Η Ευρώπη ξανανοίγει έναν φάκελο που είχε ουσιαστικά παγώσει τον περασμένο Δεκέμβριο.
Σουηδία, Ολλανδία, Ισπανία και Πολωνία ζητούν από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή να επανεκκινήσει τις εργασίες για το σχέδιο χρηματοδότησης της Ουκρανίας μέσω των περίπου 210 δισ. ευρώ ρωσικών περιουσιακών στοιχείων που παραμένουν δεσμευμένα στην Ευρωπαϊκή Ένωση.
Ο λόγος είναι απλός:
το ήδη συμφωνημένο δάνειο των 90 δισ. ευρώ για την Ουκρανία δεν αρκεί για να καλύψει πλήρως τις ανάγκες της.
Και κάπως έτσι, το ερώτημα επιστρέφει:
μπορεί η Ευρώπη να μετατρέψει τα παγωμένα ρωσικά περιουσιακά στοιχεία σε πραγματική χρηματοδότηση;
Τα τρία νούμερα που εξηγούν το νέο ευρωπαϊκό μέτωπο
Η υπόθεση συμπυκνώνεται σε τρία μεγέθη.
Περίπου 210 δισ. ευρώ ρωσικών κρατικών περιουσιακών στοιχείων παραμένουν παγωμένα στην Ευρωπαϊκή Ένωση.
Η Ευρώπη έχει ήδη συμφωνήσει δάνειο 90 δισ. ευρώ για τη διετία 2026-2027.
Και παρ’ όλα αυτά, το χρηματοδοτικό κενό της Ουκρανίας παραμένει μεγάλο.
Αυτό ακριβώς είναι που επαναφέρει στο προσκήνιο το σχέδιο αξιοποίησης των ρωσικών αποθεμάτων.
Τι ακριβώς προβλέπει το σχέδιο
Η ευρωπαϊκή πρόταση είναι σχεδιασμένη έτσι ώστε να αποφεύγεται η λέξη «κατάσχεση».
Η κυριότητα των ρωσικών περιουσιακών στοιχείων δεν αλλάζει τυπικά.
Όμως η οικονομική τους αξία μπορεί να χρησιμοποιηθεί ως βάση για ένα ειδικό δάνειο προς την Ουκρανία.
Το Κίεβο θα κληθεί να το αποπληρώσει μόνο στην περίπτωση που η Ρωσία καταβάλει τελικά πολεμικές αποζημιώσεις.
Η πολιτική λογική είναι ισχυρή:
η Ουκρανία αποκτά πρόσβαση σε μεγάλη χρηματοδότηση χωρίς να απαιτείται ισόποσο νέο βάρος στους εθνικούς προϋπολογισμούς.
Και ταυτόχρονα, τα ίδια τα ρωσικά κεφάλαια συνδέονται με το κόστος της αποκατάστασης των ζημιών του πολέμου.
Το Βέλγιο παραμένει ο κρίσιμος παίκτης
Το μεγαλύτερο εμπόδιο παραμένει το Βέλγιο.
Ο λόγος είναι η Euroclear.
Η έδρα του μεγάλου χρηματοπιστωτικού αποθετηρίου βρίσκεται στις Βρυξέλλες και εκεί συγκεντρώνεται το μεγαλύτερο μέρος των ρωσικών περιουσιακών στοιχείων που έχουν παγώσει στην Ευρώπη.
Αυτό σημαίνει ότι το Βέλγιο αναλαμβάνει πολύ μεγαλύτερο νομικό και χρηματοπιστωτικό κίνδυνο από τις υπόλοιπες χώρες.
Για πολλές ευρωπαϊκές κυβερνήσεις, το σχέδιο είναι γεωπολιτικό εργαλείο.
Για το Βέλγιο είναι ταυτόχρονα ζήτημα:
ρευστότητας,
νομικής ευθύνης,
χρηματοπιστωτικής σταθερότητας,
και πιθανών ρωσικών αντιποίνων.
Γιατί το Βέλγιο ζητά πραγματικές εγγυήσεις
Το βασικό πρόβλημα είναι η ασυμμετρία.
Η πολιτική απόφαση θα είναι ευρωπαϊκή.
Η μεγαλύτερη έκθεση όμως βρίσκεται σε βελγικό χρηματοπιστωτικό θεσμό.
Αν η Ρωσία προχωρήσει σε νομικές ή οικονομικές αντιδράσεις, η Euroclear και το Βέλγιο θα βρεθούν στην πρώτη γραμμή.
Γι’ αυτό η βελγική πλευρά ζητά οι κίνδυνοι να κατανέμονται πραγματικά σε ολόκληρη την Ευρωπαϊκή Ένωση.
Όχι μόνο πολιτικά.
Αλλά και νομικά και οικονομικά.
Η Ευρώπη έχει ήδη κάνει το πρώτο βήμα
Η Ευρωπαϊκή Ένωση έχει ήδη σταθεροποιήσει το καθεστώς δέσμευσης των ρωσικών περιουσιακών στοιχείων.
Αυτό σημαίνει ότι το πρώτο στάδιο έχει ολοκληρωθεί:
τα περιουσιακά στοιχεία παραμένουν παγωμένα.
Το δεύτερο στάδιο είναι πολύ πιο δύσκολο:
να χρησιμοποιηθούν ως χρηματοδοτική βάση.
Εκεί ακριβώς βρίσκεται σήμερα η μεγάλη πολιτική διαμάχη.
Η Ουκρανία είναι ο προφανής κερδισμένος
Για το Κίεβο, το σχέδιο είναι εξαιρετικά ελκυστικό.
Δεν απαιτεί κάθε χρόνο νέα διαπραγμάτευση για ισόποση χρηματοδότηση από τους ευρωπαίους φορολογουμένους.
Δεν αυξάνει με τον ίδιο τρόπο το βάρος στους εθνικούς προϋπολογισμούς.
Και επιτρέπει στην Ευρώπη να υποστηρίζει ότι η ίδια η Ρωσία χρηματοδοτεί, έστω έμμεσα, μέρος του κόστους του πολέμου.
Αυτό είναι και πολιτικά ιδιαίτερα ισχυρό.
Το δάνειο των 90 δισ. ευρώ παραμένει στο τραπέζι
Το νέο σχέδιο δεν αντικαθιστά το ήδη συμφωνημένο ευρωπαϊκό δάνειο.
Τα 90 δισ. ευρώ παραμένουν διαθέσιμα.
Η επαναφορά του σχεδίου για τα ρωσικά περιουσιακά στοιχεία γίνεται επειδή οι ανάγκες της Ουκρανίας εξακολουθούν να είναι μεγαλύτερες.
Με άλλα λόγια:
δεν επιστρέφει επειδή το υπάρχον σχέδιο απέτυχε.
Επιστρέφει επειδή το χρηματοδοτικό βάρος του πολέμου μεγαλώνει.
Το μεγάλο ερώτημα: Τι σημαίνει αυτό για το ευρώ
Εδώ η συζήτηση ξεφεύγει από την Ουκρανία.
Τα αποθεματικά μιας κεντρικής τράπεζας στο εξωτερικό θεωρούνται παραδοσιακά από τις ασφαλέστερες μορφές κρατικής τοποθέτησης.
Οι κυβερνήσεις γνωρίζουν ότι μπορεί να υπάρξουν κυρώσεις.
Γνωρίζουν ότι τα περιουσιακά στοιχεία μπορεί να παγώσουν.
Αλλά η χρήση της οικονομικής τους αξίας για τη χρηματοδότηση άλλου κράτους δημιουργεί ένα πολύ πιο ισχυρό προηγούμενο.
Και αυτό το παρακολουθούν όλες οι μεγάλες χώρες που διατηρούν αποθεματικά σε ευρώ.
Κίνα και χώρες του Κόλπου παρακολουθούν στενά
Αυτό δεν σημαίνει ότι η Κίνα ή τα κράτη του Κόλπου θα εγκαταλείψουν το ευρώ.
Οι αποθεματικές στρατηγικές αλλάζουν αργά.
Όμως η λογική της διαφοροποίησης γίνεται πιο ισχυρή.
Αν ένα κρατικό αποθεματικό μπορεί σε ακραίες γεωπολιτικές συνθήκες να περάσει από το «παγωμένο» στο «αξιοποιήσιμο», τότε οι κεντρικές τράπεζες έχουν έναν ακόμη λόγο να αυξήσουν την έκθεσή τους σε:
χρυσό,
άλλα νομίσματα,
διμερείς διακανονισμούς,
και περιουσιακά στοιχεία εκτός δυτικών χρηματοπιστωτικών υποδομών.
Αυτό είναι το σιωπηλό κόστος του σχεδίου.
Το ευρώ δεν κινδυνεύει άμεσα – αλλά δοκιμάζεται
Η διεθνής θέση του ευρώ στηρίζεται σε πολύ περισσότερα από τη στάση της Ευρώπης απέναντι στη Ρωσία.
Στηρίζεται:
στο μέγεθος της ευρωπαϊκής οικονομίας,
στην αξιοπιστία της Ευρωπαϊκής Κεντρικής Τράπεζας,
στο κράτος δικαίου,
στη ρευστότητα των αγορών,
και στη θεσμική σταθερότητα.
Άρα ένα τέτοιο σχέδιο δεν πρόκειται από μόνο του να αποδυναμώσει δραματικά το ευρώ.
Μπορεί όμως να αυξήσει τον γεωπολιτικό κίνδυνο που λαμβάνουν υπόψη τους οι διαχειριστές κρατικών αποθεμάτων.
Και αυτό μακροπρόθεσμα έχει σημασία.
Η Ευρώπη βρίσκεται μπροστά σε δύσκολο δίλημμα
Η Ευρωπαϊκή Ένωση έχει ουσιαστικά δύο επιλογές.
Αν δεν χρησιμοποιήσει τα ρωσικά περιουσιακά στοιχεία, θα πρέπει να βρει περισσότερα χρήματα από:
κοινό ευρωπαϊκό δανεισμό,
εθνικούς προϋπολογισμούς,
ή νέα δημοσιονομικά εργαλεία.
Αν τα χρησιμοποιήσει, αυξάνει:
τον νομικό κίνδυνο,
την έκθεση της Euroclear,
και την αβεβαιότητα γύρω από το καθεστώς των κρατικών αποθεμάτων.
Δεν υπάρχει επιλογή χωρίς κόστος.
Η Euroclear γίνεται εργαλείο γεωπολιτικής
Η υπόθεση αποκαλύπτει και κάτι ακόμη.
Οι χρηματοπιστωτικές υποδομές είναι πλέον κομμάτι της γεωπολιτικής ισχύος.
Τα συστήματα εκκαθάρισης.
Τα κεντρικά αποθετήρια τίτλων.
Οι μηχανισμοί πληρωμών.
Οι υποδομές φύλαξης κεφαλαίων.
Όλα αυτά δεν είναι απλώς τεχνικοί μηχανισμοί.
Σε περιόδους κυρώσεων μετατρέπονται σε εργαλεία στρατηγικής πίεσης.
Και η Euroclear βρίσκεται σήμερα στο κέντρο αυτής της σύγκρουσης.
Τι πρέπει να παρακολουθούν τώρα οι αγορές
Το επόμενο κρίσιμο σημείο είναι αν η Ευρωπαϊκή Επιτροπή θα ανταποκριθεί στην πίεση των τεσσάρων χωρών και θα επαναφέρει ενεργά το σχέδιο.
Το μεγαλύτερο ερώτημα όμως παραμένει το Βέλγιο.
Αν οι εγγυήσεις γίνουν αρκετά ισχυρές ώστε να πείσουν τη βελγική κυβέρνηση ότι ο κίνδυνος κατανέμεται πραγματικά σε ολόκληρη την Ένωση, το σχέδιο μπορεί να επιστρέψει.
Αν όχι, το αδιέξοδο μπορεί να επαναληφθεί.
Η Ευρώπη προσπαθεί να μετατρέψει το «παγωμένο» σε χρηματοδοτήσιμο
Αυτό είναι το πραγματικό νόημα της υπόθεσης.
Στην αρχή, η Ευρώπη πάγωσε τα ρωσικά περιουσιακά στοιχεία.
Στη συνέχεια άρχισε να χρησιμοποιεί τα έκτακτα έσοδα που παράγουν.
Τώρα εξετάζει κάτι πολύ πιο φιλόδοξο:
να χρησιμοποιήσει την ίδια την οικονομική τους αξία ως βάση για μεγάλη χρηματοδότηση.
Αν πετύχει, η Ευρώπη θα έχει βρει τρόπο να καλύψει μέρος των αναγκών της Ουκρανίας χωρίς να ζητήσει αντίστοιχο νέο χρήμα από τους φορολογουμένους.
Όμως ταυτόχρονα θα έχει αλλάξει ένα βασικό όριο της διεθνούς χρηματοπιστωτικής τάξης.
Για την Ουκρανία, αυτό μπορεί να είναι σωσίβιο.
Για το Βέλγιο, είναι ρίσκο.
Για τη Ρωσία, είναι οικονομική και πολιτική ήττα.
Και για το ευρώ, είναι μια δύσκολη δοκιμασία:
αν η Ευρώπη μπορεί να χρησιμοποιήσει τη χρηματοπιστωτική της ισχύ ως γεωπολιτικό εργαλείο χωρίς να μειώσει την εμπιστοσύνη πάνω στην οποία στηρίζεται αυτή η ίδια η ισχύς.
Αυτό είναι τελικά το πραγματικό ερώτημα των 210 δισ. ευρώ.
Πηγή: pagenews.gr