Αναδίπλωση της ΕΕ στην COP31; Ο Χούκστρα ανοίγει την πόρτα σε συμφωνία χωρίς «καθαρό» ηλεκτρισμό

Ανησυχία για υποχώρηση των ευρωπαϊκών κλιματικών φιλοδοξιών προκαλεί η παραδοχή του Επιτρόπου Βόπκε Χούκστρα ότι απαιτείται «πραγματισμός» στις διαπραγματεύσεις της Αττάλειας. Στο επίκεντρο βρίσκεται ο στόχος για ηλεκτροδότηση 35% έως το 2035, χωρίς όμως ρητή δέσμευση ότι η πρόσθετη ενέργεια θα προέρχεται από καθαρές πηγές.

Μια κρίσιμη μετατόπιση στην ευρωπαϊκή διαπραγματευτική στρατηγική για το κλίμα διαφαίνεται στην COP31 στην Αττάλεια της Τουρκίας, με τον αρμόδιο Επίτροπο της Ευρωπαϊκής Ένωσης, Βόπκε Χούκστρα, να αφήνει ανοιχτό το ενδεχόμενο συμβιβασμού γύρω από την προώθηση της καθαρής ηλεκτρικής ενέργειας.

Η τοποθέτησή του, την οποία αναδεικνύει το POLITICO στις 13 Νοεμβρίου, αγγίζει ένα από τα σημαντικότερα ζητήματα της φετινής κλιματικής διάσκεψης: θα δεσμευτούν οι κυβερνήσεις να αυξήσουν τη χρήση ηλεκτρικής ενέργειας από καθαρές πηγές ή θα αρκεστούν σε έναν γενικό στόχο εξηλεκτρισμού που θα μπορούσε να επιτευχθεί ακόμη και με φυσικό αέριο και άνθρακα;

Ο Χούκστρα αναγνώρισε ότι πιθανότατα χρειάζεται «ένας ορισμένος βαθμός πραγματισμού» στο ζήτημα του εξηλεκτρισμού.

Η δήλωση έρχεται σε μια περίοδο κατά την οποία η Ευρωπαϊκή Ένωση επιχειρεί να διατηρήσει την ηγετική της θέση στην παγκόσμια κλιματική διπλωματία, αντιμετωπίζοντας ταυτόχρονα ισχυρές πιέσεις για χαμηλότερο ενεργειακό κόστος, μεγαλύτερη βιομηχανική ανταγωνιστικότητα και ασφάλεια εφοδιασμού.

Το ενδεχόμενο συμβιβασμού δεν σημαίνει ότι η ΕΕ εγκαταλείπει τους δεσμευτικούς στόχους μείωσης των εκπομπών της. Αναδεικνύει, όμως, τις δυσκολίες που αντιμετωπίζει στην προσπάθεια να εξασφαλίσει μια διεθνή συμφωνία με σαφείς δεσμεύσεις για την καθαρή ενέργεια.

Η μεγάλη διαφωνία: 35% ηλεκτρισμός έως το 2035, αλλά από ποιες πηγές;

Η κεντρική ενεργειακή πρωτοβουλία της COP31 είναι ο στόχος «35 by 35», που προωθούν η Τουρκία και η Αυστραλία, οι δύο χώρες που έχουν αναλάβει βασικούς ρόλους στη διοργάνωση της διάσκεψης.

Η πρόταση προβλέπει να αυξηθεί το μερίδιο της ηλεκτρικής ενέργειας στην παγκόσμια τελική ενεργειακή κατανάλωση στο 35% έως το 2035, από περίπου 20%–23% σήμερα, ανάλογα με τη μεθοδολογία υπολογισμού.

Πρόκειται για έναν φιλόδοξο στόχο, καθώς απαιτεί επιτάχυνση του εξηλεκτρισμού στις μεταφορές, στη θέρμανση, στη βιομηχανία και σε άλλους τομείς της οικονομίας.

Ωστόσο, το προτεινόμενο κείμενο παρουσιάζει ένα σημαντικό κενό.

Δεν προβλέπει ρητά ότι η ηλεκτρική ενέργεια που θα καλύψει την πρόσθετη ζήτηση πρέπει να παράγεται από καθαρές πηγές.

Αυτό σημαίνει ότι, θεωρητικά, μια χώρα θα μπορούσε να αυξήσει το ποσοστό του ηλεκτρισμού στην ενεργειακή της κατανάλωση, συνεχίζοντας παράλληλα να χρησιμοποιεί μονάδες ηλεκτροπαραγωγής με άνθρακα ή φυσικό αέριο.

Η διάκριση είναι καθοριστική.

Ο εξηλεκτρισμός μπορεί να μειώσει σημαντικά τις εκπομπές, ιδιαίτερα όταν συνδυάζεται με ανανεώσιμες πηγές ενέργειας και άλλες τεχνολογίες χαμηλών εκπομπών. Δεν εξασφαλίζει, όμως, αυτομάτως την απανθρακοποίηση.

Χούκστρα: Ο πραγματισμός ως διπλωματική διέξοδος

Ο Ευρωπαίος Επίτροπος εμφανίζεται διατεθειμένος να εξετάσει έναν πιο ευέλικτο συμβιβασμό, προκειμένου να μην οδηγηθούν οι διαπραγματεύσεις σε αδιέξοδο.

Σύμφωνα με το POLITICO, ο Χούκστρα δήλωσε ότι «ένας ορισμένος βαθμός πραγματισμού» είναι πιθανότατα απαραίτητος στο ζήτημα του εξηλεκτρισμού.

Η τοποθέτηση αποκτά ιδιαίτερη σημασία επειδή η Ευρωπαϊκή Ένωση έχει επιχειρήσει να συνδέσει την αύξηση της ηλεκτρικής κατανάλωσης με τη μετάβαση σε καθαρότερες μορφές παραγωγής.

Λίγες ημέρες νωρίτερα, ο Επίτροπος είχε υποστηρίξει ότι η COP31 πρέπει να επικεντρωθεί στην εφαρμογή των ήδη συμφωνημένων δεσμεύσεων.

«Αυτή η COP πρέπει να αφορά την εφαρμογή, την εφαρμογή και την εφαρμογή», είχε δηλώσει στις 10 Νοεμβρίου.

Ο Χούκστρα θεωρεί ότι η προώθηση του εξηλεκτρισμού είναι διπλωματικά ευκολότερη από μια νέα συμφωνία για την απομάκρυνση από τα ορυκτά καύσιμα.

«Ο εξηλεκτρισμός είναι πολιτικά και διπλωματικά πολύ λιγότερο αμφιλεγόμενος από τη μετάβαση μακριά από τα ορυκτά καύσιμα», είχε επισημάνει.

Η επιχειρηματολογία του βασίζεται στην εκτίμηση ότι οι κυβερνήσεις μπορούν ευκολότερα να συμφωνήσουν σε έναν θετικό στόχο για τη μελλοντική ενεργειακή ανάπτυξη παρά σε περιορισμούς συγκεκριμένων καυσίμων.

Το ερώτημα, ωστόσο, είναι εάν αυτή η προσέγγιση θα οδηγήσει σε ουσιαστική μείωση των εκπομπών ή σε μια συμφωνία με περιορισμένο περιβαλλοντικό αποτέλεσμα.

Η Ευρώπη είχε συμφωνήσει – Τώρα δοκιμάζονται οι κόκκινες γραμμές

Στις 10 Νοεμβρίου, διπλωματικές πηγές ανέφεραν στο POLITICO ότι τα 27 κράτη-μέλη είχαν καταλήξει σε συναίνεση για την υποστήριξη της πρωτοβουλίας εξηλεκτρισμού.

Η συμφωνία αυτή είχε ιδιαίτερη σημασία, καθώς προηγουμένως υπήρχαν διαφωνίες μεταξύ των ευρωπαϊκών κυβερνήσεων.

Ορισμένες χώρες ζητούσαν να αναφέρεται ρητά ότι ο ηλεκτρισμός πρέπει να προέρχεται από καθαρές πηγές.

Άλλες εμφανίζονταν επιφυλακτικές απέναντι στην ανάληψη πρόσθετων διεθνών δεσμεύσεων.

Η αρχική συναίνεση, επομένως, δεν εξαφάνισε τις διαφορές σχετικά με το περιεχόμενο του στόχου.

Η νέα τοποθέτηση Χούκστρα υποδηλώνει ότι η Ευρωπαϊκή Ένωση εξετάζει πόσο μακριά μπορεί να φτάσει σε έναν συμβιβασμό χωρίς να αποδυναμώσει τη συνολική κλιματική της στρατηγική.

Το πραγματικό διακύβευμα δεν είναι μόνο η αποδοχή του στόχου 35% έως το 2035, αλλά η περιβαλλοντική ποιότητα της ενέργειας που θα χρησιμοποιηθεί για την επίτευξή του.

Φυσικό αέριο και άνθρακας: Ο κίνδυνος μιας «γκρίζας» ηλεκτρικής μετάβασης

Η μεγαλύτερη ανησυχία των υποστηρικτών μιας αυστηρότερης συμφωνίας είναι ότι ο εξηλεκτρισμός θα μπορούσε να χρησιμοποιηθεί ως επιχείρημα για την παράταση της εξάρτησης από τα ορυκτά καύσιμα.

Εάν οι νέες ανάγκες ηλεκτροπαραγωγής καλυφθούν από μονάδες άνθρακα και φυσικού αερίου, το κλιματικό αποτέλεσμα θα εξαρτηθεί από το ποιες μορφές τελικής κατανάλωσης αντικαθίστανται, την αποδοτικότητα των νέων τεχνολογιών και την ένταση εκπομπών του ηλεκτρικού συστήματος.

Η χρήση ηλεκτρικών οχημάτων και αντλιών θερμότητας μπορεί να προσφέρει οφέλη ακόμη και σε συστήματα που δεν έχουν απανθρακοποιηθεί πλήρως.

Ωστόσο, η επέκταση της ηλεκτροπαραγωγής από ορυκτά καύσιμα μπορεί να περιορίσει αυτά τα οφέλη και να δημιουργήσει νέες μακροχρόνιες εξαρτήσεις.

Για τον λόγο αυτό, αρκετές κυβερνήσεις και περιβαλλοντικές οργανώσεις ζητούν ο στόχος του εξηλεκτρισμού να συνοδεύεται από συγκεκριμένες δεσμεύσεις για καθαρή παραγωγή, δίκτυα και ενεργειακή αποδοτικότητα.

Η σύγκρουση αντανακλά μια ευρύτερη διαφωνία στη διεθνή κλιματική πολιτική: εάν πρέπει να προτεραιοποιείται η ταχεία επέκταση της ηλεκτρικής ενέργειας ή η παράλληλη εξασφάλιση ότι η επέκταση αυτή θα βασίζεται σε τεχνολογίες χαμηλών εκπομπών.

Η πίεση της Τεχνητής Νοημοσύνης: Νέα ζήτηση για ηλεκτρισμό

Η συζήτηση αποκτά ακόμη μεγαλύτερη σημασία λόγω της ταχείας ανάπτυξης της Τεχνητής Νοημοσύνης.

Τα νέα κέντρα δεδομένων, οι υπολογιστικές υποδομές και οι ψηφιακές υπηρεσίες αυξάνουν τη ζήτηση ηλεκτρικής ενέργειας.

Ο Χούκστρα έχει προειδοποιήσει ότι ακόμη και συντηρητικές προβλέψεις για την ανάπτυξη της AI υποδεικνύουν σημαντική αύξηση των ενεργειακών αναγκών στην Ευρωπαϊκή Ένωση κατά την επόμενη πενταετία.

Σύμφωνα με τον Επίτροπο, η Ευρώπη πρέπει να αυξήσει την παραγωγή καθαρής ηλεκτρικής ενέργειας, ώστε η τεχνολογική ανάπτυξη να μη δημιουργήσει προβλήματα ενεργειακής επάρκειας για τα νοικοκυριά.

«Δεν πρόκειται να επιτρέψουμε ενεργειακή σπανιότητα για τους πολίτες μας επειδή υπάρχει ένα κέντρο δεδομένων δίπλα τους», έχει δηλώσει.

Η θέση αυτή αναδεικνύει την άμεση σύνδεση μεταξύ ενεργειακής και ψηφιακής πολιτικής.

Η Ευρώπη θέλει να ανταγωνιστεί τις Ηνωμένες Πολιτείες και την Κίνα στην Τεχνητή Νοημοσύνη, αλλά η φιλοδοξία αυτή απαιτεί σημαντικές επενδύσεις σε ηλεκτροπαραγωγή και δίκτυα.

Χωρίς επαρκείς υποδομές, η αύξηση της ζήτησης μπορεί να επιβαρύνει το ενεργειακό κόστος και να δημιουργήσει νέες πιέσεις στην ανταγωνιστικότητα.

Οι ευρωπαϊκοί στόχοι για το 2030 και το 2040 υπό πίεση

Η διπλωματική συζήτηση στην COP31 πραγματοποιείται ενώ η Ευρωπαϊκή Ένωση αντιμετωπίζει δυσκολίες στην εφαρμογή της κλιματικής της πολιτικής.

Η Ένωση έχει θεσπίσει στόχους μείωσης των καθαρών εκπομπών αερίων του θερμοκηπίου κατά τουλάχιστον 55% έως το 2030 και κατά 90% έως το 2040, σε σύγκριση με τα επίπεδα του 1990.

Ο μακροπρόθεσμος στόχος παραμένει η κλιματική ουδετερότητα έως το 2050.

Ωστόσο, πρόσφατες εκτιμήσεις του Ευρωπαϊκού Οργανισμού Περιβάλλοντος δείχνουν ότι ο ρυθμός μείωσης των εκπομπών έχει επιβραδυνθεί.

Οι προκαταρκτικοί υπολογισμοί καταγράφουν μείωση των καθαρών εκπομπών κατά 1,6% το 2025, με το συνολικό επίπεδο να βρίσκεται περίπου 39% χαμηλότερα από εκείνο του 1990.

Παράλληλα, οι προβλέψεις της Ευρωπαϊκής Επιτροπής για τομείς όπως οι μεταφορές, τα κτίρια, η γεωργία και οι μικρές βιομηχανίες υποδεικνύουν ότι απαιτούνται πρόσθετα μέτρα.

Οι συγκεκριμένοι τομείς αναμένεται να επιτύχουν μείωση εκπομπών περίπου 38,5% έως το 2030 σε σχέση με το 2005, έναντι στόχου 40%.

Η απόκλιση αυτή αναδεικνύει τις δυσκολίες εφαρμογής της ευρωπαϊκής πολιτικής, ακόμη και όταν οι συνολικοί στόχοι παραμένουν σε ισχύ.

Η γεωπολιτική επιστρέφει στην ενεργειακή πολιτική

Η COP31 πραγματοποιείται σε μια περίοδο κατά την οποία οι πόλεμοι, οι ενεργειακές αναταράξεις και οι πιέσεις στην παγκόσμια οικονομία δυσκολεύουν τις διεθνείς κλιματικές διαπραγματεύσεις.

Ο Χούκστρα έχει αναγνωρίσει ότι οι προσδοκίες για τη διάσκεψη είναι περιορισμένες.

Η Ευρωπαϊκή Ένωση επιδιώκει να συνδυάσει την απανθρακοποίηση με τη μείωση της εξάρτησης από εισαγόμενα καύσιμα.

Ο Επίτροπος έχει αναφέρει ως βασικές επιλογές την ηλιακή και αιολική ενέργεια, τις μπαταρίες, την πυρηνική ενέργεια και τις ηλεκτρικές διασυνδέσεις.

Η στρατηγική αυτή δεν αφορά μόνο την αντιμετώπιση της κλιματικής αλλαγής.

Συνδέεται με την ενεργειακή ασφάλεια, το κόστος για τις επιχειρήσεις και τη δυνατότητα της Ευρώπης να διατηρήσει ανταγωνιστική βιομηχανία.

Ωστόσο, η αναζήτηση διεθνών συμβιβασμών μπορεί να οδηγήσει σε συμφωνίες λιγότερο φιλόδοξες από εκείνες που αρχικά επιδίωκε η ΕΕ.

COP31: Συμβιβασμός ή υποχώρηση από την πράσινη μετάβαση;

Η παρέμβαση Χούκστρα θέτει την Ευρωπαϊκή Ένωση μπροστά σε ένα δύσκολο δίλημμα.

Από τη μία πλευρά, ένας διεθνής στόχος για ταχύτερο εξηλεκτρισμό θα μπορούσε να αποτελέσει σημαντική πρόοδο, ιδιαίτερα εάν κινητοποιήσει επενδύσεις σε ηλεκτρικά δίκτυα, μεταφορές, θέρμανση και νέες ενεργειακές τεχνολογίες.

Από την άλλη, μια συμφωνία χωρίς σαφή αναφορά στην καθαρή ηλεκτροπαραγωγή ενδέχεται να αφήσει περιθώρια για επέκταση της χρήσης ορυκτών καυσίμων.

Η Ευρώπη βρίσκεται επομένως αντιμέτωπη με μια επιλογή ανάμεσα στη διπλωματική αποτελεσματικότητα και στην αυστηρότητα των κλιματικών δεσμεύσεων.

Ο πραγματισμός που επικαλείται ο Χούκστρα μπορεί να διευκολύνει μια συμφωνία με περισσότερες χώρες.

Δεν εγγυάται, όμως, ότι αυτή η συμφωνία θα επιταχύνει στον απαιτούμενο βαθμό τη μείωση των παγκόσμιων εκπομπών.

Το κρίσιμο ερώτημα της COP31 δεν είναι απλώς πόσο περισσότερο ηλεκτρισμό θα καταναλώνει ο κόσμος το 2035, αλλά πόσο καθαρός θα είναι αυτός ο ηλεκτρισμός.

Και από την απάντηση θα εξαρτηθεί εάν η φετινή διάσκεψη θα καταγραφεί ως ένα ουσιαστικό βήμα προς την ενεργειακή μετάβαση ή ως ένας πολιτικός συμβιβασμός που άφησε αναπάντητο το σημαντικότερο ζήτημα.

Πηγή: pagenews.gr