Μια από τις μεγαλύτερες παρεμβάσεις των τελευταίων ετών στις ελληνικές μεταφορές ανοίγει μετά την έγκριση από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή του Ελληνικού Κοινωνικού Σχεδίου για το Κλίμα.
Το συνολικό πακέτο φτάνει τα 4,77 δισ. ευρώ για την περίοδο 2026–2032, με περίπου 1,5 δισ. ευρώ να κατευθύνονται στις μεταφορές και στην κινητικότητα.
Η σημασία του σχεδίου βρίσκεται όμως στο ότι δεν περιορίζεται στην αγορά καινούργιων οχημάτων.
Αλλάζει ταυτόχρονα τον στόλο λεωφορείων, το Μετρό της Αθήνας, την πρόσβαση των ΑμεΑ στις μετακινήσεις, τις συγκοινωνίες στις απομακρυσμένες περιοχές και τον τρόπο με τον οποίο ευάλωτα νοικοκυριά και μικρές επιχειρήσεις μπορούν να αποκτήσουν ηλεκτρικό όχημα.
€4,77 δισ. – Το μεγαλύτερο σχέδιο που έχει εγκρίνει μέχρι σήμερα η Κομισιόν
Το ελληνικό πρόγραμμα είναι, σύμφωνα με τα στοιχεία του σχεδίου, το πέμπτο εθνικό Κοινωνικό Σχέδιο για το Κλίμα που εγκρίνεται και το μεγαλύτερο μέχρι στιγμής.
Από τα 4,77 δισ. ευρώ:
- 3,57 δισ. ευρώ, δηλαδή το 75%, θα προέλθουν από την Ευρωπαϊκή Ένωση.
- 1,2 δισ. ευρώ, το υπόλοιπο 25%, θα καλυφθούν από εθνικούς πόρους.
Η χρηματοδότηση συνδέεται με το νέο Σύστημα Εμπορίας Δικαιωμάτων Εκπομπών και έχει διπλό στόχο: αφενός να μειώσει τις εκπομπές διοξειδίου του άνθρακα και αφετέρου να μην αφήσει νοικοκυριά και μικρές επιχειρήσεις να επωμιστούν δυσανάλογο κόστος από την πράσινη μετάβαση.
Στόχος του ελληνικού σχεδίου είναι η μείωση των εκπομπών κατά περίπου 811.000 τόνους ισοδυνάμου CO2 ετησίως έως το 2032.
211 καινούργια ηλεκτρικά λεωφορεία σε Αθήνα και Θεσσαλονίκη
Η μεγαλύτερη απευθείας παρέμβαση στις αστικές συγκοινωνίες αφορά την αγορά 211 νέων ηλεκτρικών λεωφορείων, με προϋπολογισμό περίπου 129 εκατ. ευρώ.
Από αυτά:
101 λεωφορεία θα κατευθυνθούν στην ΟΣΥ στην Αθήνα και 110 στον ΟΑΣΘ στη Θεσσαλονίκη.
Η επιλογή των γραμμών δεν θα είναι τυχαία.
Προτεραιότητα θα δοθεί σε περιοχές με αυξημένη λεγόμενη «μεταφορική φτώχεια» — δηλαδή εκεί όπου τα χαμηλότερα εισοδήματα, η περιορισμένη πρόσβαση σε ΙΧ και η ανεπαρκής συγκοινωνιακή κάλυψη δημιουργούν μεγαλύτερη εξάρτηση από τις δημόσιες μεταφορές.
Στο επίκεντρο βρίσκονται μεταξύ άλλων η Δυτική Αττική και η Δυτική Θεσσαλονίκη.
Τουλάχιστον 88 λεωφορεία θα είναι αρθρωτά μήκους 18 μέτρων και τουλάχιστον 73 θα είναι 12μετρα.
Πότε θα έρθουν τα νέα λεωφορεία
Το χρονοδιάγραμμα είναι σαφές.
Μέχρι το τέλος του 2026 αναμένεται να προκηρυχθεί ο διαγωνισμός.
Έως το τέταρτο τρίμηνο του 2027 θα πρέπει να έχει ολοκληρωθεί η διαγωνιστική διαδικασία και να έχουν υπογραφεί οι συμβάσεις.
Και μέχρι το τέταρτο τρίμηνο του 2028 τα 211 λεωφορεία θα πρέπει να έχουν παραδοθεί και να έχουν τεθεί σε εμπορική λειτουργία.
Πρόκειται επομένως για πρόγραμμα που δεν εξαντλείται στην εξαγγελία αλλά συνοδεύεται από συγκεκριμένα ευρωπαϊκά ορόσημα.
€262 εκατ. για το Μετρό της Αθήνας
Το δεύτερο μεγάλο μέτωπο είναι οι συρμοί.
Το σχέδιο προβλέπει 262 εκατ. ευρώ για την αναβάθμιση του στόλου του Μετρό της Αθήνας.
Η παρέμβαση χωρίζεται σε δύο σκέλη.
Στη Γραμμή 1 προβλέπεται η αναβάθμιση 10 υφιστάμενων συρμών.
Για τις Γραμμές 2 και 3 προβλέπεται η αγορά 12 ολοκαίνουργιων συρμών.
Άρα συνολικά μιλάμε για παρέμβαση σε 22 τρένα.
Πότε θα μπουν στις γραμμές
Για τη Γραμμή 1, ο διαγωνισμός για την αναβάθμιση των 10 συρμών θα πρέπει να έχει ολοκληρωθεί έως το πρώτο τρίμηνο του 2027.
Μέχρι το δεύτερο τρίμηνο του 2029 θα πρέπει να έχουν επιστρέψει σε λειτουργία οι πρώτοι δύο αναβαθμισμένοι συρμοί και μέχρι το τέλος του 2030 οι υπόλοιποι οκτώ.
Για τις Γραμμές 2 και 3, ο διαγωνισμός για τους 12 νέους συρμούς θα πρέπει να έχει ολοκληρωθεί μέχρι το τρίτο τρίμηνο του 2027.
Ο πρώτος καινούργιος συρμός προβλέπεται να κυκλοφορήσει το τρίτο τρίμηνο του 2030 και οι υπόλοιποι έντεκα μέχρι το τέλος του 2031.
Το χρονοδιάγραμμα δείχνει και τη δυσκολία των συγκεκριμένων προμηθειών: η ανανέωση του Μετρό είναι πολυετής διαδικασία, όχι παρέμβαση με άμεσο αποτέλεσμα μέσα σε λίγους μήνες.
€219,4 εκατ. για τη μεταφορά μαθητών με αναπηρία
Το πρόγραμμα περιλαμβάνει και μια από τις μεγαλύτερες παρεμβάσεις προσβασιμότητας στις σχολικές μετακινήσεις.
Προβλέπονται περίπου 219,4 εκατ. ευρώ για στόλο οχημάτων μηδενικών εκπομπών που θα εξυπηρετεί έως 11.000 μαθητές με αναπηρία.
Ιδιαίτερη έμφαση δίνεται σε περιοχές όπου σήμερα η μετακίνηση είναι ιδιαίτερα δύσκολη.
Η επένδυση προβλέπεται να καλύψει πλήρως τις ανάγκες της Περιφέρειας Βορείου Αιγαίου και των Ιονίων Νήσων και μέρος των αναγκών του Νοτίου Αιγαίου.
33 σιδηροδρομικοί και έως 85 σταθμοί Μετρό γίνονται πιο προσβάσιμοι
Επιπλέον 65,6 εκατ. ευρώ κατευθύνονται στην προσβασιμότητα υποδομών.
Προβλέπονται παρεμβάσεις σε:
33 σιδηροδρομικούς σταθμούς και 65 έως 85 σταθμούς Μετρό.
Οι εργασίες αφορούν κυρίως την καλύτερη πρόσβαση ατόμων με αναπηρία και πολιτών με μειωμένη κινητικότητα.
Παράλληλα, περισσότερα από 12.000 άτομα θα μπορούν να χρηματοδοτηθούν για προσωπικά μέσα κινητικότητας, όπως ηλεκτρικά αναπηρικά αμαξίδια και scooters.
Social Leasing: ηλεκτρικό αυτοκίνητο χωρίς να χρειάζεται να το αγοράσεις
Μία από τις πιο ενδιαφέρουσες κοινωνικές παρεμβάσεις είναι το Social Leasing Scheme.
Έως 15.000 ευάλωτα νοικοκυριά που εξαρτώνται από το αυτοκίνητο για τις μετακινήσεις τους θα μπορούν να αποκτήσουν πρόσβαση σε ηλεκτρικό όχημα μέσω προσιτού μηνιαίου μισθώματος.
Το μοντέλο έχει διαφορετική φιλοσοφία από τις κλασικές επιδοτήσεις ηλεκτροκίνησης.
Ο πολίτης δεν καλείται να διαθέσει μεγάλο κεφάλαιο για να αγοράσει αυτοκίνητο και στη συνέχεια να λάβει επιδότηση. Η πρόσβαση στο όχημα γίνεται μέσω χρηματοδοτικής μίσθωσης με κοινωνικά κριτήρια.
Εάν εφαρμοστεί όπως σχεδιάζεται, θα είναι η πρώτη μεγάλη προσπάθεια να περάσει η ηλεκτροκίνηση και σε νοικοκυριά που διαφορετικά δύσκολα θα μπορούσαν να χρηματοδοτήσουν την αγορά ενός νέου EV.
28.000 μικροεπιχειρήσεις μέσα στο πρόγραμμα
Η πράσινη κινητικότητα επεκτείνεται και στις πολύ μικρές επιχειρήσεις.
Μέρος ενός ευρύτερου πακέτου 820 εκατ. ευρώ, το οποίο συνδυάζει κτιριακές παρεμβάσεις και καθαρή κινητικότητα, θα χρηματοδοτήσει αγορά ή leasing ηλεκτρικών οχημάτων και φορτιστών για περίπου 28.000 πολύ μικρές επιχειρήσεις.
Εδώ υπάρχει και καθαρό οικονομικό στοίχημα.
Η μετάβαση στην ηλεκτροκίνηση δεν θα κριθεί μόνο από τα ΙΧ των νοικοκυριών αλλά και από τα χιλιάδες επαγγελματικά οχήματα που κινούν καθημερινά την πραγματική οικονομία.
Έρχεται και πρόγραμμα για ηλεκτρικά ταξί
Εντός του 2026 προβλέπεται και νέο πρόγραμμα αντικατάστασης συμβατικών ταξί με ηλεκτρικά.
Ο σχεδιασμός του υπουργείου Υποδομών και Μεταφορών προβλέπει επιδότηση 20.000 ευρώ ανά όχημα, με συνολική χρηματοδότηση περίπου 68 εκατ. ευρώ από το Κοινωνικό Κλιματικό Ταμείο.
Η συγκεκριμένη παρέμβαση έχει ιδιαίτερη σημασία επειδή τα ταξί διανύουν πολύ περισσότερα χιλιόμετρα ημερησίως από ένα μέσο ΙΧ, άρα η αντικατάστασή τους μπορεί να έχει αναλογικά μεγαλύτερη επίδραση στις αστικές εκπομπές.
Μεταφορές «κατά παραγγελία» για χωριά και νησιά
Το πρόγραμμα βάζει στο παιχνίδι και το Demand Responsive Transport.
Πρόκειται για υπηρεσίες όπου το δρομολόγιο δεν λειτουργεί απαραίτητα με το κλασικό μοντέλο «κάθε 30 λεπτά περνά ένα λεωφορείο», αλλά προσαρμόζεται στην πραγματική ζήτηση των επιβατών.
Για την ανάπτυξη τέτοιων υπηρεσιών προβλέπονται 47,2 εκατ. ευρώ.
Το μοντέλο στοχεύει κυρίως σε περιαστικές, αγροτικές, νησιωτικές και σήμερα υποεξυπηρετούμενες περιοχές.
Στις νησιωτικές περιοχές προβλέπονται παρεμβάσεις στην Κρήτη και σε ορισμένα νησιά του Βορείου Αιγαίου.
Η πράσινη μετάβαση μετατρέπεται σε κοινωνική πολιτική
Εδώ βρίσκεται και η διαφορετική πολιτική διάσταση του σχεδίου.
Μέχρι σήμερα η πράσινη μετάβαση παρουσιαζόταν συχνά ως επένδυση σε ΑΠΕ, ηλεκτρικά αυτοκίνητα και ενεργειακά αποδοτικά κτίρια.
Το Κοινωνικό Σχέδιο για το Κλίμα επιχειρεί να προσθέσει ένα άλλο στοιχείο: ποιος έχει πραγματικά τη δυνατότητα να πληρώσει τη μετάβαση.
Για αυτό οι μεγαλύτερες παρεμβάσεις κατευθύνονται σε περιοχές μεταφορικής φτώχειας, ευάλωτα νοικοκυριά, ΑμεΑ, μαθητές και μικρές επιχειρήσεις.
Το κράτος δεν χρηματοδοτεί απλώς την αντικατάσταση ενός diesel λεωφορείου με ένα ηλεκτρικό.
Χρησιμοποιεί ευρωπαϊκούς πόρους για να αλλάξει ταυτόχρονα ποιος έχει πρόσβαση στη μετακίνηση και με τι κόστος.
Τα €1,5 δισ. πρέπει τώρα να γίνουν λεωφορεία, τρένα και πραγματικές υπηρεσίες
Η έγκριση από την Κομισιόν αποτελεί ένα σημαντικό βήμα.
Δεν είναι όμως το δύσκολο μέρος.
Το δύσκολο ξεκινά τώρα: διαγωνισμοί, συμβάσεις, κατασκευές, παραδόσεις και τήρηση των αυστηρών οροσήμων μέχρι το 2032.
Οι αριθμοί είναι μεγάλοι:
211 ηλεκτρικά λεωφορεία. 22 νέοι ή αναβαθμισμένοι συρμοί. 15.000 δικαιούχοι social leasing. 11.000 μαθητές με αναπηρία. Πάνω από 12.000 μέσα ατομικής κινητικότητας. 28.000 πολύ μικρές επιχειρήσεις.
Εάν αυτό το πρόγραμμα υλοποιηθεί σύμφωνα με το χρονοδιάγραμμα, η πραγματική του κληρονομιά δεν θα είναι τα 4,77 δισ. ευρώ που εγκρίθηκαν στις Βρυξέλλες.
Θα είναι αν το 2032 ο πολίτης περιμένει λιγότερο στη στάση, μπαίνει σε καλύτερο λεωφορείο ή Μετρό και μπορεί να μετακινηθεί ακόμη κι αν σήμερα το σύστημα τον αφήνει ουσιαστικά έξω.
Πηγή: pagenews.gr