Φον ντερ Λάιεν: Οι 6 κρίσιμες μάχες που θα κρίνουν την Ευρώπη έως το 2029

Τρία χρόνια πριν από το τέλος της δεύτερης θητείας της, η πρόεδρος της Κομισιόν καλείται να σώσει την ευρωπαϊκή βιομηχανία, να αντιμετωπίσει Τραμπ και Κίνα, να χρηματοδοτήσει άμυνα και Ουκρανία, να προχωρήσει τη διεύρυνση και να βρει τα σχεδόν €2 τρισ. του επόμενου ευρωπαϊκού προϋπολογισμού

Η Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν μπαίνει στην τελευταία και πιθανότατα πιο δύσκολη τριετία της δεκαετούς παρουσίας της στην κορυφή της Ευρωπαϊκής Επιτροπής.

Η δεύτερη θητεία της ολοκληρώνεται το 2029 και, εφόσον δεν επιδιώξει τρίτη, η πολιτική κληρονομιά της δεν θα κριθεί πλέον από τις κρίσεις που διαχειρίστηκε — πανδημία, ρωσική εισβολή στην Ουκρανία, ενεργειακό σοκ, πόλεμος στη Γάζα — αλλά από το εάν θα μπορέσει να αντιμετωπίσει τις βαθύτερες αδυναμίες της ίδιας της Ευρώπης.

Το POLITICO εντοπίζει έξι μέτωπα που μπορούν να καθορίσουν την υστεροφημία της: ανταγωνιστικότητα, σύγκρουση με τις ΗΠΑ για την ευρωπαϊκή ρύθμιση, Green Deal, άμυνα και Ουκρανία, διεύρυνση και ο επόμενος προϋπολογισμός της ΕΕ.

Το πολιτικό χρονόμετρο ήδη τρέχει. Στις 16 Σεπτεμβρίου, η φον ντερ Λάιεν θα παρουσιάσει την ετήσια ομιλία της για την Κατάσταση της Ένωσης και ουσιαστικά τον οδικό χάρτη της τελευταίας τριετίας της.

1. Η μάχη επιβίωσης της ευρωπαϊκής βιομηχανίας

Το πρώτο και ίσως μεγαλύτερο πρόβλημα είναι οικονομικό.

Η Ευρώπη πρέπει να αποφασίσει εάν θα ανακόψει τη σχετική υποχώρησή της απέναντι στις ΗΠΑ και την Κίνα ή εάν θα παρακολουθήσει τα παραδοσιακά βιομηχανικά της κέντρα να χάνουν σταδιακά έδαφος.

Ο Μάριο Ντράγκι έχει τοποθετήσει τον πήχη εξαιρετικά ψηλά: η Ευρώπη χρειάζεται περίπου €800 δισ. πρόσθετων επενδύσεων ετησίως για να αντιμετωπίσει το επενδυτικό και παραγωγικό της κενό.

Υψηλές τιμές ενέργειας, κατακερματισμένες κεφαλαιαγορές, γραφειοκρατία και χαμηλότερη παραγωγικότητα πιέζουν τις ευρωπαϊκές επιχειρήσεις.

Και πάνω σε όλα αυτά βρίσκεται η Κίνα.

Η ευρωπαϊκή βιομηχανία βρίσκεται αντιμέτωπη με κινεζικά ηλεκτρικά αυτοκίνητα, μπαταρίες, φωτοβολταϊκά και χάλυβα, ενώ ταυτόχρονα εξαρτάται από το Πεκίνο για κρίσιμες πρώτες ύλες.

Η φον ντερ Λάιεν πρέπει επομένως να κάνει κάτι εξαιρετικά δύσκολο: να μειώσει την εξάρτηση από την Κίνα χωρίς να προκαλέσει έναν εμπορικό πόλεμο που θα πλήξει ακόμη περισσότερο την ευρωπαϊκή οικονομία.

Η πίεση είναι ήδη ορατή. Μόλις τις τελευταίες ημέρες η πρόεδρος της Κομισιόν επανέφερε την ανταγωνιστικότητα στην κορυφή της ατζέντας, καθώς οι ανησυχίες για χαμηλή ανάπτυξη και βιομηχανική αποδυνάμωση αυξάνονται.

2. Τραμπ εναντίον Βρυξελλών: Ποιος αποφασίζει τους κανόνες της Ευρώπης;

Το δεύτερο μέτωπο είναι διατλαντικό.

Η ΕΕ έχει δημιουργήσει ένα από τα αυστηρότερα ρυθμιστικά πλαίσια στον κόσμο για τις μεγάλες ψηφιακές πλατφόρμες μέσω του Digital Markets Act και του Digital Services Act.

Apple, Meta, Google και άλλοι αμερικανικοί τεχνολογικοί κολοσσοί βρίσκονται αντιμέτωποι με την ευρωπαϊκή εποπτεία και κυρώσεις.

Για την κυβέρνηση Τραμπ, όμως, η ευρωπαϊκή επιβολή κανόνων στις αμερικανικές Big Tech έχει μετατραπεί σε σημείο τριβής.

Η φον ντερ Λάιεν βρίσκεται επομένως μπροστά σε ένα στρατηγικό δίλημμα: μπορεί η ΕΕ να επιμένει στη ρυθμιστική κυριαρχία της χωρίς κάθε πρόστιμο σε μια αμερικανική εταιρεία να εξελίσσεται σε πολιτική αντιπαράθεση με την Ουάσιγκτον;

Η γραμμή της Κομισιόν είναι ότι οι ευρωπαϊκοί κανόνες αποφασίζονται στην Ευρώπη.

Το πρόβλημα είναι ότι η ίδια Ευρώπη χρειάζεται τις ΗΠΑ περισσότερο από ποτέ στο μέτωπο της ασφάλειας.

3. Η Φον ντερ Λάιεν ξηλώνει το δικό της Green Deal;

Εδώ βρίσκεται ίσως η μεγαλύτερη πολιτική ειρωνεία της δεύτερης θητείας της.

Το Green Deal υπήρξε το εμβληματικό σχέδιο της πρώτης Επιτροπής φον ντερ Λάιεν.

Τώρα η ίδια καλείται να περιορίσει ή να απλοποιήσει μέρος του ρυθμιστικού πλαισίου που οικοδόμησε.

Οι αγρότες έχουν κατέβει στους δρόμους, η ευρωπαϊκή βιομηχανία ζητά χαμηλότερο κανονιστικό κόστος και κυβερνήσεις πιέζουν τις Βρυξέλλες για απλοποίηση.

Από την άλλη πλευρά, καύσωνες, πυρκαγιές και ακραία φαινόμενα καθιστούν την κλιματική απειλή περισσότερο — όχι λιγότερο — επείγουσα.

Η πράσινη πολιτική της ΕΕ βρίσκεται επομένως ανάμεσα σε δύο πολιτικές πιέσεις: ανταγωνιστικότητα και κοινωνικό κόστος από τη μία, κλιματική ασφάλεια από την άλλη.

4. Ευρωπαϊκή άμυνα και Ουκρανία: Τα χρήματα δεν αρκούν πλέον

Το τέταρτο μέτωπο συνδέεται άμεσα με το προηγούμενο πρωινό θέμα μας για το ευρωπαϊκό αμυντικό κενό.

Η Ευρώπη δεν συζητά πλέον θεωρητικά για «στρατηγική αυτονομία». Πρέπει να παράγει όπλα, να αυξήσει τις αμυντικές δαπάνες και ταυτόχρονα να διατηρήσει την Ουκρανία σε θέση να αντισταθεί στη Ρωσία.

Το πρόγραμμα SAFE διαθέτει €150 δισ. για επενδύσεις στην άμυνα, ενώ η ΕΕ έχει δημιουργήσει και δάνειο €90 δισ. για την Ουκρανία για το 2026-2027, με ενδεικτικά €60 δισ. να κατευθύνονται στην αμυντική ικανότητα και στις προμήθειες.

Μόνο στις 24 Αυγούστου, η Κομισιόν ενέκρινε επιπλέον €6,1 δισ. για ουκρανική αεράμυνα, αντιπυραυλικά συστήματα, πυραύλους, πυρομαχικά και ραντάρ.

Από την έναρξη της ρωσικής εισβολής, η συνολική ευρωπαϊκή υποστήριξη προς την Ουκρανία και τους Ουκρανούς έχει ξεπεράσει τα €220 δισ.

Αλλά η φον ντερ Λάιεν έχει μπροστά της και ένα πολιτικό πρόβλημα.

Το 2027 έρχονται κρίσιμες εθνικές εκλογές και η ευρωπαϊκή συναίνεση για την Ουκρανία δεν μπορεί να θεωρείται δεδομένη σε όλες τις πρωτεύουσες.

Η μάχη της, επομένως, δεν είναι μόνο να βρει χρήματα και όπλα.

Είναι να κρατήσει ενωμένη την Ευρώπη απέναντι στον Πούτιν.

5. Η ΕΕ των 30+: Ουκρανία, Μολδαβία και Δυτικά Βαλκάνια στην αίθουσα αναμονής

Το πέμπτο στοίχημα μπορεί να αλλάξει τον ίδιο τον χάρτη της Ένωσης.

Ουκρανία και Μολδαβία έχουν πλησιάσει περισσότερο στην ΕΕ, ενώ οι χώρες των Δυτικών Βαλκανίων εξακολουθούν να περιμένουν.

Αλλά η πολιτική υπόσχεση της διεύρυνσης είναι πολύ ευκολότερη από την πραγματική ένταξη.

Κράτος δικαίου, διαφθορά, ανεξαρτησία της Δικαιοσύνης και οικονομικές μεταρρυθμίσεις αποτελούν εμπόδια για τις υποψήφιες χώρες.

Υπάρχει όμως και το αντίστροφο ερώτημα:

είναι η ίδια η Ευρωπαϊκή Ένωση έτοιμη να γίνει Ένωση άνω των 30 κρατών;

Πώς θα λαμβάνονται αποφάσεις;

Πώς θα λειτουργήσει ο προϋπολογισμός;

Ποιος θα πάρει λιγότερα από την Κοινή Αγροτική Πολιτική και τη Συνοχή για να χρηματοδοτηθούν τα νέα μέλη;

Και πόσο μπορεί η Ευρώπη να κρατά χώρες όπως τα κράτη των Δυτικών Βαλκανίων επ’ αόριστον στην αίθουσα αναμονής χωρίς να τις ωθεί προς άλλες δυνάμεις;

Η διεύρυνση έχει έτσι μετατραπεί από τεχνοκρατική διαδικασία σε γεωπολιτικό εργαλείο απέναντι στη Ρωσία και την Κίνα.

6. Και τελικά: Ποιος θα πληρώσει τον λογαριασμό;

Το έκτο πρόβλημα ενώνει όλα τα προηγούμενα.

Χρήματα.

Η Κομισιόν έχει προτείνει έναν επόμενο πολυετή ευρωπαϊκό προϋπολογισμό σχεδόν €2 τρισ. για την περίοδο 2028-2034.

Και εδώ ανοίγει μία από τις μεγαλύτερες μάχες αναδιανομής στην ιστορία της ΕΕ.

Από τη μία βρίσκονται οι λεγόμενοι Friends of Cohesion, στους οποίους περιλαμβάνονται Ελλάδα, Ιταλία, Πολωνία και Ισπανία. Θέλουν να προστατεύσουν τα κονδύλια της Συνοχής και της Κοινής Αγροτικής Πολιτικής.

Από την άλλη, χώρες όπως Γερμανία, Ολλανδία, Σουηδία και Δανία πιέζουν για μεγαλύτερη δημοσιονομική πειθαρχία και διαφορετικές προτεραιότητες: περισσότερα χρήματα σε καινοτομία, άμυνα και βιομηχανική ισχύ.

Και όλα αυτά πρέπει να συμφωνηθούν ενώ μεγάλες ευρωπαϊκές χώρες μπαίνουν σε εκλογικούς κύκλους.

Η Ελλάδα έχει επομένως πολλά να χάσει ή να κερδίσει από αυτή τη μάχη.

Γιατί το ερώτημα δεν είναι απλώς πόσο μεγάλος θα είναι ο ευρωπαϊκός προϋπολογισμός.

Είναι πού θα πάνε τα χρήματα.

Η κληρονομιά της Φον ντερ Λάιεν θα κριθεί από μία λέξη: Ισχύς

Υπάρχει ένας κοινός παρονομαστής πίσω από τα έξι μέτωπα.

Η Ευρώπη πρέπει να αποφασίσει εάν θέλει — και εάν μπορεί — να μετατραπεί από έναν τεράστιο οικονομικό και ρυθμιστικό χώρο σε πραγματική γεωπολιτική δύναμη.

Να παράγει περισσότερο.

Να προστατεύει τις επιχειρήσεις της χωρίς να κλείνει την οικονομία της.

Να επιβάλλει τους δικούς της ψηφιακούς κανόνες ακόμη και όταν διαφωνεί η Ουάσιγκτον.

Να χρηματοδοτεί και να εξοπλίζει την Ουκρανία.

Να μπορεί να αμυνθεί.

Να εντάξει νέα κράτη χωρίς να παραλύσει.

Και να βρει τα χρήματα για όλα αυτά.

Η πρώτη θητεία της φον ντερ Λάιεν γράφτηκε κυρίως μέσα από κρίσεις που έφτασαν στις Βρυξέλλες απροειδοποίητα.

Η τελευταία τριετία της θα κριθεί διαφορετικά:

όχι από το πόσο καλά διαχειρίστηκε την επόμενη κρίση, αλλά από το εάν άφησε πίσω της μια Ευρώπη ισχυρότερη από αυτή που παρέλαβε.

Πηγή: pagenews.gr