Νέα ένταση στις ελληνοτουρκικές σχέσεις προκαλεί η δημόσια παρέμβαση του Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν, ο οποίος επέστρεψε στη γνωστή τουρκική θέση περί αποστρατιωτικοποίησης νησιών του Αιγαίου, καλώντας ευθέως την Ελλάδα να αλλάξει πορεία.
Ο Τούρκος πρόεδρος έκανε τις δηλώσεις του κατά την επιστροφή του από το Κιργιστάν, όπου συμμετείχε στη Σύνοδο Κορυφής του Οργανισμού Συνεργασίας της Σαγκάης.
«Η Ελλάδα πρέπει να εγκαταλείψει τον λάθος δρόμο που έχει πάρει και να σταματήσει να εξοπλίζει τα νησιά που έχουν αποστρατιωτικοποιημένο καθεστώς», δήλωσε, επαναφέροντας στο προσκήνιο μία από τις πάγιες και πιο αμφιλεγόμενες τουρκικές διεκδικήσεις στο Αιγαίο.
«Η Τουρκία δεν εποφθαλμιά τα εδάφη κανενός»
Ο Ερντογάν προσπάθησε να συνδυάσει τη σκληρή προειδοποίηση προς την Αθήνα με το επιχείρημα ότι η Τουρκία επιδιώκει σχέσεις καλής γειτονίας.
«Η Τουρκία δεν εποφθαλμιά τα εδάφη κανενός, όμως δεν θα επιτρέψει σε κανέναν να παραβιάζει τα δικαιώματά της», ανέφερε, σύμφωνα με την τουρκική αποτύπωση των δηλώσεών του.
Πρόκειται για μια χαρακτηριστική διπλή γραμμή της Άγκυρας.
Από τη μία, προβάλλεται το μήνυμα του διαλόγου και της ειρηνικής συνύπαρξης.
Από την άλλη, επανέρχονται διεκδικήσεις που η Αθήνα απορρίπτει ως αντίθετες στο Διεθνές Δίκαιο και στις ελληνικές θέσεις περί αυτοάμυνας.
Η τουρκική θέση για τα νησιά
Η Άγκυρα υποστηρίζει διαχρονικά ότι συγκεκριμένα νησιά του ανατολικού Αιγαίου υπόκεινται σε περιορισμούς στρατιωτικοποίησης βάσει διεθνών συνθηκών.
Η ελληνική θέση είναι διαφορετική.
Η Αθήνα επισημαίνει ότι η αμυντική θωράκιση των νησιών συνδέεται άμεσα με το δικαίωμα αυτοάμυνας που κατοχυρώνεται από τον Χάρτη των Ηνωμένων Εθνών και με τη διαρκή τουρκική στρατιωτική παρουσία απέναντι από τα ελληνικά νησιά.
Ακριβώς γι’ αυτό, η νέα δήλωση Ερντογάν δεν αποτελεί απλώς επανάληψη μιας παλιάς νομικής διαφωνίας.
Αποτελεί επαναφορά ενός ζητήματος που τα τελευταία χρόνια η Τουρκία επιχειρεί να συνδέσει όλο και περισσότερο με τη συνολική αμφισβήτηση του καθεστώτος ασφαλείας στο Αιγαίο.
Η προειδοποίηση περί «αδυναμίας»
Ακόμη πιο χαρακτηριστικό ήταν το σημείο όπου ο Ερντογάν προειδοποίησε ότι η «νηφάλια και συνετή» στάση της Τουρκίας δεν πρέπει να ερμηνεύεται ως αδυναμία.
«Όποιος ερμηνεύει τη νηφάλια και συνετή προσέγγιση της Τουρκίας ως αδυναμία, διαπράττει σοβαρό λάθος», είπε.
Η φράση αυτή ενισχύει τη στρατηγική διάσταση της τοποθέτησης.
Ο Τούρκος πρόεδρος δεν περιορίζεται σε μια νομική ή διπλωματική διαφωνία.
Στέλνει μήνυμα αποτροπής.
Μετά τη Σαγκάη, μια πιο «πολυκεντρική» Τουρκία
Η συγκυρία των δηλώσεων έχει επίσης σημασία.
Ο Ερντογάν μόλις είχε ολοκληρώσει μια Σύνοδο του Οργανισμού Συνεργασίας της Σαγκάης, όπου η Τουρκία επιδιώκει να διευρύνει τον ρόλο της πέρα από το παραδοσιακό δυτικό πλαίσιο.
Ο ίδιος έχει ήδη τονίσει ότι η ενίσχυση των σχέσεων με τον SCO δεν σημαίνει ότι η Τουρκία «γυρίζει την πλάτη στη Δύση», αλλά ότι ακολουθεί μια στρατηγική 360 μοιρών.
Αυτό έχει ιδιαίτερη σημασία για την Αθήνα.
Η Τουρκία επιχειρεί να παρουσιάσει τον εαυτό της όχι μόνο ως μέλος του NATO αλλά ως αυτόνομο περιφερειακό κέντρο ισχύος με σχέσεις προς Ρωσία, Κίνα, Κεντρική Ασία, Μέση Ανατολή και Δύση.
Το μήνυμα Πούτιν και η στρατηγική αυτονομία
Στο Κιργιστάν ο Ερντογάν συναντήθηκε και με τον Βλαντίμιρ Πούτιν.
Οι δύο ηγέτες συζήτησαν μεταξύ άλλων την Ουκρανία, τη Μαύρη Θάλασσα και τις διμερείς στρατηγικές σχέσεις, ενώ ο Ερντογάν υπογράμμισε ότι οι σχέσεις Τουρκίας–Ρωσίας βρίσκονται σήμερα σε εξαιρετικά προχωρημένο επίπεδο.
Αυτή η εικόνα ενισχύει το ευρύτερο αφήγημα του Τούρκου προέδρου:
μια Τουρκία που δεν θέλει να εξαρτάται από έναν μόνο στρατηγικό άξονα.
F-35, KAAN και αεράμυνα
Στο ίδιο πλαίσιο εντάσσονται και οι τοποθετήσεις του Ερντογάν για την τουρκική αμυντική στρατηγική.
Ο Τούρκος πρόεδρος επιμένει ότι η Άγκυρα επιδιώκει την επιστροφή στο πρόγραμμα των F-35, χωρίς όμως να εγκαταλείπει το εγχώριο μαχητικό KAAN ούτε την ανάπτυξη εθνικών συστημάτων αεράμυνας.
Η λογική του είναι σαφής:
όσο περισσότερες στρατιωτικές επιλογές έχει η Τουρκία, τόσο ισχυρότερη είναι η στρατηγική της αυτονομία.
Και αυτή η στρατιωτική αυτονόμηση επηρεάζει αναπόφευκτα και το ισοζύγιο ασφαλείας στο Αιγαίο.
Η αντίφαση της τουρκικής στρατηγικής
Εδώ βρίσκεται και η βασική αντίφαση της νέας τοποθέτησης Ερντογάν.
Η Άγκυρα ζητά από την Ελλάδα να περιορίσει την αμυντική παρουσία στα νησιά, την ίδια ώρα που η ίδια επενδύει μαζικά στην αμυντική της βιομηχανία, στα drones, στα μαχητικά, στην αεράμυνα και στη στρατηγική αυτονομία.
Αυτή η αντίφαση αποτελεί κεντρικό στοιχείο της ελληνικής ανάγνωσης.
Για την Αθήνα, είναι δύσκολο να γίνει δεκτό ένα αίτημα μονομερούς στρατιωτικού περιορισμού όταν η άλλη πλευρά ενισχύει διαρκώς τις δικές της στρατιωτικές δυνατότητες.
Η νέα ρητορική έρχεται σε ευαίσθητη στιγμή
Η δήλωση Ερντογάν έρχεται επίσης σε μια περίοδο κατά την οποία στην Αθήνα επαναλαμβάνεται δημόσια ότι ο διάλογος με την Τουρκία δεν σημαίνει υποχώρηση.
Η ελληνική κυβέρνηση έχει ήδη ξεκαθαρίσει ότι τα «ήρεμα νερά» δεν αποτελούν δόγμα εξωτερικής πολιτικής και ότι έργα που η Ελλάδα θεωρεί ότι καλύπτονται από το Διεθνές Δίκαιο θα προχωρήσουν χωρίς να απαιτείται τουρκική άδεια.
Η νέα τουρκική παρέμβαση, επομένως, λειτουργεί ως ακόμη ένα τεστ για το κατά πόσο ο διάλογος Αθήνας–Άγκυρας μπορεί να συνυπάρξει με την επιστροφή της σκληρής ρητορικής.
Από τα «ήρεμα νερά» στην ψυχρή αποτροπή
Το πραγματικό ερώτημα δεν είναι αν οι δύο χώρες θα συνεχίσουν να συνομιλούν.
Πιθανότατα θα συνεχίσουν.
Το ερώτημα είναι αν ο διάλογος θα μπορεί να επιβιώσει όταν επανέρχονται ζητήματα που αγγίζουν τον πυρήνα της κυριαρχίας και της ασφάλειας.
Η Άγκυρα θέλει να παρουσιάσει τη στάση της ως «ειρηνική αλλά αποφασιστική».
Η Αθήνα από την πλευρά της επιμένει ότι η ειρήνη δεν μπορεί να στηριχθεί σε μονομερείς απαιτήσεις ή σε περιορισμό δικαιωμάτων αυτοάμυνας.
Και κάπου εδώ η υπόθεση των νησιών παύει να είναι απλώς μια ακόμη ρητορική σύγκρουση.
Γίνεται δοκιμασία της πραγματικής ποιότητας των ελληνοτουρκικών σχέσεων.
Ο Ερντογάν λέει ότι η Τουρκία δεν επιδιώκει εδάφη. Ταυτόχρονα, όμως, ζητά από την Ελλάδα να περιορίσει τη στρατιωτική παρουσία της σε μια από τις πιο ευαίσθητες περιοχές του Αιγαίου. Αυτή ακριβώς η αντίφαση είναι που κάνει τη νέα παρέμβαση γεωπολιτικά σημαντική.
Πηγή: pagenews.gr