Η Ισλανδία είπε «όχι» στις Βρυξέλλες.
Σε ένα εξαιρετικά αμφίρροπο δημοψήφισμα, οι Ισλανδοί απέρριψαν με 52,8% έναντι 47,2% την πρόταση της κυβέρνησης να επαναλάβει τις διαπραγματεύσεις ένταξης στην Ευρωπαϊκή Ένωση, διατηρώντας ένα ιδιόμορφο αλλά για την πλειοψηφία των ψηφοφόρων πολύτιμο status quo: στενή οικονομική και θεσμική σχέση με την Ευρώπη, αλλά χωρίς πλήρη συμμετοχή στην ΕΕ.
Η συμμετοχή έφθασε στο εντυπωσιακό 82,5%, δείχνοντας πόσο βαθιά πολιτικό και υπαρξιακό ήταν το δίλημμα για μια χώρα περίπου 400.000 κατοίκων. Συνολικά καταγράφηκαν 118.040 ψήφοι υπέρ του «όχι» και 105.399 υπέρ του «ναι».
Μία κρίσιμη διευκρίνιση: οι Ισλανδοί δεν ψήφισαν απευθείας εναντίον της ένταξης στην ΕΕ. Ψήφισαν εναντίον της επανέναρξης των ενταξιακών διαπραγματεύσεων. Ακόμη και εάν επικρατούσε το «ναι», μια μελλοντική συμφωνία προσχώρησης θα έπρεπε να τεθεί ξανά σε δημοψήφισμα.
Ρέικιαβικ εναντίον περιφέρειας
Ο εκλογικός χάρτης αποκάλυψε μια βαθιά γεωγραφική διαίρεση.
Οι δύο εκλογικές περιφέρειες του Ρέικιαβικ ψήφισαν υπέρ της επανέναρξης των συνομιλιών: 57,5% «ναι» στο Reykjavík North και 54,5% στο Reykjavík South.
Αντίθετα, όλες οι υπόλοιπες περιφέρειες ψήφισαν «όχι», με το ποσοστό να φθάνει το 62,9% στα βορειοδυτικά και το 61,2% στα βορειοανατολικά.
Η γεωγραφία της ψήφου έχει πολιτική εξήγηση.
Όσο απομακρυνόταν κανείς από την πρωτεύουσα και πλησίαζε τις κοινότητες όπου η αλιεία αποτελεί βασικό στοιχείο της τοπικής οικονομίας, τόσο ενισχυόταν το «όχι».
Η αλιεία έγινε η μεγάλη κόκκινη γραμμή
Στην καρδιά του δημοψηφίσματος βρέθηκε ένα ζήτημα που για την Ισλανδία είναι πολύ περισσότερο από οικονομικό: ποιος ελέγχει τα νερά και τα αλιευτικά αποθέματα της χώρας.
Η αλιεία αντιπροσωπεύει περίπου το 40% των ισλανδικών εξαγωγών, ενώ οι αντίπαλοι της ευρωπαϊκής πορείας προειδοποίησαν ότι η πλήρης ένταξη θα μπορούσε να περιορίσει την εθνική αυτονομία στη διαχείριση ενός από τους σημαντικότερους φυσικούς πόρους της χώρας.
Για πολλές αγροτικές και παράκτιες κοινότητες, η συζήτηση δεν ήταν συνεπώς αφηρημένη.
Αφορούσε εισόδημα, θέσεις εργασίας, τοπικές οικονομίες και κυρίως την κυριαρχία πάνω σε έναν στρατηγικό εθνικό πόρο.
Και αυτό αποδείχθηκε ισχυρότερο από το ευρωπαϊκό επιχείρημα.
Η Ισλανδία θέλει την Ευρώπη – Αλλά όχι απαραίτητα την ΕΕ
Το αποτέλεσμα αποκτά ιδιαίτερο ενδιαφέρον επειδή η Ισλανδία δεν είναι μια χώρα αποκομμένη από την ευρωπαϊκή αρχιτεκτονική.
Συμμετέχει στον Ευρωπαϊκό Οικονομικό Χώρο (ΕΟΧ) και στη Σένγκεν, έχοντας ήδη εκτεταμένη πρόσβαση στην ενιαία ευρωπαϊκή αγορά και υιοθετώντας σημαντικό μέρος της ευρωπαϊκής νομοθεσίας.
Από το πλαίσιο του ΕΟΧ εξαιρούνται, ωστόσο, μεταξύ άλλων, κρίσιμοι τομείς όπως η αλιεία και η γεωργία.
Και ακριβώς εκεί βρίσκεται η ιδιαιτερότητα του ισλανδικού μοντέλου.
Το Ρέικιαβικ απολαμβάνει μεγάλο μέρος των οικονομικών πλεονεκτημάτων της ευρωπαϊκής ολοκλήρωσης, διατηρώντας παράλληλα μεγαλύτερη αυτονομία σε τομείς που θεωρεί ζωτικού εθνικού ενδιαφέροντος.
Το 52,8% επέλεξε ουσιαστικά να μη διακινδυνεύσει αυτή την ισορροπία.
Η Frostadóttir έχασε το μεγάλο ευρωπαϊκό της στοίχημα
Το αποτέλεσμα αποτελεί πολιτικό πλήγμα για την κυβέρνηση της πρωθυπουργού Kristrún Frostadóttir, η οποία είχε ταχθεί υπέρ του «ναι».
Η κυβέρνησή της υποστήριξε ότι η αυξανόμενη διεθνής αβεβαιότητα δικαιολογούσε μια νέα συζήτηση για τη θέση της Ισλανδίας στην Ευρώπη.
Η ίδια είχε δηλώσει πριν από την ολοκλήρωση της ψηφοφορίας:
«Θα είμαστε καλά ακόμη κι αν είναι “όχι”.»
Είχε επίσης ξεκαθαρίσει ότι, εάν επικρατούσε το «όχι», το ζήτημα δεν θα επανερχόταν στην πολιτική ατζέντα κατά τη διάρκεια της θητείας της σημερινής κυβέρνησης, η οποία ολοκληρώνεται το 2028.
Η ευρωπαϊκή προοπτική της Ισλανδίας, επομένως, μπαίνει ξανά στο συρτάρι.
Το 2009, η κρίση έστειλε την Ισλανδία προς την ΕΕ
Η σχέση της Ισλανδίας με την ευρωπαϊκή ένταξη είναι άμεσα συνδεδεμένη με τις οικονομικές κρίσεις.
Η χώρα υπέβαλε αίτηση ένταξης το 2009, στον απόηχο της χρηματοπιστωτικής κατάρρευσης που είχε πλήξει δραματικά την ισλανδική οικονομία.
Οι διαπραγματεύσεις στη συνέχεια πάγωσαν και εγκαταλείφθηκαν πολιτικά όταν άλλαξε η κυβέρνηση.
Περισσότερο από μία δεκαετία αργότερα, το ίδιο βασικό δίλημμα επέστρεψε:
περισσότερη οικονομική και γεωπολιτική ασφάλεια μέσα στην ΕΕ ή μεγαλύτερη εθνική αυτονομία έξω από αυτήν;
Οι Ισλανδοί επέλεξαν το δεύτερο.
Το «όχι» είναι και μήνυμα προς τις Βρυξέλλες
Για την Ευρωπαϊκή Ένωση, το αποτέλεσμα αποτελεί αναμφίβολα ένα συμβολικό πισωγύρισμα.
Ευρωπαίος διπλωμάτης χαρακτήρισε το αποτέλεσμα «σαφές πλήγμα για τις Βρυξέλλες», επισημαίνοντας ότι η αλιεία και η ανεξαρτησία αποδείχθηκαν καθοριστικές.
Η Ισλανδία δεν είναι μια τυπική υποψήφια χώρα.
Πρόκειται για εύπορη ευρωπαϊκή δημοκρατία, μέλος του ΝΑΤΟ, ενταγμένη στον ΕΟΧ και στη Σένγκεν, με θεσμούς που θα επέτρεπαν μια πολύ διαφορετική και πιθανότατα ταχύτερη ενταξιακή διαδικασία από εκείνη άλλων υποψηφίων χωρών.
Ένα ισλανδικό «ναι» θα αποτελούσε επομένως ισχυρό μήνυμα για την ελκυστικότητα της ΕΕ.
Το «όχι» στέλνει το αντίθετο σήμα: η οικονομική σύνδεση με την Ευρώπη δεν συνεπάγεται αυτομάτως πολιτική βούληση για πλήρη ένταξη.
Και πίσω από την κάλπη βρίσκεται η Αρκτική
Υπάρχει όμως και μία γεωπολιτική διάσταση που ξεπερνά κατά πολύ την αλιεία.
Η Ισλανδία βρίσκεται σε ένα σημείο του Βόρειου Ατλαντικού του οποίου η στρατηγική αξία αυξάνεται καθώς η Αρκτική μετατρέπεται σε νέο πεδίο ανταγωνισμού.
Η Ρωσία, οι νέες θαλάσσιες οδοί, η Κίνα, η ασφάλεια του Βόρειου Ατλαντικού και η συζήτηση που έχει προκαλέσει η στάση του Ντόναλντ Τραμπ απέναντι στη Γροιλανδία έχουν επαναφέρει τη γεωγραφία στο κέντρο της ευρωπαϊκής ασφάλειας. Οι διεθνείς αυτές εντάσεις ήταν ένας από τους λόγους που η κυβέρνηση επέσπευσε τη σχετική συζήτηση.
Για τις Βρυξέλλες, επομένως, η πιθανή ένταξη της Ισλανδίας δεν είχε μόνο οικονομική σημασία.
Θα ενίσχυε το ευρωπαϊκό αποτύπωμα στον High North, σε μια εποχή κατά την οποία η Αρκτική αποκτά μεγαλύτερη στρατηγική σημασία.
ΝΑΤΟ ναι, ΕΕ όχι
Το αποτέλεσμα αποτυπώνει επίσης μια ενδιαφέρουσα διάκριση που κάνουν οι Ισλανδοί.
Η χώρα παραμένει μέλος του ΝΑΤΟ και στενά ενταγμένη στη δυτική αρχιτεκτονική ασφάλειας.
Παραμένει ταυτόχρονα στον ΕΟΧ και στη Σένγκεν.
Άρα το «όχι» δεν συνιστά στροφή μακριά από τη Δύση ή την Ευρώπη.
Αντιθέτως, είναι μια επιλογή υπέρ ενός συγκεκριμένου μοντέλου:
ευρωπαϊκή οικονομική ολοκλήρωση + ατλαντική ασφάλεια + εθνικός έλεγχος κρίσιμων πόρων.
Αυτό είναι ίσως το σημαντικότερο πολιτικό μήνυμα της ισλανδικής κάλπης.
Η μεγάλη εικόνα: Το δύσκολο όριο της ευρωπαϊκής διεύρυνσης
Το ισλανδικό δημοψήφισμα φωτίζει ένα από τα μεγαλύτερα προβλήματα που αντιμετωπίζει σήμερα η Ευρωπαϊκή Ένωση.
Σε μια περίοδο γεωπολιτικής ανασφάλειας, οι Βρυξέλλες υποστηρίζουν ότι η Ευρώπη πρέπει να γίνει μεγαλύτερη και ισχυρότερη.
Όμως η Ισλανδία δείχνει ότι ακόμη και σε μια πλούσια, σταθερή και βαθιά ευρωπαϊκή κοινωνία, η εθνική κυριαρχία μπορεί να υπερισχύσει της γεωπολιτικής λογικής της διεύρυνσης.
Το αποτέλεσμα δεν είναι Brexit.
Η Ισλανδία δεν αποχωρεί από κάποια ευρωπαϊκή δομή στην οποία ήδη συμμετέχει.
Ούτε απορρίπτει συνολικά την Ευρώπη.
Αντίθετα, οι ψηφοφόροι φαίνεται να λένε κάτι περισσότερο σύνθετο:
θέλουμε την ευρωπαϊκή αγορά, τη Σένγκεν και τη δυτική ασφάλεια — αλλά δεν είμαστε ακόμη διατεθειμένοι να παραδώσουμε μεγαλύτερο μέρος της κυριαρχίας μας στις Βρυξέλλες.
Και σε μια χώρα όπου η θάλασσα είναι οικονομία, ιστορία και εθνική ταυτότητα, το δίλημμα κρίθηκε τελικά εκεί όπου είχε κριθεί πολλές φορές στο παρελθόν:
στα ψάρια και στα νερά της Ισλανδίας.
Πηγή: pagenews.gr