Ένα λείψανο από τον 14ο αιώνα στο μέτωπο
Ένα μικρό θραύσμα οστού από το δεξί χέρι του αγίου Ντμίτρι Ντονσκόι βρέθηκε ξανά στο επίκεντρο, αυτήν τη φορά όχι σε εκκλησιαστικό χώρο αλλά στο μέτωπο της Ουκρανίας. Η Ρωσική Ορθόδοξη Εκκλησία έστειλε στο Ντονέτσκ μέρος των λειψάνων του μεσαιωνικού ηγεμόνα, με σκοπό να, όπως έχει αναφερθεί, «ενισχύσει το ηθικό» των Ρώσων στρατιωτών.
Το λείψανο μεταφέρεται μέσα σε μικρή, περίτεχνη λειψανοθήκη, καλυμμένη με γυαλί, και πρόκειται να περιοδεύσει σε ρωσικές στρατιωτικές μονάδες κατά μήκος της γραμμής του μετώπου. Η εκκλησιαστική διατύπωση είναι ιδιαίτερα συγκεκριμένη: πρόκειται για τμήμα από «το ίδιο δεξί χέρι με το οποίο κρατούσε το σπαθί του στο πεδίο του Κουλίκοβο».
Ποιος ήταν ο Ντμίτρι Ντονσκόι
Ο Ντμίτρι Ντονσκόι υπήρξε μέγας πρίγκιπας της Μόσχας και του Βλαντίμιρ και πέθανε το 1389, σε ηλικία 39 ετών. Η μορφή του κατέχει κεντρική θέση στη ρωσική εθνική αφήγηση εξαιτίας της νίκης του στη μάχη του Κουλίκοβο το 1380 απέναντι στη Χρυσή Ορδή.
Η συγκεκριμένη μάχη δεν έθεσε τέλος στην κυριαρχία της Χρυσής Ορδής, ωστόσο απέκτησε τεράστια συμβολική βαρύτητα στους επόμενους αιώνες. Θεωρήθηκε μία από τις πρώτες μεγάλες στρατιωτικές επιτυχίες των ρωσικών ηγεμονιών και συνδέθηκε στενά με την ιδέα της ιστορικής αντοχής και της ρωσικής υπεροχής. Η Ρωσική Ορθόδοξη Εκκλησία τον ανακήρυξε άγιο το 1988.
Από την αποκατάσταση στο Κρεμλίνο στη δημόσια περιφορά
Τα λείψανά του φυλάσσονταν για αιώνες στον Καθεδρικό του Αρχαγγέλου, μέσα στο Κρεμλίνο της Μόσχας. Η σαρκοφάγος του αποκαλύφθηκε φέτος το καλοκαίρι, κατά τη διάρκεια εργασιών αποκατάστασης, και οι ειδικοί εντόπισαν έναν σχεδόν πλήρη και καλά διατηρημένο σκελετό.
Τον Αύγουστο, ο Βλαντίμιρ Πούτιν επισκέφθηκε προσωπικά τον καθεδρικό, στάθηκε δίπλα στην ανοιχτή λευκή πέτρινη σαρκοφάγο και χαρακτήρισε το εύρημα «απολύτως μοναδικό», συνδέοντάς το με τα θεμέλια της ρωσικής ιστορίας. Μέσα σε λίγες εβδομάδες, το αρχαιολογικό και θρησκευτικό εύρημα πέρασε σε ένα διαφορετικό επίπεδο δημόσιας χρήσης και νοηματοδότησης.
Στις 6 Σεπτεμβρίου, τα λείψανα του Ντονσκόι μεταφέρθηκαν σε μεγάλη ορθόδοξη λιτανεία στους δρόμους της Μόσχας. Αμέσως μετά ακολούθησε η αποστολή τμήματός τους προς τις στρατιωτικές μονάδες.
Τελετή στο Ντονέτσκ και μήνυμα «ενίσχυσης»
Στο Ντονέτσκ πραγματοποιήθηκε τελετή μπροστά σε μνημείο του Β΄ Παγκοσμίου Πολέμου, όπου στρατιωτικοί, εκκλησιαστικοί και πολιτικοί αξιωματούχοι προσκύνησαν τη λειψανοθήκη. Ανάμεσά τους βρέθηκε και ο Σεργκέι Κιριένκο, πρώτος αναπληρωτής προσωπάρχης του Κρεμλίνου.
Ο μητροπολίτης Ντονέτσκ και Μαριούπολης Βλαντίμιρ δήλωσε ότι τόσο οι στρατιώτες όσο και οι κάτοικοι του Ντονμπάς χρειάζονται «ενίσχυση από ψηλά», τη βοήθεια του Θεού και την ευλογία των αγίων. Η φράση αυτή συνοψίζει τη θρησκευτική και πολιτική διάσταση που δίνεται στη μεταφορά των λειψάνων.
Ένα ιστορικό πρόσωπο ως σύμβολο πολέμου
Η χρήση της μορφής του Ντονσκόι σε περίοδο πολέμου δεν είναι καινούργια. Στον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο, το όνομά του δόθηκε σε σοβιετική μονάδα αρμάτων μάχης, της οποίας η χρηματοδότηση είχε συγκεντρωθεί από τη Ρωσική Ορθόδοξη Εκκλησία.
Σήμερα, όμως, το πρόσωπο αυτό επανέρχεται με έναν ακόμη πιο απτό τρόπο: μέσω ενός πραγματικού τμήματος του σώματός του. Έτσι, η ιστορική μνήμη, η θρησκευτική λατρεία και η πολεμική ρητορική συνδέονται σε ένα ενιαίο τελετουργικό πλαίσιο, με το λείψανο να περνά από στρατιώτη σε στρατιώτη ως σύμβολο προστασίας και ενίσχυσης.
Αντιδράσεις και ερωτήματα στην Ορθοδοξία
Η αποστολή των λειψάνων έχει προκαλέσει αντιδράσεις στο εσωτερικό της Ορθοδοξίας. Κληρικοί και ιστορικοί έχουν θέσει το ερώτημα γιατί η δημόσια ανάδειξη και περιφορά των λειψάνων γίνεται τώρα, τη στιγμή που ο τόπος ταφής του Ντονσκόι ήταν σε γενικές γραμμές γνωστός και ο ίδιος είχε ήδη αγιοποιηθεί από το 1988.
Την ίδια στιγμή, η Ρωσική Εκκλησία έχει στηρίξει ανοιχτά τη ρωσική στρατιωτική εκστρατεία στην Ουκρανία, στέλνοντας ιερείς στις μονάδες και καθιερώνοντας προσευχές για τη ρωσική νίκη. Μέσα σε αυτό το πλαίσιο, η μεταφορά ενός λειψάνου του 14ου αιώνα στο μέτωπο αποκτά πρόσθετο πολιτικό και συμβολικό βάρος.
Έτσι, ένα σώμα του 14ου αιώνα αποκτά νέα δημόσια ζωή. Από τη σαρκοφάγο στο Κρεμλίνο μέχρι τις ρωσικές στρατιωτικές μονάδες, το δεξί χέρι του Ντμίτρι Ντονσκόι παρουσιάζεται σήμερα ως λείψανο, ιστορικό σύμβολο και υπόσχεση προστασίας, 646 χρόνια αφότου, σύμφωνα με τη ρωσική εθνική μνήμη, κρατούσε το σπαθί του στο Κουλίκοβο.
Πηγή: Pagenews.gr