Ένα από τα πιο περίπλοκα γεωπολιτικά παζάρια του Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν βρίσκεται πλέον σε πλήρη εξέλιξη.
Ο Τούρκος πρόεδρος συναντήθηκε την Τρίτη 1η Σεπτεμβρίου με τον Βλαντίμιρ Πούτιν στο Μπισκέκ του Κιργιστάν, στο περιθώριο της Συνόδου του Οργανισμού Συνεργασίας της Σαγκάης, σε μια συγκυρία κατά την οποία η Άγκυρα επιχειρεί κάτι εξαιρετικά δύσκολο: να διατηρήσει τη στρατηγική σχέση της με τη Ρωσία και ταυτόχρονα να αποκαταστήσει πλήρως την αμυντική σχέση της με τις Ηνωμένες Πολιτείες.
Στην καρδιά αυτού του διπλού παιχνιδιού βρίσκονται τρεις λέξεις:
S-400, F-35 και Ακούγιου.
Από τη μία, η Τουρκία θέλει να βρει λύση για τους ρωσικούς S-400, το σύστημα που την έφερε σε μετωπική σύγκρουση με την Ουάσιγκτον και την απομάκρυνε από το πρόγραμμα των F-35.
Από την άλλη, ο Ερντογάν όχι μόνο δεν απομακρύνεται ενεργειακά από τη Ρωσία, αλλά προαναγγέλλει ότι μετά το Ακούγιου θέλει να προχωρήσει μαζί με τη Μόσχα και στην κατασκευή νέων πυρηνικών σταθμών.
Αυτό είναι το πραγματικό γεωπολιτικό μήνυμα της συνάντησης.
Το μεγάλο αγκάθι των S-400
Η αγορά των S-400 υπήρξε μία από τις αποφάσεις που άλλαξαν δραματικά τη σχέση της Τουρκίας με τη Δύση.
Σήμερα, όμως, η Άγκυρα αναζητεί τρόπο να ξεμπλοκάρει το ζήτημα.
Σύμφωνα με τις πληροφορίες που μετέδωσε ο ΣΚΑΪ πριν από τη συνάντηση, στο τραπέζι βρίσκεται το ενδεχόμενο η Τουρκία να διαθέσει τα συστήματα S-400 σε χώρα του Κόλπου. Για μια τέτοια κίνηση θα απαιτούνταν συνεννόηση με τη Μόσχα, ενώ το Κρεμλίνο έχει ήδη χαρακτηρίσει το θέμα «εξαιρετικά ευαίσθητο» και έχει επιβεβαιώσει ότι υπάρχουν επαφές με την Τουρκία γύρω από τους S-400.
Πίσω από αυτή τη συζήτηση βρίσκεται ο πολύ μεγαλύτερος τουρκικός στόχος:
η επιστροφή στα F-35.
Η Άγκυρα γνωρίζει ότι όσο το ζήτημα των S-400 παραμένει άλυτο, η πλήρης επανένταξή της στο δυτικό αμυντικό οικοσύστημα υψηλής τεχνολογίας παραμένει εξαιρετικά δύσκολη.
Έτσι δημιουργείται ένα εντυπωσιακό γεωπολιτικό τρίγωνο:
η Τουρκία χρειάζεται τη Ρωσία για να μπορέσει να ξεφορτωθεί ένα ρωσικό σύστημα που αποτελεί εμπόδιο στις σχέσεις της με τις ΗΠΑ.
Ο Ερντογάν δεν κόβει τη Μόσχα – Της προσφέρει νέα πυρηνικά projects
Κι εδώ βρίσκεται η άλλη πλευρά της ιστορίας.
Όποιος περίμενε ότι η προσπάθεια της Τουρκίας να επαναπροσεγγίσει την αμερικανική αμυντική βιομηχανία θα συνοδευόταν από στρατηγική απομάκρυνση από τη Ρωσία, πήρε σήμερα την αντίθετη απάντηση.
Ο Ερντογάν είπε στον Πούτιν:
«Οι σχέσεις Τουρκίας-Ρωσίας βρίσκονται σήμερα πραγματικά σε πολύ πιο προχωρημένο επίπεδο από ό,τι σε οποιαδήποτε άλλη περίοδο.»
Και αμέσως μετά έβαλε στο τραπέζι το Ακούγιου.
«Ο σταθμός του Ακούγιου έχει μεγάλη σημασία για τις σχέσεις Ρωσίας-Τουρκίας. Πλέον έχουμε εισέλθει στην τελική φάση της ολοκλήρωσής του.»
Το πραγματικό νέο, ωστόσο, ήρθε αμέσως μετά.
Ο Τούρκος πρόεδρος προανήγγειλε ότι η συνεργασία με τη Ρωσία στην πυρηνική ενέργεια δεν τελειώνει στο Ακούγιου.
«Μετά την έναρξη λειτουργίας του πυρηνικού σταθμού του Ακούγιου, θα προχωρήσουμε και πάλι μαζί στα βήματα για την κατασκευή νέων σταθμών.»
Πρόκειται για δήλωση με στρατηγικό βάρος.
Γιατί ένας πυρηνικός σταθμός δεν είναι μια απλή εμπορική επένδυση. Δημιουργεί σχέσεις δεκαετιών σε τεχνογνωσία, καύσιμο, συντήρηση, λειτουργία, χρηματοδότηση και κρίσιμες ενεργειακές υποδομές.
Εάν επομένως η Άγκυρα και η Μόσχα προχωρήσουν πράγματι σε πρόσθετα πυρηνικά projects, η ρωσική παρουσία στην τουρκική ενεργειακή αρχιτεκτονική θα αποκτήσει ακόμη μεγαλύτερο βάθος.
Πούτιν: «Η Τουρκία είναι προνομιακός εταίρος»
Ο Ρώσος πρόεδρος δεν άφησε κανένα περιθώριο αμφιβολίας για το πώς αντιμετωπίζει την Τουρκία.
«Η Τουρκία είναι ένας από τους προνομιακούς εταίρους μας στους τομείς της εξωτερικής πολιτικής και της οικονομίας.»
Και πρόσθεσε:
«Χάρη στο ενδιαφέρον σας, η οικονομική συνεργασία παραμένει σε υψηλό επίπεδο.»
Η επιλογή της λέξης «προνομιακός» έχει σημασία.
Ρωσία και Τουρκία βρίσκονται σε αντίθετες πλευρές σε αρκετά περιφερειακά μέτωπα και παραμένουν ιστορικοί ανταγωνιστές. Παρ’ όλα αυτά, έχουν οικοδομήσει ένα μοντέλο σχέσεων στο οποίο ο ανταγωνισμός μπορεί να συνυπάρχει με βαθιά οικονομική και ενεργειακή συνεργασία.
Αυτό είναι και το μοντέλο που ο Ερντογάν χρησιμοποιεί όλο και συχνότερα στη διεθνή πολιτική:
όχι μόνιμοι άξονες, αλλά πολλαπλές ταυτόχρονες διαπραγματεύσεις.
Η Τουρκία στο ΝΑΤΟ – αλλά στο τραπέζι της Σαγκάης
Υπάρχει ακόμη μία εικόνα με ιδιαίτερο συμβολισμό.
Ο Ερντογάν πραγματοποιεί αυτή τη διαπραγμάτευση όχι στις Βρυξέλλες ή στην Ουάσιγκτον, αλλά στο Μπισκέκ, στο περιθώριο της Συνόδου του Οργανισμού Συνεργασίας της Σαγκάης.
Η Τουρκία δεν είναι πλήρες μέλος του SCO. Διατηρεί καθεστώς «εταίρου διαλόγου» από το 2012 και συμμετέχει στο σχήμα SCO Plus.
Στο ίδιο γεωπολιτικό τραπέζι βρίσκονται σήμερα ο Σι Τζινπίνγκ, ο Βλαντίμιρ Πούτιν, ο Ναρέντρα Μόντι, ο Μασούντ Πεζεσκιάν και οι ηγέτες των κρατών της Κεντρικής Ασίας. Ο ίδιος ο Πούτιν περιέγραψε τον SCO ως σημαντικό κέντρο του αναδυόμενου πολυπολικού κόσμου.
Και η Τουρκία, χώρα του ΝΑΤΟ, θέλει να βρίσκεται και εκεί.
Όχι απαραίτητα για να αλλάξει στρατόπεδο.
Αλλά για να αυξήσει την αξία της απέναντι σε όλα τα στρατόπεδα.
Το τουρκικό τρίγωνο: Ρωσία για ενέργεια, ΗΠΑ για αεροπορική ισχύ, Κόλπος για στρατηγικό βάθος
Αν δει κανείς τη μεγάλη εικόνα, η στρατηγική Ερντογάν γίνεται καθαρότερη.
Η Τουρκία επιδιώκει να κρατήσει τη Ρωσία ως κρίσιμο ενεργειακό και οικονομικό εταίρο.
Θέλει παράλληλα να αποκαταστήσει το αμυντικό της βάθος στη Δύση και να ξαναμπεί στην εξίσωση των F-35.
Και ταυτόχρονα ενισχύει τις σχέσεις της με τις δυνάμεις του Κόλπου.
Οι S-400 βρίσκονται ακριβώς στη διασταύρωση αυτών των τριών κατευθύνσεων.
Εάν η Άγκυρα κατορθώσει να βρει φόρμουλα για την απομάκρυνσή τους χωρίς ρήξη με τη Μόσχα, θα έχει αφαιρέσει ένα από τα σημαντικότερα εμπόδια στην προσπάθεια επαναπροσέγγισης με την Ουάσιγκτον.
Αυτό, όμως, δεν σημαίνει αυτόματη επιστροφή στα F-35. Η επανένταξη θα απαιτούσε αμερικανικές πολιτικές και θεσμικές αποφάσεις και δεν υπάρχει σήμερα επιβεβαιωμένη συμφωνία που να τη διασφαλίζει.
Αυτή η διάκριση είναι κρίσιμη.
Ακούγιου: Πολύ περισσότερο από ένας πυρηνικός σταθμός
Το δεύτερο μεγάλο χαρτί είναι η ενέργεια.
Το Ακούγιου αποτελεί ένα από τα σημαντικότερα σύμβολα της ρωσοτουρκικής συνεργασίας. Ο Πούτιν εξέφρασε σήμερα την προσδοκία ότι η πρώτη μονάδα θα τεθεί σε λειτουργία εντός του 2026, ενώ ο Ερντογάν δήλωσε ότι το έργο βρίσκεται πλέον στην τελική φάση.
Αν ακολουθήσουν νέοι πυρηνικοί σταθμοί με ρωσική συμμετοχή, τότε η σχέση Μόσχας–Άγκυρας αποκτά έναν χρονικό ορίζοντα που ξεπερνά κατά πολύ τις σημερινές κυβερνήσεις.
Και αυτό εξηγεί γιατί η Τουρκία δεν μπορεί απλώς να «γυρίσει την πλάτη» στη Ρωσία για χάρη των F-35.
Έχει πλέον πολύ περισσότερα στο τραπέζι.
Ουκρανία και Μαύρη Θάλασσα: Η Άγκυρα θέλει να παραμείνει απαραίτητη
Στις συνομιλίες Πούτιν–Ερντογάν βρίσκονται επίσης ο πόλεμος στην Ουκρανία και η κατάσταση στη Μαύρη Θάλασσα, σύμφωνα με τη ρωσική πλευρά.
Και εδώ η Τουρκία έχει έναν ιδιαίτερο ρόλο.
Είναι μέλος του ΝΑΤΟ, αλλά διατηρεί ανοικτούς διαύλους με τη Μόσχα. Ελέγχει τα Στενά του Βοσπόρου και των Δαρδανελίων. Βρίσκεται στον πυρήνα της ασφάλειας της Μαύρης Θάλασσας.
Ο Ερντογάν επιδιώκει συνεπώς κάτι μεγαλύτερο από μια ισορροπία ανάμεσα σε Ρωσία και Δύση:
θέλει καμία μεγάλη δύναμη να μην μπορεί να διαχειριστεί κρίσιμα περιφερειακά ζητήματα χωρίς να υπολογίζει την Τουρκία.
Τι σημαίνει για την Ελλάδα
Για την Αθήνα, το παζάρι S-400–F-35 είναι το σημείο που απαιτεί τη μεγαλύτερη προσοχή.
Η Ελλάδα έχει ήδη επενδύσει στην ποιοτική αναβάθμιση της Πολεμικής Αεροπορίας και στην απόκτηση F-35. Ενδεχόμενη μελλοντική επιστροφή της Τουρκίας στο αμερικανικό πρόγραμμα θα άλλαζε εκ νέου τις μακροπρόθεσμες αεροπορικές ισορροπίες στο Αιγαίο και στην Ανατολική Μεσόγειο.
Δεν υπάρχει σήμερα συμφωνία που να καθιστά αυτή την επιστροφή δεδομένη.
Όμως η προσπάθεια της Άγκυρας να αφαιρέσει το εμπόδιο των S-400 είναι από μόνη της εξέλιξη που η Αθήνα δεν μπορεί να αγνοήσει.
Ταυτόχρονα, μια Τουρκία που αποκτά μεγαλύτερη πυρηνική ενεργειακή υποδομή με ρωσική τεχνογνωσία, διατηρεί στρατηγικούς δεσμούς με τη Μόσχα, συμμετέχει στον διάλογο του SCO και διεκδικεί ξανά πρόσβαση στην κορυφαία αμερικανική αεροπορική τεχνολογία επιχειρεί να μετατραπεί σε αυτόνομο περιφερειακό πόλο ισχύος.
Το πραγματικό παζάρι του Ερντογάν
Γι’ αυτό η συνάντηση στο Μπισκέκ δεν είναι απλώς ακόμη ένα τετ α τετ Πούτιν–Ερντογάν.
Ο Τούρκος πρόεδρος επιχειρεί μια εξαιρετικά φιλόδοξη γεωπολιτική εξίσωση:
να απομακρύνει το πρόβλημα των S-400 χωρίς να χάσει τη Ρωσία,
να πλησιάσει ξανά τα F-35 χωρίς να εγκαταλείψει τη στρατηγική αυτονομία,
να κατασκευάσει περισσότερα πυρηνικά εργοστάσια με τη Μόσχα,
και ταυτόχρονα να παραμένει αναντικατάστατος σύμμαχος του ΝΑΤΟ.
Ο Πούτιν, από την πλευρά του, έχει επίσης κάθε λόγο να κρατά την Τουρκία κοντά: πρόκειται για μια μεγάλη δύναμη του ΝΑΤΟ που αρνείται να εγκλωβιστεί σε μια αποκλειστικά δυτική στρατηγική τροχιά.
Γι’ αυτό η φράση του Ρώσου προέδρου ότι η Τουρκία είναι «προνομιακός εταίρος» ίσως είναι η σημαντικότερη της ημέρας.
Γιατί πίσω από τους S-400 και το Ακούγιου βρίσκεται ένα πολύ μεγαλύτερο παιχνίδι:
η προσπάθεια του Ερντογάν να κάνει την Τουρκία τόσο χρήσιμη στη Δύση όσο και απαραίτητη στην Ανατολή — χωρίς να ανήκει ολοκληρωτικά σε κανέναν.
Πηγή: pagenews.gr