Κλιματική αλλαγή: Πώς θα παράγουμε τροφή στο μέλλον

Καύσωνες, ξηρασία και πλημμύρες απειλούν τις καλλιέργειες. Στην Ολλανδία, επιστήμονες αναζητούν φυτά που θα αντέχουν στο κλίμα του μέλλοντος και θα μπορούν να μας θρέψουν σύμφωνα με την dw.com και την Καταρίνα Σαντς

Τι θα συμβεί στις καλλιέργειες όταν οι καύσωνες γίνουν συχνότεροι, το νερό θα λιγοστεύει και ο καιρός θα είναι όλο και πιο απρόβλεπτος; Το ερώτημα αυτό αφορά άμεσα και χώρες , όπως η Ελλάδα, όπου η γεωργία βρίσκεται ήδη αντιμέτωπη με υψηλές θερμοκρασίες και παρατεταμένες περιόδους ξηρασίας.

Ένα «γυμναστήριο» για φυτά

Στο Πανεπιστήμιο Βαγκενίνγκεν της Ολλανδίας, ντοματιές μεγαλώνουν μέσα σε ειδικό θάλαμο θερμοκηπίου γεμάτο κάμερες. Εκεί μιμούνται τις συνθήκες του κλίματος της Ινδίας, με υψηλή θερμοκρασία και υγρασία, ενώ οι επιστήμονες παρακολουθούν συνεχώς ακόμη και τις πιο μικρές αλλαγές στο χρώμα, τη θερμοκρασία και τη φωτοσύνθεσή τους.

Οι ερευνητές μπορούν επίσης να προκαλέσουν συνθήκες καύσωνα ή νυχτερινού παγετού και να αυξήσουν την αλατότητα, για να δουν ποια φυτά αντέχουν καλύτερα. «Θα το αποκαλούσα ένα γυμναστήριο για φυτά», λέει ο Ρικ βαν ντε Ζέντε από το Ολλανδικό Κέντρο Οικοφαινοτυπικής Ανάλυσης Φυτών (NPEC).

Περισσότερη τροφή σε δυσκολότερες συνθήκες

Η κλιματική αλλαγή ανατρέπει τις σχετικά προβλέψιμες συνθήκες στις οποίες βασιζόταν παραδοσιακά η γεωργία. Μετά τις πολύ υψηλές θερμοκρασίες του φετινού καλοκαιριού, αγρότες σε ορισμένες περιοχές της Γερμανίας προειδοποιούν για πιθανές απώλειες στη συγκομιδή, ενώ μειώσεις στην παραγωγή σιτηρών έχουν ήδη καταγραφεί στη Γαλλία, την Ουγγαρία και το Ηνωμένο Βασίλειο.

Την ίδια στιγμή, ο παγκόσμιος πληθυσμός αναμένεται να φτάσει τα 10 δισεκατομμύρια έως το 2050. Περισσότερες καλλιέργειες θα χρειάζονται επίσης και για ζωοτροφές, εξαιτίας της αυξανόμενης κατανάλωσης κρέατος, αλλά και για την παραγωγή βιοκαυσίμων σύμφωνα με την dw.com και την Καταρίνα Σαντς

Η «Silicon Valley» της γεωργίας

Δεν είναι τυχαίο ότι η συγκεκριμένη έρευνα γίνεται στην Ολλανδία. Η χώρα χαρακτηρίζεται συχνά «Silicon Valley της γεωργίας» και θεωρείται πρωτοπόρος στην αγροτική καινοτομία. Παρά το μικρό της μέγεθος, είναι η δεύτερη μεγαλύτερη εξαγωγική χώρα αγροτικών προϊόντων στον κόσμο σε αξία, μετά τις ΗΠΑ.

Στο Βαγκενίνγκεν, κάμερες, αισθητήρες και αυτοματοποιημένα συστήματα επιτρέπουν στους επιστήμονες να παρακολουθούν χιλιάδες φυτά ταυτόχρονα. Μέσω της λεγόμενης  φαινοτυπικής ανάλυσης, που καταγράφει και συγκρίνει τα χαρακτηριστικά των φυτών, εντοπίζουν ποια χαρακτηριστικά βοηθούν ένα φυτό να ανταποκρίνεται καλύτερα σε διαφορετικές πιέσεις σύμφωνα με την dw.com και την Καταρίνα Σαντς

Από το εργαστήριο στο χωράφι

Επειδή όμως κανένα εργαστήριο δεν μπορεί να αντιγράψει πλήρως τη φύση, οι ποικιλίες δοκιμάζονται και σε πραγματικά χωράφια. Εκεί, με τη βοήθεια συστημάτων απεικόνισης και GPS, οι ερευνητές συγκρίνουν εκατοντάδες φυτά και εντοπίζουν ποια αντέχουν καλύτερα στο στρες.

Έτσι μπορούν να εντοπίσουν γενετικά χαρακτηριστικά που συνδέονται με μεγαλύτερη ανθεκτικότητα και στη συνέχεια να διασταυρώσουν, για παράδειγμα, μια ποικιλία υψηλής απόδοσης με μία που αντέχει καλύτερα στη ζέστη ή την ξηρασία.

Δυσπιστία απέναντι στα «φυτά του εργαστηρίου»

Η εικόνα των φυτών μέσα σε εργαστήρια εξακολουθεί να προκαλεί επιφυλάξεις. «Μόλις αναφέρεις ότι τρόφιμα ή φυτά μπαίνουν σε ένα εργαστήριο, το μυαλό πηγαίνει αμέσως στους γενετικά τροποποιημένους οργανισμούς», λέει ο υποψήφιος διδάκτορας Άλαν Πάουλς.

Στην Ευρωπαϊκή Ένωση, η γενετική τροποποίηση ρυθμίζεται αυστηρά και απαιτεί ελέγχους ασφαλείας. Στο Βαγκενίνγκεν, μόλις το 5% των πειραμάτων αφορά γενετικά τροποποιημένα φυτά. Τα περισσότερα αξιοποιούν χαρακτηριστικά που υπάρχουν ήδη φυσικά.

Ο Πάουλς θεωρεί ξεπερασμένη την ιδέα ότι η τεχνολογία κάνει τα τρόφιμα αυτομάτως «τεχνητά»: «Μπορώ ακόμη να θερίζω ρύζι με ένα δρεπάνι, αλλά θα μπορέσω έτσι να ταΐσω εγκαίρως ένα δισεκατομμύριο ανθρώπους; Όχι».