χέρια ιδιωτικών επιχειρήσεων. Σε ορισμένα δημοφιλή θέρετρα το ποσοστό υπερβαίνει το 90%, ενώ μια ομπρέλα με δύο ξαπλώστρες μπορεί να κοστίζει 40 ή 60 ευρώ την ημέρα. Οι υποστηρικτές των ελεύθερων παραλιών κάνουν λόγο για κοινωνικό αποκλεισμό και εκμετάλλευση δημόσιας περιουσίας, ενώ οι διαχειριστές απαντούν ότι προσφέρουν καθαριότητα, ασφάλεια και ναυαγοσώστες.
Στο Σποτόρνο, ωστόσο, η σύγκρουση αποκτά διαφορετικό βάρος, επειδή η παραλία παραμένει δημόσια περιουσία αλλά τα έσοδά της στηρίζουν ένα κοινωνικό έργο. Ο δήμος επικαλείται το δικαίωμα όλων στην ελεύθερη πρόσβαση στη θάλασσα, ενώ οι μοναχές προειδοποιούν ότι αν χαθεί η οικονομική βιωσιμότητα του Bagni Gino Garrone, μπορεί να χαθεί και το σχολείο που στηρίζει η παραλία εδώ και δεκαετίες.
Πηγή: Pagenews.gr