Μια βαθιά αλλαγή βρίσκεται σε εξέλιξη στην ευρωπαϊκή μεταναστευτική πολιτική.
Η Ευρώπη που για χρόνια προσπαθούσε κυρίως να διαχειριστεί τους ανθρώπους αφού έφταναν στα σύνορά της, επιχειρεί πλέον να μετακινήσει ένα μέρος του συστήματος ασύλου έξω από αυτά.
Στο κέντρο της νέας στρατηγικής βρίσκεται μια φράση που πρόκειται να κυριαρχήσει στην ευρωπαϊκή πολιτική:
«ασφαλής τρίτη χώρα».
Το νέο Σύμφωνο για τη Μετανάστευση και το Άσυλο τέθηκε σε πλήρη εφαρμογή στις 12 Ιουνίου 2026, μετά από μεταβατική περίοδο δύο ετών.
Περιλαμβάνει δέκα νομοθετικές πράξεις και εισάγει κοινότερες διαδικασίες ελέγχου στα εξωτερικά σύνορα, ταχύτερη εξέταση ορισμένων αιτημάτων ασύλου και επιστροφών και νέο μηχανισμό αλληλεγγύης μεταξύ των κρατών-μελών.
Όμως το πολιτικά εκρηκτικό σημείο βρίσκεται αλλού.
Τι σημαίνει «ασφαλής τρίτη χώρα»
Η βασική λογική είναι ότι ένας αιτών άσυλο δεν είναι απαραίτητο σε όλες τις περιπτώσεις να αποκτήσει προστασία μέσα στην Ευρωπαϊκή Ένωση.
Εφόσον υπάρχει τρίτη χώρα που θεωρείται ασφαλής και πληρούνται οι νομικές προϋποθέσεις, μπορεί να εξεταστεί η δυνατότητα προστασίας εκεί.
Το concept δεν είναι καινούργιο.
Αυτό που αλλάζει είναι η πολιτική βαρύτητα και η ευελιξία με την οποία η Ευρώπη επιχειρεί πλέον να το χρησιμοποιήσει.
Η Κομισιόν είχε ήδη προαναγγείλει ότι το νέο πλαίσιο θα παρέχει μεγαλύτερη ευελιξία στην εφαρμογή της έννοιας της ασφαλούς τρίτης χώρας, με παράλληλη αξιολόγηση χωρών που θα μπορούσαν να ενταχθούν σε ευρωπαϊκές λίστες.
Η μεγάλη μετατόπιση: Από το «πού έφτασες» στο «πού μπορείς να προστατευθείς»
Αυτό αλλάζει τη φιλοσοφία του συστήματος.
Για δεκαετίες, η φυσική άφιξη ενός ανθρώπου σε ευρωπαϊκό έδαφος ήταν το κρίσιμο γεγονός που ενεργοποιούσε την ευρωπαϊκή διαδικασία ασύλου.
Η νέα προσέγγιση επιχειρεί να θέσει διαφορετικό ερώτημα:
υπάρχει ασφαλές μέρος εκτός ΕΕ στο οποίο μπορεί νόμιμα να εξασφαλιστεί προστασία;
Αυτό είναι ακριβώς το σημείο όπου συναντώνται η μεταναστευτική πολιτική και η γεωπολιτική.
Γιατί η Ευρώπη χρειάζεται πλέον συμφωνίες με τρίτες χώρες.
Η Ευρώπη εξάγει τη μεταναστευτική της πολιτική
Η κατεύθυνση είναι ήδη σαφής.
Ευρωπαϊκές κυβερνήσεις έχουν ζητήσει ισχυρότερες συμφωνίες με τρίτες χώρες, αποτελεσματικότερες επιστροφές και διερεύνηση μηχανισμών στους οποίους απορριφθέντες αιτούντες θα μπορούν να μεταφέρονται εκτός ΕΕ μέχρι την τελική απομάκρυνσή τους.
Αυτό σημαίνει ότι η μεταναστευτική πολιτική γίνεται πλέον μέρος της ευρωπαϊκής εξωτερικής πολιτικής.
Εμπόριο, αναπτυξιακή βοήθεια, θεωρήσεις εισόδου και οικονομικές συμφωνίες μπορούν να συνδέονται ολοένα περισσότερο με τη συνεργασία τρίτων χωρών στις επιστροφές και στην επανεισδοχή μεταναστών.
Το μοντέλο Ιταλία–Αλβανία και τα «return hubs»
Η ιδέα μεταφοράς διαδικασιών εκτός ευρωπαϊκού εδάφους έχει ήδη δοκιμαστεί πολιτικά.
Η συμφωνία Ιταλίας–Αλβανίας έγινε ένα από τα πιο πολυσυζητημένα πειράματα στην Ευρώπη.
Παράλληλα, η Κομισιόν έχει ανοίξει τη συζήτηση για return hubs εκτός ΕΕ – κέντρα στα οποία θα μπορούσαν να μεταφέρονται άτομα που έχουν λάβει τελεσίδικη απόφαση επιστροφής.
Το concept προκαλεί έντονες αντιδράσεις από οργανώσεις ανθρωπίνων δικαιωμάτων και νομικούς, καθώς τίθενται ερωτήματα για τις πραγματικές συνθήκες ασφάλειας στις τρίτες χώρες και για την προστασία από επαναπροώθηση.
Το όριο: Το διεθνές δίκαιο
Η νέα σκληρότερη πολιτική δεν σημαίνει ότι η ΕΕ μπορεί απλώς να χαρακτηρίσει οποιαδήποτε χώρα «ασφαλή».
Παραμένουν δεσμευτικές η Σύμβαση της Γενεύης, η Ευρωπαϊκή Σύμβαση Δικαιωμάτων του Ανθρώπου, το ευρωπαϊκό δίκαιο και κυρίως η αρχή της μη επαναπροώθησης.
Τα ίδια τα κράτη που πιέζουν για αυστηρότερη πολιτική έχουν αναγνωρίσει ότι οι νέες παρεμβάσεις πρέπει να συμμορφώνονται με αυτές τις υποχρεώσεις.
Εδώ ακριβώς θα δοθεί και η μεγάλη νομική μάχη των επόμενων ετών:
πόσο μακριά μπορεί να φτάσει η εξωτερίκευση του ασύλου χωρίς να παραβιαστεί το δικαίωμα διεθνούς προστασίας;
Γιατί αυτό αφορά άμεσα την Ελλάδα
Για την Ελλάδα η αλλαγή είναι ιδιαίτερα σημαντική.
Ως χώρα εξωτερικών συνόρων, βρίσκεται στην πρώτη γραμμή των μεταναστευτικών διαδρομών της Ανατολικής Μεσογείου.
Ένα σύστημα που επιταχύνει τις συνοριακές διαδικασίες, αυξάνει τις επιστροφές και διευρύνει τις δυνατότητες συνεργασίας με ασφαλείς τρίτες χώρες μπορεί να μειώσει την πίεση στις χώρες πρώτης υποδοχής.
Υπάρχει όμως και η αντίστροφη πλευρά.
Εάν οι επιστροφές προς τρίτες χώρες δεν λειτουργούν στην πράξη, οι χώρες των εξωτερικών συνόρων μπορεί να εξακολουθήσουν να σηκώνουν δυσανάλογο βάρος.
Γι’ αυτό για Αθήνα, Ρώμη, Μαδρίτη και τις υπόλοιπες χώρες πρώτης γραμμής το πραγματικό τεστ δεν είναι τι γράφει ο κανονισμός.
Είναι πόσοι άνθρωποι πράγματι επιστρέφουν όταν δεν δικαιούνται προστασία.
Η Ευρώπη του 2026 δεν είναι η Ευρώπη του 2015
Αυτό είναι ίσως το μεγαλύτερο πολιτικό συμπέρασμα.
Η μεταναστευτική κρίση του 2015 διαμόρφωσε την ευρωπαϊκή πολιτική για περισσότερο από μία δεκαετία.
Σήμερα η κατεύθυνση έχει αλλάξει αισθητά.
Ταχύτερες διαδικασίες.
Ισχυρότερα εξωτερικά σύνορα.
Περισσότερες επιστροφές.
Συμφωνίες με τρίτες χώρες.
Και πολύ μεγαλύτερη πολιτική αποδοχή της ιδέας ότι η προστασία ενός πρόσφυγα δεν χρειάζεται κατ’ ανάγκη να παρέχεται εντός της Ευρωπαϊκής Ένωσης.
Το μεγάλο στοίχημα είναι εάν η Ευρώπη μπορεί να εφαρμόσει αυτή τη στροφή χωρίς να εγκαταλείψει τις νομικές και ανθρωπιστικές δεσμεύσεις πάνω στις οποίες οικοδομήθηκε.
Πηγή: pagenews.gr