«Οι συνταγματάρχες μας ήταν περισσότεροι από τους επιλοχίες μας. Οι ταγματάρχες μας ήταν περισσότεροι από τους λοχίες μας».
Με αυτή την ασυνήθιστα αιχμηρή περιγραφή, ο υπουργός Εθνικής Άμυνας Νίκος Δένδιας παρουσίασε το μέγεθος της στρέβλωσης που, σύμφωνα με τον ίδιο, είχε δημιουργηθεί επί δεκαετίες στη δομή των ελληνικών Ενόπλων Δυνάμεων.
Πίσω όμως από την εντυπωσιακή φράση βρίσκεται κάτι πολύ μεγαλύτερο.
Η Αθήνα επιχειρεί να εγκαταλείψει το παλιό μοντέλο ενός ογκώδους στρατεύματος με πολυάριθμους σχηματισμούς, στρατόπεδα, ανώτερους αξιωματικούς και βαριά μέσα και να περάσει σε μια νέα φιλοσοφία πολέμου βασισμένη στην πληροφορία, στα drones, στους αισθητήρες, στην τεχνολογία και στην ταχύτητα λήψης αποφάσεων.
«Οι Ένοπλες Δυνάμεις δεν είναι πια ένα σύνολο όπλων»
Ο Δένδιας έθεσε ξεκάθαρα τη νέα φιλοσοφία.
Οι σύγχρονες Ένοπλες Δυνάμεις, υποστήριξε, δεν μπορούν πλέον να αντιμετωπίζονται απλώς ως ένα σύνολο μαχητικών αεροσκαφών, πλοίων, αρμάτων και στρατιωτικών σχηματισμών.
Είναι πλέον ένας μηχανισμός γνώσης και επεξεργασίας της πληροφορίας.
Η πραγματικότητα του πεδίου μάχης συλλέγεται από τεράστιο αριθμό αισθητήρων, μεταφέρεται σε κέντρα επεξεργασίας δεδομένων, αξιολογείται και μετατρέπεται σε επιχειρησιακή απόφαση.
Ο στόχος είναι ο στρατιώτης και ο διοικητής να γνωρίζουν γρηγορότερα από τον αντίπαλο τι συμβαίνει – και να μπορούν να αντιδράσουν πριν από αυτόν.
Αυτό ακριβώς επιχειρεί να ενσωματώσει η Ελλάδα στην «Ατζέντα 2030».
Ένας στρατός με… περισσότερους συνταγματάρχες από επιλοχίες
Ο υπουργός δεν έκρυψε την κριτική του για το μοντέλο που κληρονόμησε η χώρα.
«Είχαμε ατέλειωτες μεραρχίες, ατέλειωτα συντάγματα, ατέλειωτα τάγματα, ατέλειωτα στρατόπεδα», ανέφερε.
Και μαζί με αυτά, έναν δυσανάλογο αριθμό ανώτερων αξιωματικών.
Ο ίδιος έχει αποκαλύψει στο παρελθόν ότι πριν από τις πρόσφατες κρίσεις ο αριθμός των συνταγματαρχών ήταν πάνω από τριπλάσιος των οργανικών θέσεων, ενώ η Ελλάδα είχε περισσότερους ταξιάρχους από τον στρατό των Ηνωμένων Πολιτειών, ο οποίος είναι πολλαπλάσιος σε μέγεθος.
Για την πολιτική ηγεσία του υπουργείου Άμυνας, αυτό αποτελούσε χαρακτηριστικό παράδειγμα ενός «υδροκέφαλου» συστήματος.
Η απάντηση είναι συγχωνεύσεις μονάδων και στρατοπέδων, περιορισμός περιττών δομών και δημιουργία μικρότερων αλλά περισσότερο ευέλικτων και τεχνολογικά προηγμένων σχηματισμών.
Κάθε νεοσύλλεκτος μαθαίνει πλέον drones
Ίσως η πιο χαρακτηριστική εικόνα της αλλαγής βρίσκεται στην εκπαίδευση.
Ο Δένδιας ανακοίνωσε ότι σταδιακά κάθε Έλληνας νεοσύλλεκτος εκπαιδεύεται στη χρήση FPV drones κατηγορίας Ι.
Δεν πρόκειται για μια τυχαία επιλογή.
Ο πόλεμος στην Ουκρανία, οι συγκρούσεις στη Μέση Ανατολή και η ταχύτατη εξέλιξη των μη επανδρωμένων συστημάτων έχουν δείξει ότι ένα drone αξίας μερικών χιλιάδων ευρώ μπορεί να εντοπίσει ή ακόμη και να καταστρέψει στρατιωτικό εξοπλισμό αξίας εκατομμυρίων.
Το FPV drone μετατρέπεται έτσι από εξειδικευμένο όπλο σε βασικό εργαλείο του σύγχρονου στρατιώτη.
Και η Ελλάδα επιχειρεί να ενσωματώσει αυτή τη γνώση σε ολόκληρη τη στρατιωτική της δομή.
Ελληνικό εργοστάσιο drones στη Μαλακάσα
Η αλλαγή δεν περιορίζεται στην εκπαίδευση.
Ο υπουργός ανακοίνωσε τη δημιουργία στη Μαλακάσα του τρίτου και μεγαλύτερου εργοστασίου παραγωγής drones των ελληνικών Ενόπλων Δυνάμεων.
Παράλληλα, στην Τρίπολη δημιουργείται σχολή εκπαίδευσης χειριστών μεγαλύτερων UAV κατηγορίας ΙΙ και ΙΙΙ.
Το μήνυμα είναι σαφές:
Η Ελλάδα δεν θέλει απλώς να αγοράζει drones από το εξωτερικό.
Θέλει να αποκτήσει δική της παραγωγική δυνατότητα, τεχνογνωσία, εκπαίδευση και δυνατότητα συνεχούς εξέλιξης των συστημάτων.
Και αυτή είναι μια κρίσιμη διαφορά σε περίπτωση παρατεταμένης κρίσης ή σύγκρουσης.
«Κένταυρος»: Το ελληνικό anti-drone που δοκιμάστηκε σε πραγματικό πόλεμο
Χαρακτηριστικό παράδειγμα της νέας φιλοσοφίας είναι το ελληνικό σύστημα «Κένταυρος».
Σύμφωνα με τον Δένδια, το πρόγραμμα δεν ξεκίνησε με το υπουργείο να ζητά την αγορά ενός συγκεκριμένου όπλου.
Το ερώτημα που τέθηκε στην ελληνική αμυντική βιομηχανία ήταν διαφορετικό:
Πώς μπορεί η Ελλάδα να αντιμετωπίσει σμήνη εχθρικών drones;
Από αυτό το επιχειρησιακό πρόβλημα προέκυψε το ελληνικό σύστημα.
Το πρωτότυπο δοκιμάστηκε και στη συνέχεια αναπτύχθηκε στην Ερυθρά Θάλασσα, όπου, σύμφωνα με τον υπουργό, απέδειξε τις δυνατότητές του απέναντι σε drones των Χούθι.
Πλέον προορίζεται να αποτελέσει βασικό anti-drone σύστημα σε ελληνικές φρεγάτες.
Ακόμη σημαντικότερο είναι ότι η Ελλάδα διαθέτει τον πηγαίο κώδικα, γεγονός που επιτρέπει τη συνεχή αναβάθμιση του συστήματος χωρίς απόλυτη εξάρτηση από ξένο προμηθευτή.
Από τα Rafale και τα F-35 στον «Αχιλλέα»
Η μεταρρύθμιση δεν σημαίνει ότι τα μεγάλα οπλικά συστήματα χάνουν τη σημασία τους.
Το αντίθετο.
Η Ελλάδα αναβαθμίζει τα F-16 σε επίπεδο Viper, έχει εντάξει τα Rafale στην Πολεμική Αεροπορία και προετοιμάζεται για την εποχή των F-35.
Παράλληλα προχωρά η δημιουργία της πολυεπίπεδης «Ασπίδας του Αχιλλέα», σχεδιασμένης για την αντιμετώπιση διαφορετικών απειλών – από αεροσκάφη και drones μέχρι πυραύλους και βαλλιστικά όπλα.
Το υπουργείο Άμυνας έχει αναφέρει ότι μόνο το σκέλος των αντιαεροπορικών συστημάτων θα ξεπεράσει ελαφρώς τα 3 δισ. ευρώ, με σταδιακή παράδοση και ολοκλήρωση του συστήματος σε βάθος περίπου τριών ετών.
Το νέο δόγμα επομένως δεν είναι «λιγότερα όπλα».
Είναι όπλα συνδεδεμένα σε ένα ενιαίο δίκτυο πληροφοριών, αισθητήρων και διοίκησης.
Το μάθημα από Ουκρανία και Μέση Ανατολή
Η ελληνική μεταρρύθμιση δεν πραγματοποιείται σε κενό.
Οι πόλεμοι των τελευταίων ετών έχουν ανατρέψει πολλές από τις βεβαιότητες πάνω στις οποίες οργανώθηκαν οι δυτικοί στρατοί μετά τον Ψυχρό Πόλεμο.
Drones, ηλεκτρονικός πόλεμος, τεχνητή νοημοσύνη, δορυφορικές πληροφορίες, βαλλιστικοί πύραυλοι και φθηνά μη επανδρωμένα συστήματα έχουν μετατρέψει το πεδίο μάχης σε έναν τεράστιο ανταγωνισμό εντοπισμού, δεδομένων και ταχύτητας.
Όποιος βλέπει πρώτος τον αντίπαλο και μετατρέπει ταχύτερα την πληροφορία σε πυρά αποκτά τεράστιο πλεονέκτημα.
Αυτό είναι το μοντέλο που επιχειρεί πλέον να ακολουθήσει και η Ελλάδα.
Και στο βάθος η Τουρκία
Υπάρχει, βεβαίως, και η γεωπολιτική πραγματικότητα της χώρας.
Ο ίδιος ο Δένδιας έχει επανειλημμένα συνδέσει την ανάγκη στρατιωτικού εκσυγχρονισμού με το περιβάλλον ασφάλειας στην Ανατολική Μεσόγειο και την τουρκική στρατιωτική ισχύ.
Η Τουρκία έχει δημιουργήσει τα τελευταία χρόνια μια από τις σημαντικότερες βιομηχανίες drones διεθνώς, επενδύει σε πυραυλικά συστήματα, πολεμικά πλοία και μαχητικά και επιδιώκει μεγαλύτερη στρατηγική αυτονομία.
Για την Αθήνα, συνεπώς, η απάντηση δεν μπορεί να είναι απλώς η αριθμητική αντιγραφή της τουρκικής στρατιωτικής ισχύος.
Η ελληνική στρατηγική επιχειρεί να επενδύσει στην τεχνολογική υπεροχή, στη διαλειτουργικότητα, στην ποιότητα των οπλικών συστημάτων και στην ταχύτητα επεξεργασίας πληροφοριών.
Από τον «μεγάλο στρατό» στον έξυπνο στρατό
Εδώ βρίσκεται τελικά η ουσία πίσω από την ατάκα του Δένδια για τους συνταγματάρχες.
Η Ελλάδα δεν επιχειρεί απλώς να μειώσει τον αριθμό των αξιωματικών ή να κλείσει στρατόπεδα.
Επιχειρεί να αλλάξει τη βασική αντίληψη για το τι σημαίνει στρατιωτική ισχύς.
Στον πόλεμο του 20ού αιώνα, η ισχύς μετριόταν σε μεγάλο βαθμό με αριθμούς: πόσες μεραρχίες, πόσα άρματα, πόσα αεροσκάφη, πόσοι στρατιώτες.
Στον πόλεμο του 21ου αιώνα, αυτά εξακολουθούν να μετρούν.
Αλλά δεν αρκούν.
Μετρά ποιος έχει καλύτερους αισθητήρες. Ποιος ελέγχει τα drones του. Ποιος αντέχει στον ηλεκτρονικό πόλεμο. Ποιος συνδέει αεροσκάφη, πλοία και χερσαίες μονάδες σε ένα κοινό επιχειρησιακό δίκτυο. Και κυρίως, ποιος μπορεί να μετατρέψει την πληροφορία σε απόφαση και την απόφαση σε δράση γρηγορότερα από τον αντίπαλο.
Αυτό είναι το στοίχημα της «Ατζέντας 2030».
Και η φράση του Δένδια ότι κάποτε η Ελλάδα είχε περισσότερους συνταγματάρχες από επιλοχίες ίσως τελικά να περιγράφει καλύτερα από οτιδήποτε άλλο τον στρατό που η Αθήνα θέλει να αφήσει πίσω της.