Ιερά Σύνοδος: “Φραγή” σε ιερείς και μοναχούς που φτιάχνουν “brand” σε TikTok και Instagram
ΧΡΟΝΟΣ ΑΝΑΓΝΩΣΗΣ 40 '
Πηγή Φωτογραφίας: ΙΕΡΑ ΣΥΝΟΔΟΣ ΤΕΛΕΤΗ ΕΠΙΔΟΣΗΣ ΥΠΟΤΡΟΦΙΩΝ(ΧΡΗΣΤΟΣ ΜΠΟΝΗΣ//ΙΕΡΑ ΣΥΝΟΔΟΣ)
Νέα δεδομένα προκύπτουν από τη συνεδρίαση της Ιεράς Συνόδου της Εκκλησίας της Ελλάδος για τους κληρικούς και μοναχούς που χρησιμοποιούν χωρίς μέτρο τα social media, προβάλλοντας τις απόψεις τους μέσω tiktok, instagram και το YouTube. Στη χθεσινή συνεδρίαση συζητήθηκε η εισήγηση του Μητροπολίτη Χαλκίδος Χρυσοστόμου, σύμφωνα με τον οποίο η αξιοποίηση των σύγχρονων μέσων μπορεί να υπηρετήσει την αποστολή των κληρικών και να λειτουργήσει ως τρόπος προσέγγισης ανθρώπων, ιδίως των νεότερων ηλικιών, όμως επισημαίνεται ότι η ευρεία χρήση του διαδικτύου δημιουργεί και κινδύνους, οι οποίοι καθιστούν αναγκαία την ύπαρξη ενός σαφούς πλαισίου ποιμαντικών αρχών.
Χρυσόστομος: Ο κάθε κληρικός δεν αποτελεί αυτόνομη εκκλησιαστική αυθεντία
Ο Μητροπολίτης Χρυσόστομος αρχικά επισήμανε ότι το διαδίκτυο είναι πλέον μια αντικειμενική πραγματικότητα στη ζωή μας και ότι η αυξανόμενη παρουσία των Κληρικών σε αυτό δημιουργεί θετικές ή αρνητικές σκέψεις και ενδεχομένως προβληματισμούς. Αφού ανέφερε λεπτομερώς τα θετικά και τα αρνητικά της χρήσης του διαδικτύου από τους κληρικούς, τόνισε: «Αυτά οδηγούν στην ανάγκη δημιουργίας ενός πλαισίου ποιμαντικών αρχών χρήσης του διαδικτύου εκ μέρους των κληρικών, μιας και ούτε η άκριτη αποδοχή του ούτε μια φοβική αντιμετώπιση, που θα οδηγούσε σε γενική απαγόρευση των μέσων κοινωνικής δικτύωσης, είναι σωστή. Χρειάζεται κι εδώ, εκτός από την επαγρύπνηση, και η αρετή των αρετών: Η διάκριση». Ακολούθως πρότεινε τις βασικές αρχές για την ψηφιακή παρουσία των κληρικών:
1. Ο Κληρικός παραμένει Κληρικός και στο διαδίκτυο.
2. Ο κάθε Κληρικός δεν αποτελεί αυτόνομη εκκλησιαστική αυθεντία, γι’ αυτό η δημόσια παρουσία του οφείλει να εκφράζει την εκκλησιολογική σχέση με τον Επίσκοπο και την τοπική Εκκλησία ή την Ιερά Σύνοδο. 3. Ο Κληρικός οφείλει να κατανοεί αυτοσυγκρατούμενος ότι δεν χρειάζεται δημόσια τοποθέτηση για κάθε θέμα και κάθε γεγονός.
4. Καμία πληροφορία δεν πρέπει να αναπαράγεται χωρίς προηγούμενο έλεγχο, ιδίως όταν αφορά πρόσωπα ή σοβαρά κοινωνικά και εκκλησιαστικά ζητήματα. 5. Καμία δημόσια αντιπαράθεση δεν δικαιολογεί ύβρεις, χλεύη, διαπόμπευση ή προσωπική απαξίωση. 6. Οι εμπιστευτικές ποιμαντικές σχέσεις δεν αποτελούν υλικό δημοσιότητας.
7. Ιδιαίτερη προσοχή απαιτείται στις προσωπικές ψηφιακές επικοινωνίες. 8. Η ψηφιακή δράση δεν πρέπει να οικοδομεί προσωπικό «brand» φίρμα-είδωλο Κληρικού, αλλά να παραπέμπει στον Χριστό και στην Εκκλησία. 9. Η διαδικτυακή επικοινωνία πρέπει, όπου είναι δυνατόν, να οδηγεί στην πραγματική συνάντηση, στην Ενορία, στην λατρευτική ζωή και στην κοινωνία των προσώπων. 10. Τέλος, είναι αναγκαία και μια βασική κατάρτιση των Κληρικών για την ψηφιακή επικοινωνία, όχι για να μεταβληθούν σε επαγγελματίες της επικοινωνίας, αλλά για να γνωρίζουν πώς λειτουργούν οι ψηφιακές πλατφόρμες, πώς δημιουργούνται οι μηχανισμοί εθισμού και πόλωσης, ποια νέα προβλήματα δημιουργεί η Τεχνητή Νοημοσύνη κ.λπ.
Ολόκληρη η εισήγηση του Μητροπολίτη Χαλκίδος
Σεβασμιώτατοι ἅγιοι ἀδελφοί, Ἀνερχόμενος στὸ ἱερό τοῦτο βῆμα, ἐπικαλοῦμαι τὸν θεῖο φωτισμό, ἐν ἀνοίξει τοῦ στόματός μου καὶ ἀπευθυνόμενος μὲ σεβασμό καὶ εὐγνωμοσύνη στὸν ἅγιο Πρόεδρο καὶ ἕνα ἕκαστον τῶν τιμίων μελῶν τοῦ Ἱεροσυνοδικοῦ Σώματος, παρακαλῶ· «εὖξαι ὑπὲρ ἐμοῦ, Δέσποτα Ἅγιε!». Τὸ διαδίκτυο, παρὰ τὶς ὅποιες ἐπιφυλάξεις, φαίνεται πὼς εἶναι πλέον μιὰ ἀντικειμενική πραγματικότητα στὴν ζωὴ μας. Δὲν εἶναι τυχαῖο ὅτι ἡ πρώτη ἔγνοια τοῦ σύγχρονου ἀνθρώπου εἶναι νὰ φέρει πάντοτε μαζί του τὸ κινητό του τηλέφωνο ἤ τὸ smart watch καὶ ἐναγώνια ἡ ἐρώτησή του, ἐὰν ὁ χῶρος, ὅπου κάθε φορά εὑρίσκεται, διαθέτει Wi-Fi καὶ ποιός εἶναι ὁ κωδικός του, ὥστε νὰ ἔχει πρόσβαση στὸ διαδίκτυο.
Θεωρεῖται ἀπολύτως ἀπαραίτητο γιὰ τὴν ἐπικοινωνία, τὴν γνώση, τὴν πληροφόρηση καὶ τὴν διάχυση τῆς πληροφορίας, ἀλλὰ καὶ εὐρύτερα πρὸς πᾶσαν ὠφέλειαν καί, ἴσως, ὄχι πάντοτε νόμιμον, χρῆσιν ἐπιτήδειον. Κατὰ συνέπειαν καὶ στὴν ζωὴ τῶν Κληρικῶν φαίνεται ἀναπόφευκτο, ἄν ὄχι καὶ ἐπιθυμητό, ἀφοῦ οἱ Κληρικοὶ ζοῦν μέσα στὴν κοινωνία καὶ εἶναι μέρος αὐτῆς καὶ νομίζω ὅτι ἡ ἴδια ἡ πραγματικότητα ἔχει δώσει θετική, καὶ μὴ δεχόμενη ἀντίλογο, ἀπάντηση στὸ ὑποτιθέμενο ἐρώτημα, περὶ τοῦ ἐὰν πρέπει ἢ δὲν πρέπει νὰ χρησιμοποιοῦν οἱ Κληρικοὶ τὸ διαδίκτυο. Γνωστὸ ἐπίσης τυγχάνει ὅτι, ἀκόμη καὶ στὴ ζωὴ τῶν Ἱερῶν Μοναστηρίων καὶ τῶν Μοναχῶν ἔχει εἰσχωρήσει καὶ φαίνεται ἔντονη ἡ χρήση, λόγῳ τῶν ἀναγκῶν τους καὶ τῆς σχέσεώς τους μὲ τὸν κόσμο.
Ὁ τίτλος μάλιστα τῆς εἰσηγήσεως θεωρεῖ πραγματικά αὐξημένη καὶ διαρκῶς αὐξανόμενη αὐτὴν τὴν παρουσία τῶν Κληρικῶν. Τὸ ἐπίθετο «αὐξανόμενη» χρησιμοποιεῖται γιὰ νὰ περιγράψει μιὰ κατάσταση, ἕνα μέγεθος ποὺ δὲν μένει σταθερό καὶ στάσιμο, ἀλλά συνεχῶς ἀνεβαίνει καὶ διευρύνεται. Αὐτή ἡ αὐξανόμενη παρουσία δημιουργεῖ θετικές ἤ ἀρνητικές σκέψεις καὶ ἐνδεχομένως προβληματισμούς, ποὺ θὰ ἀπασχολήσουν, πιστεύω, καὶ τὸν διάλογο ποὺ θὰ ἀκολουθήσει τὴν ταπεινή μου κατάθεση. Ἀσφαλῶς, πολλοὶ θὰ δοῦν καὶ θὰ χαιρετίσουν αὐτὴν τὴν περὶ ἧς ὁ λόγος αὐξανόμενη παρουσία ὡς ἔνδειξη προόδου καὶ μιᾶς ἀναγκαίας καὶ ἀξιέπαινης ἐξωστρέφειας ἐκ μέρους τῆς Ἐκκλησίας πρὸς τὸν κόσμο, τῆς τελευταίας ὁριζομένης κακῶς μέν, ὑπὸ πολλῶν δέ, ὡς κοινωνίας μόνον τῶν ποιμένων. Ἐπὶ τέλους, θὰ ποῦν, ἡ Ἐκκλησία προοδεύει, ἐκσυγχρονίζεται, συμπορεύεται μὲ τοὺς ἀνθρώπους καὶ δὴ τοὺς νέους, ἀντὶ νὰ παραμένει κλεισμένη στὸν ἑαυτό της ἢ νὰ ἀκολουθεῖ ἀσθμαίνουσα καὶ καταϊδρωμένη τὶς ἐξελίξεις ἤ, πολὺ χειρότερα, νὰ ἐξορκίζει αὐτὴ τὴν σπουδαία κατάκτηση τοῦ ἀνθρώπου. Ὑπάρχουν, ὡστόσο, ὄχι πάντοτε ἀπὸ τὴν ἀντίπερα ὄχθη, οἱ περισσότερο ἐπιφυλακτικοί -σκεπτικιστές τούς λένε- ποὺ διατηροῦν ἀμφιβολίες καὶ ζητοῦν ἐπαρκῆ καὶ ἀντικειμενικὴ μελέτη τῶν ἀποτελεσμάτων αὐτῆς τῆς χρήσης καὶ χειροπιαστὴ τεκμηρίωση τῶν ὑπὲρ τῆς ἐλευθερίας καὶ τῆς ἀξιοπρέπειας τῶν ἀνθρώπων παρεχομένων ὑπηρεσιῶν.
Διερωτῶνται ἀκόμη τινὲς· μήπως ἡ αὐξανόμενη χρήση ἀποτελεῖ ἔνδειξη ἐκκοσμίκευσης τῆς Ἐκκλησίας; Μήπως εἶναι δηλωτική κατάχρησης; Καὶ ἐὰν ναί, ποιό εἶναι τὸ ἐπιτρεπτὸ ἐκεῖνο ὅριο ποὺ δὲν πρέπει νὰ ὑπερβαίνεται; Δὲν εἶναι, μάλιστα, καθόλου τυχαῖο τὸ γεγονὸς ὅτι τὴν θεματικὴ αὐτὴ πρόταση τὴν θέτει ἡ Ἱερὰ Σύνοδος. Μέχρι σήμερα, ἡ ἴδια ἔχει ἀποφασίσει καὶ γράψει σχετικὰ, ἀπευθυνόμενη πρὸς τὴν Ἱερὰ Ἀρχιεπισκοπὴ καὶ τὶς Ἱερὲς Μητροπόλεις. Ἀπὸ τὴν προσεκτικὴ μελέτη τῶν κειμένων, προκύπτει, ὅτι, κατ’ ἀρχήν, ἔχει ἀποδεχθεῖ ὅτι οἱ Κληρικοί της χρησιμοποιοῦν τὰ σύγχρονα μέσα γιὰ νὰ ἐκπληρώσουν τὴν ὑψηλὴ ἀποστολὴ ποὺ ὁ ἴδιος ὁ Κύριος τοὺς ἀνέθεσε, νὰ γίνουν ἁλιεῖς ἀνθρώπων,1 ἀξιοποιῶντας μάλιστα καὶ τὰ «δίκτυα» τοῦ διαδικτύου.
Διαισθανόμενη, ὡστόσο, τὸν διόλου εὐκαταφρόνητο κίνδυνο, ποὺ συνεπάγεται ἡ ἐκ μέρους των εὐρεία ἢ καὶ σὲ ἀνησυχητικὸ βαθμὸ χρήσητου, σπεύδει, μὲ τὴν ὀφειλόμενη φροντίδα, νὰ προλάβει ἐκτροχιασμοὺς ἢ καὶ νὰ ἐπαναφέρει, διὰ τῆς μετανοίας, ἤτοι τῆς ὀρθῆς, συνετῆς καὶ μετρημένης διαχείρισης, τοὺς τυχὸν παρεκτρεπομένους. Συνεχίζοντας τὴν τελευταία μου σκέψη, δὲν θὰ ἀποσιωπήσω καὶ τὴν ἐκφρασθεῖσα, ταυτόχρονη σχεδὸν μὲ τὴν ἀνακοίνωση τῶν θεμάτων τῆς τρεχούσης Ἱεραρχίας, ὑπὸ τινων καχυποψία ὅτι ἡ ἀσχολία μὲ τὸ θέμα τοῦτο, δὲν σημαίνει τίποτε ἄλλο, παρὰ τὴν ἐπιθυμία τῶν Ἐπισκόπων καὶ Μητροπολιτῶν, νὰ λογοκρίνουν, νὰ φιμώσουν τούς ὑπὸ τὸ ὠμοφόριό τους Κληρικοὺς καὶ νὰ τοὺς στερήσουν τὸ συνταγματικῶς κατοχυρωμένο δικαίωμα τῆς ἐλεύθερης ἔκφρασης.2 Μᾶς πονάει, ἀλήθεια εἶναι, αὐτὴ ἡδιάθεση τινων νὰ κάνουν πέρα καὶ πίσω ἀπὸ τὰ φαινόμενα δεύτερες σκέψεις, ἀείποτε πονηρές, ἀλλὰ καὶ δὲν μᾶς ἐκπλήσσει, γιατί τοῦτο δὲν εἶναι πρωτόγνωρο, ἀφοῦ αὐτὸ ἦταν καὶ τὸ παράπονο τοῦ Χριστοῦ, πρὸς τοὺς δῆθεν προστάτες τῶν θεϊκῶν δικαιωμάτων ποὺ ἐκφράσθηκε μὲ τὸ ἐρώτημα: «ἵνα τί ὑμεῖς ἐνθυμεῖσθε πονηρὰ ἐν ταῖς καρδίαις ὑμῶν;». Πρέπει, ὅμως, νὰ ποῦμε ὅτι ἡ ἴδια ἡ διατύπωση τοῦ θέματος εἶναι ἐκδηλωτική μιᾶς ἀγωνίας, ἐνδεχομένως δικαιολογημένης, ἡ ὁποία, ὡστόσο, δὲν φαίνεται πὼς ἔχει ἰδιοτελῆ κίνητρα. Μὲ ὅλα τοῦτα τὰ εἰσαγωγικά, ἀβίαστα προκύπτει ἕνα ἐρώτημα: Καλὸ ἢ κακὸ τὸ διαδίκτυο;
Τὸ ζήτημα δὲν εἶναι ἁπλό. Διαφεύγει μιᾶς ἠθικιστικῆς ἡ ψυχολογικῆς προσέγγισης, ἀγγίζει τήν ὀντολογία. Γιὰ νὰ ἀπαντήσει κάποιος πρέπει νὰ ἀντιληφθεῖ ὅτι τὸ διαδίκτυο εἶναι μία ἀπό τὶς ἐφαρμογές τῆς ψηφιακῆς τεχνολογίας. Ὑπενθυμίζω ὅτι ἡ ψηφιακή πραγματικότητα ἀπασχόλησε τὴν Ἐκκλησία τῆς Ἑλλάδος πρωτοποριακά, μὲ ἀφορμή τὴν συμπλήρωση ἑκατόν ἐτῶν κυκλοφορίας τοῦ περιοδικοῦ «ΘΕΟΛΟΓΙΑ». Στὰ πρακτικά τῶν συνεδριῶν ὑπάρχει διαθέσιμο πλούσιο ὑλικό γιὰ εὐρύτερο προβληματισμό. Ἡ ἀνάπτυξη τῆς σύγχρονης τεχνολογίας πρέπει νὰ 1 Ματθ. δ΄, 19. 2 Ἄρθρο 14, παρ. 1 τοῦ Συντάγματος. 3 Ματθ. θ΄, 4. ἰδωθεῖ μέσα στό εὐρύτερο γίγνεσθαι αὐτοῦ ποὺ ἀποκαλοῦμε δυτικόπολιτισμό, ὁ ὁποῖος συστηματοποιήθηκε μέσα ἀπό τὶς ἰδέες τοῦ Διαφωτισμοῦ. Ἀναρωτιέται, λοιπόν, κανείς· Τί ἔχει να πεῖ καὶ νὰ συστήσει καὶ νὰ ζητήσει ἡ Ἱεραρχία τῆς Ἐκκλησίας μας ἀπὸ τοὺς παντὸς βαθμοῦ Κληρικούς Της; Τὴν ἀξιολογικὴ ἀπάντηση στὸ ἐρώτημα, καλό ἤ κακό τὸ διαδίκτυο, θὰ δώσει ὁ ἴδιος ὁ χρήστης ἄνθρωπος. Ἀπὸ τὸν σκοπὸ καὶ τὸν τρόπο χρήσεως. Γιατί καὶ πῶς τὸ χρησιμοποιεῖ; Τὸ διαδίκτυο εἶναι πράγματι ἕνα δίχτυ ποὺ μᾶς παρέχει τὴν δυνατότητα τῆς ἄμεσης ἐπι-κοινωνίας καὶ τὴν εὐκαιρία νὰ ἁλιεύουμε στὴν μεγάλη καὶ εὐρύχωρη θάλασσα τῆς γνώσης καὶ τῆς πληροφορίας καὶ σὲ ἐλάχιστο χρόνο νὰ γεμίζουμε τὰ δίχτυα μας, σὲ σημεῖο ποὺ ἐνδεχομένως θὰ χρειασθοῦμε καὶ τοὺς ἄλλους τοὺς «ἐν τῷ ἑτέρῳ πλοίῳ» νὰ βοηθήσουν στό «βιράρισμα». Ὅμως, ὅπως ἡ θάλασσα, ἔτσι καὶ αὐτό, ὑποκρύπτει καὶ μυρίους κινδύνους. Θολὰ νερά, ὑφάλους καὶ σκοπέλους, σπηλιὲς καὶ δωμάτια σκοτεινά, «ἑρπετά, ὧν οὐκ ἔστιν ἀριθμός, ζῷα μικρὰ μετὰ μεγάλων»,5 ποὺ εἶναι ἕτοιμα νὰ κατασπαράξουν τοὺς ἀνυποψίαστους καὶ ἀπρόσεκτους ἁλιεῖς.
Τὸ δίκτυο αὐτὸ ἔχει μία ἰδιαιτερότητα ποὺ δὲν πρέπει νὰ παραβλέπουμε· νὰ ἀγγιστρεύει καὶ αὐτὸν ἀκόμη τὸν χρήστη του, ἀφοῦ «τὸν παρακολουθεῖ», «τὸν ἀκούει», συλλαμβάνει τὶς ἐπιθυμίες του καὶ ἄμεσα ἀνταποκρίνεται μὲ προσφορὲς ποὺ τοῦ δημιουργοῦν θαυμασμὸ μὰ καὶ ἀπορία, «τὸν καταγράφει» ἀνεξίτηλα καὶ ἀνεξάλειπτα, διατηρεῖ ἄσβεστα τὰ ἴχνη του καὶ ἐνίοτε καθίσταται καὶ ἀδιάψευστος μάρτυρας κατηγορίας του. Ἀβίαστα προκύπτει τὸ ἐρώτημα· τὸ κατέχω τελικά τὸ δίκτυο ἤ μὲ κατέχει; Καὶ ἐάν ἰσχύει τὸ δεύτερο, ἀλήθεια, τί γίνεται ἡ βασική προϋπόθεση τῆς ὀρθόδοξης ἀνθρωπολογίας ποὺ ἀκούει στὸ ὄνομα ἐλευθερία;
Δὲν ἀρκεῖ βεβαίως ἡ ἐξέταση τοῦ σκοποῦ καὶ τῆς χρήσης τοῦ διαδικτύου γιὰ τὴν ἀξιολογική κρίση του, ἀλλὰ πρέπει νὰ ὑπολογισθεῖ καὶ ὁ χρόνος, τὸν ὁποῖο δαπανᾶ ὁ ἁλιεύς στὴν ἰδιότυπη αὐτὴ ἄγρα. Εἶναι 4 Λουκ. ε΄, 7.
5 Ψαλμ. ργ΄, 25 ἐμφανὴς ὁ ὑπαρκτός κίνδυνος τῆς ἐξάρτησης, ὁ ὁποῖος προκύπτει ἀπὸ μιὰ ἀλόγιστη χρήση καὶ ἤδη ἀλλοῦ δημιουργοῦνται κέντρα ἀπεξάρτησης, κάτι ποὺ θυμίζει αἰχμάλωτα στὶς οὐσίες καὶ τὸ ἀλκοὸλ θύματα. Πόση ὥρα πρέπει νὰ διαθέτει ὁ χρήστης καὶ ἐν προκειμένῳ ὁ Κληρικός, ἀλλὰ καὶ πόση ἐνέργεια νὰ καταναλώνει, ὥστε νὰ τοῦ ἀπομένει χρόνος στὸ εἰκοσιτετράωρο, γιὰ τέλεση ἱερῶν ἀκολουθιῶν, κατ’ ἰδίαν προσευχή, μελέτη καὶ ποιμαντικὴ ἐργασία; Καὶ, ἀλήθεια, πόσοι ἀκόμη, ἄλλοι κίνδυνοι ὑφίστανται, γιὰ τὴν ψυχοσωματική ὑγεία, ἀλλά καὶ τὴν πνευματική, ὅταν ἡ εὐπερίστατος κυριολεκτικά καὶ πλεονάζουσα ἁμαρτία εἰσβάλλει καὶ προβάλλεται ἀφειδῶς μέσῳ τῆς λήψης, ὄχι πάντοτε κατ’ ἐπιλογήν, ἄσεμνων εἰκόνων ἤ ἐφαρμογῶν καὶ ἀμέτρητων ἄλλων προκλήσεων καὶ καταστροφικῶν πειρασμῶν; Πολλοί ἄνθρωποι ἰσχυρίζονται ὅτι τὸ πρόβλημα ὑπερβαίνει τὸ ζήτημα τῆς καλῆς ἤ καὶ κακῆς χρήσης. Διερωτῶνται· μπορεῖ νὰ ὑπάρξει μόνο καλή χρήση, ὅταν σὲ ὅλους τοὺς ἀνθρώπους λειτουργεῖ ὁ ἕτερος νόμος6 καὶ μέσῳ τῆς καλῆς χρήσης εἶναι δυνατόν νὰ ἀλλοιωθεῖ ἡ στάση μας ἀπέναντι στὸν κόσμο, τὸ περιβάλλον καὶ τὸν Θεό, χωρίς μάλιστα νὰ τὸ ἀντιλαμβανόμαστε; Τὸ ὑπὸ διαπραγμάτευσιν θέμα μας, ὅμως, δὲν ἀφορᾶ μόνον τὴν παθητική, ἐντὸς ἢ ἐκτὸς εἰσαγωγικῶν, χρήση τοῦ διαδικτύου ἐκ μέρους τῶν μελανοφορούντων, ἀλλὰ καί, κυρίως, τὴν παρουσία τους σ’ αὐτό, ὡς πρωταγωνιστῶν! Καὶ ἐάν μάλιστα ἰσχύει καὶ γιὰ τοὺς Κληρικούς, αὐτό ποὺ λέγεται γενικῶς γιὰ τοὺς καθ’ ὑπερβολήν χρῆστες τοῦ διαδικτύου, ὅτι, δηλαδή, αὐτή ἡ χρήση εἶναι ἀπελπισμένη προσπάθεια ἀντιμετώπισης μιᾶς ἀτέλειωτης μοναξιᾶς, καὶ, διὰ τῆς αὐτοπροβολῆς, πρόκληση ἐνδιαφέροντος, τότε τά πράγματα εἶναι σοβαρά, ἐνδεικτικά ἴσως μιᾶς
κλονισμένης ψυχῆς, ἡ ὁποία ἀναμένει ἕνα καλό Σαμαρείτη, ποὺ θὰ σκύψει στοργικά στὸν ἐμπεσόντα στοὺς ληστές καὶ τετραυματισμένο κάτοχό της.
Ἡ τεχνολογική πρόοδος, νομίζω ὅλοι συμφωνοῦμε σ’ αὐτό, ἀπαιτεῖ καὶ τήν ἀνάλογη πνευματική πρόοδο. Μὲ τὴν αὔξηση τῶν δυνατοτήτων πρέπει νὰ ἔχουμε καὶ αὔξηση τῆς αἴσθησης τῶν ὑπευθυνοτήτων χάριν τῆς ἀνθρώπινης ἀξιοπρέπειας. Δύσκολος ὁ ἀγῶνας καὶ ἄνισος! Παρά ταῦτα, πρέπει νὰ τὸν ἀναλάβουμε. Ἔχει καὶ προσφέρει καὶ πολλά θετικά ἡ τεχνολογική ψηφιακή ἀνάπτυξη. Ρωμ. ζ΄, 23. Ἀλήθεια, μέσῳ αὐτοῦ, οἱ Κληρικοὶ μποροῦν καὶ πρέπει νὰ πραγματοποιήσουν μιὰ ἔξοδο πρὸς τὸ ποίμνιό τους, ἐκείνους ποὺ δὲν συχνάζουν στοὺς ναούς καὶ μάλιστα τοὺς νέους ἀνθρώπους, ποὺ γιὰ διαφόρους λόγους δὲν μᾶς πλησιάζουν, εἶναι ὅμως ἐξοικειωμένοι μὲ τὴν χρήση τοῦ διαδικτύου. Αὐτοί ἐνδέχεται νὰ παρακολουθήσουν ἕνα βιντεάκι ἑνὸς Κληρικοῦ, νὰ ἀκούσουν μιὰν ἀπάντηση σὲ ἕνα ἐρώτημα ποὺ τοὺς ἀπασχολεῖ, νὰ ἀνοίξουν ἕνα δίαυλο διαλόγου καὶ ἐπικοινωνίας. Νὰ πληροφορηθοῦν στὴν συνέχεια ἀπὸ τὴν ἱστοσελίδα τῆς Μητροπόλεώς τους ἢ τῆς Ἐνορίας τους γιὰ τὶ νεανικές συντροφιές, τὴν Κατηχητική δραστηριότητα, γεγονότα καὶ ἐκδηλώσεις, νὰ διαβάσουν τὴν ἑρμηνεία τῆς εὐαγγελικῆς περικοπῆς τῆς Κυριακῆς, ὁμιλίες γιὰ μεγάλες γιορτές, τὴν ἀνάπτυξη θεμάτων ποὺ ἀπασχολοῦν τὸν σύγχρονο ἄνθρωπο καὶ τὴν παρουσίαση τῆς ὀρθόδοξης θέσης, νὰ γνωρίσουν τὰ κοινωφελῆ Ἱδρύματα καί τὴν ἀποστολή τους, νὰ μάθουν τὴν κατασκηνωτική ζωή, νὰ ξεναγηθοῦν σὲ Ἱερά Προσκυνήματα, ἱστορικούς Ναούς καὶ Μοναστήρια, βιβλιοθῆκες καὶ Μουσεῖα. Νὰ θελήσουν νὰ μιλήσουν, νὰ ἀκουσθοῦν καὶ νὰ ἀκούσουν καὶ μὲ τὴ βοήθεια τοῦ Θεοῦ, ὁ Ὁποῖος «πάντας ἀνθρώπους θέλει σωθῆναι»,7 νὰ συναντήσουν τὴν Ἐκκλησία, στὴν ὁποία ἐντάχθηκαν μὲ τὸ νηπιοβαπτισμό, ἀλλὰ δὲν γνώρισαν οὐσιαστικά.
Καί, δόξα τῷ Θεῷ, στὸ διαδίκτυο, μὲ φιλότιμες προσπάθειες καὶ πολλὲς θυσίες τῶν ποιμένων καὶ τὴν ἀμέριστη βοήθεια τῶν συνεργατῶν τους, δίνονται εὐκαιρίες, κυκλοφοροῦν τέτοιου εἴδους θέματα καὶ προβληματισμοὶ καὶ ἀπαντήσεις, ἱκανὲς νὰ οἰκοδομήσουν τοὺς ἐπισκέπτες, ἀλλὰ καὶ νὰ προφυλάξουν ἄλλους ἀπὸ πλῆθος ἀνακριβῶν πληροφοριῶν γιὰ θέματα ἐκκλησιαστικά, μὰ καὶ ἀπὸ δηλητηριώδεις αἱρετικὲς προβολές, ἀφοῦ, μὴν λησμονοῦμε, καὶ οἱ αἱρετικοὶ δραστηριοποιοῦνται καὶ χρησιμοποιοῦν συστηματικὰ τὸ διαδίκτυο καὶ μὲ ἑλκυστικὰ δολώματα συλλαμβάνουν ὡς ἰχθύες τοὺς ἀνυποψίαστους κυρίως ἀνθρώπους. Ἀκόμη καὶ ἄλλοι συνάνθρωποί μας, ποὺ εὐλόγως δὲν μποροῦν νὰ συμμετάσχουν στὴν ἐκκλησιαστικὴ ζωὴ (ἀσθενεῖς, ἀπόδημοι, ἡλικιωμένοι κλπ), μέσῳ τῶν ψηφιακῶν μέσων, ἔχουν τὴν δυνατότητα μιᾶς κάποιας παρηγορητικῆς καὶ ἐνισχυτικῆς ἐπικοινωνίας. Ἂς θυμηθοῦμε τὴν 7 Α΄ Τιμ. β΄, 4. χρησιμότητα τῶν social media στὴν ἐποχή τοῦ κορονοϊοῦ, πού, ἐκτὸς τῶν ἄλλων, μεταδίδαμε τοιουτοτρόπως καὶ τὶς ἱερὲς ἀκολουθίες. Ἐδῶ, ὡστόσο, δημιουργεῖται ἕνα ἄλλο σοβαρότατο πνευματικό πρόβλημα, ἰδιαίτερα ὅταν κατά τὴν μετάδοση τῆς Θείας Λειτουργίας, οἱ ἀμύητοι, ἀβάπτιστοι καὶ πάσης φύσεως θεατές, μποροῦν νὰ δοῦν καὶ νὰ ἀκούσουν τὰ πάντα, ἀκόμη καὶ τὴν εὐλογία τῶν Τιμίων Δώρων, τὴν ἐπίκληση τοῦ Ἁγίου Πνεύματος, τὴν ὕψωση καὶ κλάση τοῦ ἄρτου καὶ τὴν κοινωνία τῶν Ἱερέων καὶ τῶν πιστῶν.
Ἀξίζει στὸ σημεῖο αὐτὸ νὰ ἀναφέρουμε τὴν ἐμπειρία τοῦ ἀειμνήστου καθηγητῆ τῆς Λειτουργικῆς Ἰωάννη Φουντούλη, τὴν ὁποία ἀναφέρει ὁ ἴδιος στὸ ἔργο του· «Ἡ μυστηριακή ζωή τῆς Ἐκκλησίας καὶ τὰ Μέσα Μαζικῆς Ἐνημέρωσης».8 Ὅπως ὁ ἴδιος, λοιπόν, ἐνθυμεῖται, μιὰ φορά συζητοῦσε μὲ κάποιον Τουρκοκύπριο, ποὺ γνώριζε Ἑλληνικά καὶ παρακολουθοῦσε Ἑλληνικούς τηλεοπτικούς σταθμούς. Αὐτός μιὰ μέρα τοῦ εἶπε· «Βλέπω καὶ ξέρω τί κάνετε στὶς Ἐκκλησίες σας. Κάνετε τὸ ψωμί σας Θεό, τὸν προσκυνᾶτε καὶ τὸν τρῶτε. Ἐμεῖς μόνο προσευχόμαστε, γιατὶ φοβόμαστε τὸν θεό». Ὁ λόγος αὐτός ἔκανε τὸν Φουντούλη, κατά τὴν ὁμολογία του, νὰ ἀνατριχιάσει καὶ ἔφερε στὸ μυαλό του τὰ λόγια ἀπὸ τὴν Λειτουργία τοῦ ἁγίου Ἰακώβου: «Μὴ τις τῶν κατηχουμένων, μὴ τις τῶν ἀμυήτων, μὴ τις τῶν μὴ δυναμένων ἡμῖν συνδεηθῆναι. Ἀλλήλους ἐπίγνωτε, τὰς θύρας κλείσατε». Τοῦ θύμισε ἀκόμη τὸ τῶν Βυζαντινῶν Λειτουργιῶν· «Οἱ κατηχούμενοι προέλθετε», «Τὰς θύρας, τὰς θύρας»! Ἀλλά τὸ πρόβλημα ἀφορᾶ καὶ ἄλλους καὶ Χριστιανούς ἀκόμη, ποὺ ἔχουν τὴν ψευδαίσθηση ὅτι ἐκκλησιάζονται, παρακολουθοῦντες διαδικτυακά ἤ τηλεοπτικά τὴν Θεία Λειτουργία. Ὁμολογοῦν μάλιστα ὅτι τὸ προτιμοῦν, τοὺς ἀρέσει νὰ παρακολουθοῦν τὰ τελούμενα στὸν Ἱερό Ναό, μὲ τὴν ἄνεσή τους, καθισμένοι στὸ σαλόνι τους ἤ κάνοντας ταυτόχρονα καὶ ἄλλες ἐργασίες, ἐνῶ ἀκόμη καὶ οἱ πιὸ ψυχροί γιὰ τὰ ζητήματα αὐτά συνάνθρωποί μας αἰσθάνονται ἄβολα ἀπὸ τέτοιου εἴδους «παροχές» καὶ δυσφοροῦν, ὄχι πάντα ἀπό ἐχθρική διάθεση.
Ὡστόσο, πρέπει νὰ καταστήσουμε σαφές, ὅτι μιὰ οἰκονομία, μιὰ λύση ἀνάγκης, γιὰ τοὺς δικαιολογημένα ἀπόντες, δὲν μπορεῖ νὰ εἶναι 8 Τελετουργικά θέματα. Σειρά «Λογική Λατρεία»-12, τ. Α΄ Ἀποστολική Διακονία, Ἀθήνα 2009, σελ. 214-222 κανόνας. Καὶ ὅτι ἄλλο πρᾶγμα εἶναι ἡ σύνδεση καὶ ἡ ἐπικοινωνία καὶ ἄλλο ἡ ψυχοσωματική παρουσία καὶ κοινωνία στὴν Ἐκκλησία! Ἡ μέσῳ αὐτοῦ τοῦ εἰκονικοῦ τρόπου μετάδοση τῆς Θείας Λειτουργίας, δὲν ἔρχεται σὲ ἀντίθεση μὲ τὴν εὐαγγελική ἀλήθεια, σύμφωνα μὲ τὴν ὁποία προϋπόθεση φανέρωσης τῆς Ἐκκλησίας εἶναι τὸ «ὁμοθυμαδὸν ἐπὶ τὸ αὐτό»,9 ἀφοῦ ὁ Κύριος διαβεβαιώνει ὅτι «οὗ γάρ εἰσι δύο ἢ τρεῖς συνηγμένοι εἰς τὸ ἐμὸν ὄνομα, ἐκεῖ εἰμι ἐν μέσῳ αὐτῶν»;10 Εἶναι, δυστυχῶς, δυνατὸν κάποιος νὰ παρακολουθεῖ ἀκολουθίες καὶ ὁμιλίες καὶ κηρύγματα, ἀλλὰ νὰ μὴν ἔχει καμμία οὐσιαστική σχέση μὲ τὴν Ἐκκλησία καὶ τὴν Ἐνορία. Μπορεῖ νὰ παρακολουθεῖ καὶ θρησκευτικοῦ περιεχομένου ἱστοτόπους, νὰ ἔχει ἀμέτρητες ψηφιακὲς ἐπαφὲς καὶ, ἐν τούτοις, νὰ αἰσθάνεται μόνος! Μπορεῖ νὰ ἀκούει πολλοὺς πνευματικοὺς πατέρες, ἀλλὰ νὰ μὴν ἔχει τὸν πνευματικὸ πατέρα, στὸν ὁποῖο νὰ ἐμπιστεύεται τὴν πνευματική του πορεία.
Ἐδῶ, βέβαια, ὑποκρύπτεται ἕνας ἄλλος σοβαρὸς πειρασμός: Νὰ μεταβληθεῖ ὁ ποιμένας σὲ «influencer»! Ὥς γνωστόν, ἔτσι ὀνομάζεται κάποιος, ποὺ ἔχει κτίσει κοινό, ἔχει ὀπαδούς-ἀκολούθους, δηλαδή, στὰ μέσα κοινωνικῆς δικτύωσης καὶ μπορεῖ νὰ ἐπηρεάζει τὶς ἀπόψεις, τὶς τάσεις, τὶς ἀγορὲς τῶν ἀκολούθων του. Ἐπιδραστὲς καὶ ἐπιδράστριες τοὺς ὀνομάζει ὁ διακεκριμένος καθηγητὴς καὶ γλωσσολόγος κ. Μπαμπινιώτης, τονίζοντας ὅτι ὁ ἀγγλικὸς ὅρος καὶ μάλιστα στὸν πληθυντικὸ ἀριθμὸ influencerS θυμίζει την ἰνφλουέντσα, τὴν ἱσπανικὴ γρίπη! Ἰδιαίτερη προσοχὴ χρειάζεται ὅταν γύρω ἀπὸ ἕνα τέτοιο ἐπιδραστὴ Κληρικὸ δημιουργεῖται μιὰ πολυπληθὴς προσωποκεντρική ψηφιακὴ κοινότητα. Ἀνέκαθεν μεγάλος εἶναι ὁ πειρασμὸς τῆς δημιουργίας ὀπαδῶν, διασπαστικός τῆς ἑνότητας τοῦ ἐκκλησιαστικοῦ σώματος. «Ἀκολουθῶ τὸν τάδε πατέρα» λέει ὁ ἕνας πιστός, «ὁ τάδε γέροντας εἶπε…» συμπληρώνει ὁ ἄλλος. Ἡ δημοφιλία εἶναι καὶ γιὰ τοὺς Κληρικοὺς θελκτική, ὅταν μάλιστα ὁ Κληρικός ἔχει τὴν δυνατότητα νὰ ἀπευθύνεται σὲ πολὺ μεγαλύτερο 9 Πράξ. β΄, 1. 10 Ματθ. ιη΄, κοινό, ἀπ’ ἐκεῖνο τῆς ποιμαντικῆς του εὐθύνης καὶ νὰ γίνεται εὐρύτερα γνωστός. Στὸ σημεῖο αὐτό προβάλλει ἕνα ἄλλο ἐρώτημα, ποὺ συνήθως ἀντιμετωπίζεται ἐπιφανειακά καὶ μὲ θυμηδία, ὡστόσο ἀναμένει ἀπάντηση ὑπεύθυνη καὶ ὄχι πάντως ἀβασάνιστη. Ἡ ὑπέρβαση τῶν τοπικῶν ὁρίων, διὰ τῶν ψηφιακῶν μέσων, συνιστᾶ ἐκτροπή ἀπό τὴν ἱεροκανονική παράδοση, ἀφοῦ σημαίνει εἰσπήδηση σὲ ἄλλη ἐκκλησιαστική περιοχή; Καὶ τί γίνεται, ἀλήθεια, ὅταν ὁ εἰσπηδῶν ἐκφράζει, γιὰ ποιμαντικά ζητήματα, διαφορετική ἄποψη ἀπ’ ἐκείνη τοῦ ὑπευθύνου τοῦ οἰκείου, δηλαδή, Ἐπισκόπου; Ὁ ἀριθμὸς τῶν «ἐπισκέψεων», τῶν «ἀκολούθων», τῶν «Likes» εἶναι ἀλήθεια ὅτι προκαλεῖ τὸ ἐνδιαφέρον πολλῶν. Δὲν ἔχουμε, δυστυχῶς, ὅλοι οἱ Κληρικοί τοῦ τιμίου Προδρόμου τὸ ἦθος, νὰ φροντίζουμε οἱ «θαυμαστές» μας νὰ ἀκολουθοῦν τὸν Χριστὸ καὶ τὴν Ἐκκλησία Του καὶ ὄχι ἐμᾶς, ἐφαρμόζοντας τὸ τοῦ βαπτιστοῦ «Ἐκεῖνον δεῖ αὐξάνειν, ἐμὲ δὲ ἐλαττοῦσθαι»11 οὔτε καὶ τοῦ Ἀποστόλου τῶν Ἐθνῶν Παύλου τὸ σθένος, ἐλέγχοντες ἑαυτοὺς καὶ ἀλλήλους, μὲ τὸ ρεαλιστικὸ ὅσο καὶ προσγειωτικὸ ρητορικὸ ἐρώτημα: «μεμέρισται ὁ Χριστός; μὴ Παῦλος ἐσταυρώθη ὑπὲρ ὑμῶν; ἢ εἰς τὸ ὄνομα Παύλου ἐβαπτίσθητε;». Ἡ στάση μας σὲ τοῦτο τὸ ζήτημα ἀποτελεῖ θεωρῶ τήν λυδία λίθο τῆς αὐτοσυνειδησίας μας καὶ τῆς σχέσεώς μας μὲ τὴν ὀρθόδοξη Ἐκκλησιολογία. Δυνατὸν νὰ πλανήσει ὁ πλανῶν τὴν οἰκουμένην τοὺς ἀπεσταλμένους ὑπὸ τοῦ Χριστοῦ εἰς διακονίαν, πείθοντάς τους, ὅτι, ἡ αὔξηση τοῦ ἀριθμοῦ τῶν ἀκολούθων, τοὺς καθιστᾶ διάσημους καὶ σημαντικούς, ἀκόμη ἀκόμη, ἰσχυροὺς καὶ ἀπρόσβλητους ἀπέναντι στοὺς Ἐπισκόπους τους ἢ καὶ τὴν Σύνοδό τους. Ὑπάρχει, ὅμως, στὴν Ἐκκλησιολογία μας, πρεσβύτερος ἢ διάκονος αὐτονομημένος ἀπὸ τὸν Ἐπίσκοπο καὶ τὴν τοπικὴ Ἐκκλησία ἢ Ἐπίσκοπος καὶ Μητροπολίτης ἀπὸ τὴν Ἱερὰ Σύνοδο;
Ἡ αὐτονόμηση αὐτὴ φαίνεται ὑπαρκτή καὶ ἀπὸ τὸ γεγονὸς ὅτι κάποιοι Κληρικοὶ παρουσιάζουν προσωπικές τους ἀπόψεις, ἀπὸ ἄγνοια ἢ 11 Ἰωάν. γ΄, 30. 12 Α΄ Κορινθ. α΄, 13. ἄλλες αἰτίες, ὡς θέσεις τῆς Ἐκκλησίας. Μὰ καὶ ὅταν ἀκόμη τὸ δηλώσουν, ὅτι πρόκειται γιὰ ἔκφραση προσωπικῶν τους ἀπόψεων, δύσκολα μπορεῖ νὰ τὸ κατανοήσει ὁ λαϊκός ἀποδέκτης τους, γιατί αὐτός ταυτίζει ἐκεῖνο ποὺ λέει ὁ Κληρικὸς μὲ τὴν διδασκαλία τῆς Ἐκκλησίας. Καί, νομίζω, σωστὰ κάνει τὴν ταύτιση, γιατί τοῦ εἶναι ἀδιανόητο νὰ ἔχει ὁ Κληρικὸς ἄλλη ἄποψη ἀπ’ ἐκείνη ποὺ διδάσκει ἡ Ἐκκλησία, ἀφοῦ δὲν μπορεῖ κάποιος νὰ δουλεύει ταυτόχρονα σὲ δύο κυρίους.
Καὶ μὲ ποιά ζητήματα πρέπει νὰ ἀσχολεῖται ὁ Κληρικὸς χρήστης τοῦ διαδικτύου; Προτοῦ ἐξετάσουμε αὐτό, δὲν πρέπει νὰ διερωτηθοῦμε, ἐὰν ὅλοι οἱ Κληρικοί ἔχουμε αὐτὴ τὴν δυνατότητα, ἀφοῦ ποικίλα καὶ πάντως ὄχι ἴδια εἶναι τὰ χαρίσματα τοῦ ἁγίου Πνεύματος; «Μὴ πάντες ἀπόστολοι μὴ πάντες προφῆται; μὴ πάντες διδάσκαλοι; μὴ πάντες δυνάμεις; μὴ πάντες χαρίσματα ἔχουσιν ἰαμάτων; μὴ πάντες γλώσσαις λαλοῦσι; μὴ πάντες διερμηνεύουσι;».14 Συνήθως δυσκολεύονται οἱ ἄνθρωποι νὰ εἶναι εὐχαριστημένοι μὲ αὐτό τό χάρισμα ποὺ τοὺς δόθηκε Ἄνωθεν καὶ, ἀντί νά εὐχαριστοῦν καὶ νὰ καλλιεργοῦν τὸ κρεῖττον χάρισμα τῆς ἀγάπης, ζηλότυπα ἐπιζητοῦν καὶ ἐπιχειροῦν καὶ τὰ τοῦ ἑτέρου. Πρόκειται γιὰ ἔλλειψη ἀγάπης καὶ αὐτογνωσίας. Καὶ γιὰ τὸν λόγο αὐτό πρέπει νά ζητεῖται ἤ καὶ νὰ ἀπαιτεῖται ἡ εὐλογία, ἡ ὁποία χαριτώνει τὴν προσφορά, ἀλλὰ καὶ διασφαλίζει τὸ κῦρος τῆς Ἐκκλησίας καὶ τοῦ ἰδίου τοῦ Κληρικοῦ. Τὸ ἀνευλόγητο στερεῖται πνευματικῆς θεμελίωσης, ἐνῶ στερούμενο ἐγκυρότητας μπορεῖ νὰ ὁδηγήσει στὴν πλάνη καὶ τὸ σχίσμα. Καὶ μὲ ποιά θέματα θὰ ἀσχοληθεῖ πρέπει νὰ λάβει εὐλογία καὶ ποιὰ ἄλλα θὰ εἶναι αὐτά, παρὰ ἐκεῖνα ποὺ ἀφοροῦν τὴν ἀποστολή του; Τὸ περιεχόμενο αὐτῆς τῆς ἀποστολῆς τὸ ὥρισε ὁ Ἴδιος ὁ ἀποστολέας. «Πορευθέντες εἰς τὸν κόσμον ἅπαντα κηρύξατε τὸ Εὐαγγέλιον πάσῃ τῇ κτίσει…»,16 «Βαπτίζοντες αὐτοὺς εἰς τὸ Ὄνομα τοῦ Πατρὸς καὶ τοῦ Υἱοῦ 13 Ματθ. στ΄, 24. 14 Α΄ Κορινθ. ιβ΄, 29-30. 15 Α΄ Κορινθ. ιβ΄, 31-ιγ΄, 1-13. 16 Μάρκ. ιστ΄ 15 καὶ τοῦ Ἁγίου Πνεύματος, διδάσκοντες αὐτοὺς τηρεῖν πάντα ὅσα ἐνετειλάμην ὑμῖν».
Σὲ αὐτὴ τὴν βάση εἶναι δυνατὸν καὶ πρέπει ὁ Κληρικὸς νὰ καταθέτει τὴν βιωματικὴ μαρτυρία του καὶ μὲ αὐτό τὸ Θεῖο φῶς τῶν ἁγίων ἐντολῶν πρέπει νὰ φωτίζει ὅσα ἀπασχολοῦν τὸν ἄνθρωπο τῆς ἐποχῆς. Νὰ καταθέτει τὴν μαρτυρία Ἰησοῦ Χριστοῦ μετὰ σοφίας καὶ συνέσεως καὶ διακρίσεως, δίχως αὐθαίρετες σκέψεις, ὑποκειμενικές ὑποθέσεις ἤ φαντασιοκοπίες. Μὴν λησμονοῦμε αὐτό ποὺ ὁ προφήτης Ἰεζεκιήλ ἀναφέρει γιὰ τοὺς ψευδοπροφῆτες· «Τάδε λέγει Κύριος· οὐαὶ τοῖς προφητεύουσιν ἀπὸ καρδίας αὐτῶν καὶ τὸ καθόλου μὴ βλέπουσιν». Δυστυχῶς, τινες, ἐπειδὴ ἐδέχθησαν τὸ ἀνεκτίμητο δῶρο τῆς χειροτονίας καὶ πιθανὸν νὰ ἀνέγνωσαν καὶ κάποια θεολογικὰ κείμενα ἢ ἔζησαν γιὰ λίγο σὲ Μοναστῆρι, θεωροῦν ὅτι ἀπέκτησαν καὶ τὴν δυνατότητα νὰ καταπιάνωνται μὲ ὁποιαδήποτε θέματα, ἀκόμη καὶ ἐκτὸς τῶν ἁρμοδιοτήτων τους, ἐπὶ παντὸς ἐπιστητοῦ, δημιουργῶντας, μὲ τὴν ἐπιπολαιότητά τους, προβλήματα, διχασμούς, σκανδαλισμοὺς καὶ δημόσιες ἀντιπαραθέσεις ἐνώπιον χιλιάδων ἀνθρώπων. Τὸ διαδίκτυο φέρνει τὴν γειτονιά, τὴν παρέα στὸν χῶρο μας καὶ δίνει τὴν δυνατότητα διαφόρων κοινωνικῶν σχολίων, κατακρίσεων καὶ συνασπισμῶν! Δημιουργεῖται ἔτσι τὸ ἐρώτημα: Ὑφίσταται, καὶ ἐξ ἀλληλεπιδράσεως, ὁ κίνδυνος νὰ δημιουργηθεῖ ἄτυπα μιὰ δεύτερη, παράλληλη «διαδικτυακὴ ἐκκλησία», ποὺ, μὲ τοὺς κατὰ τόπους ἐκπροσώπους «εἰδήμονες», θὰ κλονίζει τὴν ἐμπιστοσύνη στοὺς θεσμούς, στὴν κανονικὴ τάξη καὶ θὰ ὑπονομεύει τὴν ἑνότητα;
Ὄχι! Δὲν ζητοῦμε φιμωμένους ἀνθρώπους, ἀλλ’ ἐγκρατεῖς στὴν γνώση, ὄχι ἀνημέρωτους, ἀερολόγους καὶ προχειρολόγους. Δὲν φοβόμαστε τὴν ἐλευθερία καὶ τὸν στοχασμό, ἀλλά ζητοῦμε προσεκτικοὺς στὸ ἦθος, στὴν πίστη, τὴ ζωὴ καὶ τὸν τρόπο τους, μὲ ἐκκλησιαστικό φρόνημα, δηλαδή, ὥστε νὰ προκύπτει ὠφέλεια στοὺς συμμετέχοντες συνανθρώπους μας καὶ νὰ μὴν ἐκτίθεται, δημοσίως μάλιστα, μὲ τὶς ἀστοχίες κάποιων ἡ Ἐκκλησία. Καὶ φυσικά ἡ ἐκφορὰ τοῦ λόγου, ἀνάλογη πρέπει νὰ εἶναι. Εἰρωνία, διαπόμπευση, συκοφαντία, δημόσια προσβολὴ 17 Ματθ. κη΄, 19-20. 18 Ἰεζ. ιγ΄, 3. τοῦ «ἀντιπάλου» δὲν χωροῦν στὴν δική μας φαρέτρα, ἀφοῦ ἄλλη εἶναι ἡ πανοπλία μας! Τὸν τελευταῖο καιρό φαίνεται ὅτι ἐψύγη ἡ ἀγάπη τῶν πολλῶν. Καχυποψία, προκατάληψη καὶ ἐπιθετικότητα, σκληρές καὶ ὑβριστικές, προσβλητικές καὶ χαιρέκακες ἐκφράσεις, ἐγγίζουσες συχνά τὰ ὅρια τῆς συκοφαντίας καὶ τῆς βλασφημίας, ἐκπορεύονται ἀπὸ καρδιές ποὺ δὲν ἔνοιωσαν τὰ βαρύτερα τοῦ νόμου,19 ἀλλὰ καὶ δὲν ἔχουν τὴν διάθεση νὰ βαστάσουν τὰ ἀσθενήματα τῶν ἀδυνάτων. «Ἡ ἄλλη ἄποψη», ὄχι φυσικά σὲ θέματα πίστεως, ἀλλά καὶ γιὰ καθημερινά θέματα δημιουργεῖ δυσανεξία, ἀκόμη καί σ’ ἐκείνους ποὺ σωστά ὑμνοῦν τὰ δημοκρατικά δικαιώματα καὶ δὴ τῆς ἐλεύθερης- ἀπρόσκοπτης ἔκφρασης τοῦ λόγου ἤ δίκαια ἀγωνίζονται ὑπὲρ τοῦ δικαιώματος τῆς ἐπιλογῆς, τῆς προαιρετικότητας καὶ τῆς δυνητικῆς ἐφαρμογῆς καὶ ὄχι τῆς ἐπιβολῆς γιὰ ζητήματα ποὺ δοκιμάζουν τὴν συνείδηση.
Ἡ δυσανεξία αὐτὴ συνήθως ἀποκαλύπτει τὴν ἀνασφάλεια τοῦ κατόχου της καὶ, δυστυχῶς, ἐκφράζεται μὲ λόγους πικρούς, ποὺ θυμίζουν τὸ ψαλμικό: «Ἠκόνησαν γλῶσσαν αὐτῶν ὡσεὶ ὄφεως, ἰὸς ἀσπίδων ὑπὸ τὰ χείλη αὐτῶν».21 «Τάφος ἀνεῳγμένος»,22 ποὺ ἀναδίδει δυσοσμία καὶ θάνατο, δὲν μπορεῖ, ὅμως, νὰ εἶναι ὁ λάρυγξ ἐκεῖνος ποὺ ὑμνεῖ τὸν Θεό καὶ καταπίνει καὶ τρέφεται ἀπὸ τὴν Θεία Κοινωνία. Χρήσιμο εἶναι, ἐπίσης, νὰ μὴν λησμονεῖ ἢ μᾶλλον νὰ γνωρίζει καλὰ ὁ χρήστης τοῦ διαδικτύου ὅτι εἶναι ψευδὴς ἡ ἐντύπωση πὼς ἡ ψηφιακὴ συνομιλία εἶναι ἰδιωτικὴ καὶ ὅτι προστατεύονται πλήρως τὰ προσωπικὰ δεδομένα. Αὐτό, κυρίως, ὅταν συζητοῦνται μὲ πιστοὺς καὶ δὴ νέους ἀνθρώπους θέματα ἐξομολογήσεως καὶ ἄλλα ποὺ δικαιοῦνται τὸ ἀπόρρητο τῆς ποιμαντικῆς σχέσεως. Διότι φαίνεται ὅτι ὑπάρχει καὶ ὁ λεγόμενος «πνευματικός τοῦ διαδικτύου». Καὶ κάτι ἄλλο ἐπίσης σημαντικό, ποὺ ἔχει νὰ κάνει καὶ μὲ τὴν ταχύτατη ἀνάπτυξη τῆς τεχνητῆς νοημοσύνης. Σήμερα δημιουργοῦνται κείμενα, φωτογραφίες, εἰκόνες, 19 Ματθ. κγ΄, 23. 20 Ρωμ. ιε΄, 1. 21 Ψαλμ. ρλθ΄, 3. 22 Ψαλμ. ε΄ 10. βίντεο μὲ συνθετικὴ φωνή, ποὺ δημιουργοῦν σοβαρὲς ἐπιφυλάξεις γιὰ τὴν ποιμαντικὴ ἐπικοινωνία καὶ σχέση. Πότε ἕνα κείμενο ποὺ δημοσιεύεται μὲ τὸ ὄνομα ἑνὸς Κληρικοῦ εἶναι πράγματι δικό του; Ἀκόμη καὶ ἱεράρχες παρουσιάζονται νὰ διαφημίζουν τάχα φάρμακα ἤ ἄλλα προϊόντα. Μπορεῖ, συνεπῶς, νὰ χρησιμοποιεῖ κάποιος τὴν τεχνητὴ νοημοσύνη καὶ ὡς βοήθημα γιὰ τὸ κήρυγμα, τὴν συγγραφὴ μιᾶς ἐργασίας, τὴν ἑτοιμασία κατηχητικοῦ ὑλικοῦ, χωρὶς προηγουμένως νὰ ἐλέγξει τὴn θεολογική του ἀκρίβεια; Ἰδιαίτερη ἀνησυχία προκαλεῖ ἡ πρόσφατη ἐξέλιξη στὸν τομέα τῆς τεχνητῆς νοημοσύνης. Πρόκειται γιὰ τὶς παραιτήσεις τοῦ κορυφαίου ἐρευνητῆ ἀσφαλείας τῆς «Anthropic», Mrinank Sharma (ἐπικεφαλῆς τῆς ὁμάδας safeguards Research) καὶ τοῦ ἐρευνητῆ Jacob Coxon, οἱ ὁποῖοι ἀποχώρησαν, προειδοποιώντας ὅτι οἱ ἑταιρεῖες «παίζουν μὲ τὶς ζωές μας» καὶ ὅτι ἡ A.I. μπορεῖ νὰ βγεῖ ἐκτός ἐλέγχου. Τὰ ὅσα παραπάνω ἐλέχθησαν καὶ φυσικὰ λίγο πολὺ εἶναι γνωστὰ σὲ ὅλους μας, νομίζω ὅτι ὁδηγοῦν, τὸ λιγότερο, στὴν ἀνάγκη δημιουργίας ἑνὸς πλαισίου ποιμαντικῶν ἀρχῶν χρήσης τοῦ διαδικτύου ἐκ μέρους τῶν Κληρικῶν, μιᾶς καὶ οὔτε ἡ ἄκριτη ἀποδοχή του οὔτε μιὰ φοβική ἀντιμετώπιση, ποὺ θὰ ὁδηγοῦσε σὲ γενικὴ ἀπαγόρευση τῶν μέσων κοινωνικῆς δικτύωσης, εἶναι σωστή. Χρειάζεται κι ἐδῶ, ἐκτός ἀπό τὴν ἐπαγρύπνηση καὶ ἡ ἀρετὴ τῶν ἀρετῶν: Ἡ διάκριση!
Θὰ μποροῦσαν, ἑπομένως, νὰ προταθοῦν κάποιες βασικὲς ἀρχὲς γιὰ τὴν ψηφιακὴ παρουσία τῶν κληρικῶν. Ἰδού μερικές, τὶς ὁποῖες ἐρρανίσθηκα ἀπό τὴν Ἱεροσυνοδική Ἐγκύκλιο· Νὰ μὴν λησμονοῦμε ὅτι: Ὁ Κληρικὸς παραμένει Κληρικὸς καὶ στὸ διαδίκτυο. Ὁ κάθε Κληρικός δὲν ἀποτελεῖ αὐτόνομη ἐκκλησιαστικὴ αὐθεντία. Ἡ δημόσια παρουσία του ὀφείλει νὰ ἐκφράζει τὴν ἐκκλησιολογικὴ σχέση μὲ τὸν Ἐπίσκοπο καὶ τὴν τοπικὴ Ἐκκλησία ἢ τὴν Ἱερὰ Σύνοδο. Καὶ νὰ θυμᾶται ὅτι ἑκουσίως εἰσῆλθε σὲ ἕνα σῶμα, τὸ σῶμα τοῦ Χριστοῦ, ὅπου δὲν καταργοῦνται μὲν τὰ συνταγματικῶς κατοχυρωμένα ἀνθρώπινα δικαιώματα, δίνουν δὲ τὴν προτεραιότητα στὰ ὑπὸ τῶν Ἱερῶν Κανόνων προβλεπόμενα. Ἄλλη ἡ λογικὴ τοῦ κόσμου καὶ ἄλλη τῆς Ἐκκλησίας. Εἰρήσθω δὲ ἐν παρόδῳ ὅτι καὶ τό ὡς ἄνω ἄρθρο τοῦ Συντάγματος ρητά προβλέπει, ἐκτός ἀπό τὸ δικαίωμα, καὶ τὴν τήρηση τῶν νόμων τοῦ Κράτους! Οἱ Ἱεροί Κανόνες δὲν ἀναιροῦν τὸ δικαίωμα τῆς ἐλεύθερης ἔκφρασης οὔτε ἀδρανοποιοῦν τὴν ἀτομική ἐλευθερία, ἐπειδή προβλέπουν ὑπακοή καὶ ὑπερασπίζονται τὴν ἑνότητα μὲ τὴν ἐκκλησιαστική πειθαρχία, ἀλλά τοὐναντίον, λειτουργοῦν ὡς σήματα πορείας, ὥστε νὰ μὴ χάσουμε τὸν δρόμο μας καὶ ἀκυρώσουμε αὐτό ποὺ εἴμαστε ὡς Ἐκκλησία! Ἄς ἔχουμε δὲ κατὰ νοῦν ὅτι καὶ ἄλλες οἰκογένειες ἀνθρώπων, Δημόσιοι Ὑπάλληλοι, Στρατιωτικοί, ἔχουν κάποιους περιορισμούς ποὺ εἶναι ἀνεκτοὶ ἀπό τὸ Σύνταγμα καὶ τὴν κοινωνία. Ὁ Κληρικός ὀφείλει νὰ κατανοεῖ αὐτοσυγκρατούμενος ὅτι δὲν χρειάζεται δημόσια τοποθέτηση γιὰ κάθε θέμα καὶ κάθε γεγονός. Καμία πληροφορία δὲν πρέπει νὰ ἀναπαράγεται χωρὶς προηγούμενο ἔλεγχο, ἰδίως ὅταν ἀφορᾶ πρόσωπα ἢ σοβαρὰ κοινωνικὰ καὶ ἐκκλησιαστικὰ ζητήματα. Καμία δημόσια ἀντιπαράθεση δὲν δικαιολογεῖ ὕβρεις, χλεύη, διαπόμπευση ἢ προσωπικὴ ἀπαξίωση. Οἱ ἐμπιστευτικὲς ποιμαντικὲς σχέσεις δὲν ἀποτελοῦν ὑλικὸ δημοσιότητας. Ἰδιαίτερη προσοχὴ ἀπαιτεῖται στὶς προσωπικὲς ψηφιακὲς ἐπικοινωνίες. Ἡ ψηφιακὴ δράση δὲν πρέπει νὰ οἰκοδομεῖ προσωπικὸ «brand» φίρμα- εἴδωλο Κληρικοῦ, ἀλλὰ νὰ παραπέμπει στὸν Χριστὸ καὶ στὴν Ἐκκλησίa Ἡ διαδικτυακὴ ἐπικοινωνία πρέπει, ὅπου εἶναι δυνατόν, νὰ ὁδηγεῖ στὴν πραγματικὴ συνάντηση, στὴν Ἐνορία, στὴ λατρευτικὴ ζωὴ καὶ στὴν κοινωνία τῶν προσώπων. Αὐτὰ περίπου ζητοῦσε ἡ Ἱερὰ Σύνοδος τὸ 2002, μὲ τὴν ὑπ’ ἀριθμ. 2736 Ἐγκύκλιό της, ἐπὶ Ἀρχιεπισκόπου καὶ Προέδρου της κυροῦ Χριστοδούλου, αὐτά καὶ τὸ 2015, μὲ τὴν ὑπ’ ἀριθμ. 187/79/15.1.2015 Ἐγκύκλιό της, μὲ θέμα: «Λειτουργία ἱστοσελίδων ἐκ μέρους ἐκκλησιαστικῶν φορέων καὶ ἐκ μέρους κληρικῶν καὶ μοναχῶν» ἐπί Ἀρχιεπισκόπου καὶ Προέδρου της, τοῦ κ. Ἱερωνύμου τοῦ Β΄. Στὸ σκεπτικό τῆς Ἐγκυκλίου τοῦ 2002, ποὺ μόνος ἐπιζῶν ἐκ τῶν ὑπογραψάντων εἶναι ὁ τότε Θηβῶν καὶ Λεβαδείας, σημερινός Ἀρχιεπίσκοπός μας κ. Ἱερώνυμος, ὡς αἰτία τῆς ἐξαπολύσεώς της ἀναφέρεται «ἡ αὐτόβουλος ἐμφάνισις ἀπό τὰ Μ.Μ.Ε. Κληρικῶν, γενομένων προξένων σκανδαλισμοῦ εἰς τὰς συνειδήσεις τοῦ πιστοῦ Λαοῦ τοῦ Θεοῦ, ἐξ αἰτίας τῶν ἀλλοτρίων τοῦ ὀρθοδόξου ἐκκλησιαστικοῦ φρονήματος καὶ ἤθους ἀνερείστων καὶ ἐπιπολαίων δηλώσεων αὐτῶν, ἐπιφερουσῶν ἀκοσμίαν καὶ ἕτερα δυσμενῆ χαρακτηριστικά εἰς τὸν ἐκκλησιαστικόν βίον ἡμῶν». Ἀπεφάσισε δὲ τότε ἡ Ἱ. Σύνοδος «ὅπως συνωδά τοῖς Ἱεροῖς Κανόσι συστήση τὸ αὐτονόητον, τὴν ἀποφυγήν, δηλονότι, τῆς ἐμφανίσεως Κληρικῶν καὶ Μοναχῶν εἰς τὰ ὡς ἄνω Δίκτυα Ἐπικοινωνίας, ἄνευ ἀδείας τοῦ οἰκείου αὐτῶν ποιμενάρχου». Καὶ αὐτά «προμηθουμένη τοῦ ἀσπίλου κύρους τῆς Ἁγίας ἡμῶν Ἐκκλησίαw καὶ ἐπιθυμοῦσα ὅπως ὁ Ἑλληνικός Λαός πληροφορεῖται κατὰ αὐθεντικόν καὶ ὑπεύθυνον τρόπον περὶ τῶν θέσεων τῆς Ἐκκλησίας». Αὐτούσιο ἔχω συμπεριλάβει καί τὸ 187/79/15.1.2015 Ἐγκύκλιον Σημείωμα τῆς Ἱερᾶς Συνόδου τῆς Ἐκκλησίας τῆς Ἑλλάδος. Ἀπό τούς ὑπογράψαντες, ἐπιζῶντες σήμερα εἶναι ὁ Ἀρχιεπίσκοπος κ. Ἱερώνυμος καὶ οἱ Σεβασμιώτατοι Μητροπολίτες Γουμενίσσης, Ἀξιουπόλεως καὶ Πολυκάστρου κ. Δημήτριος, Βεροίας καὶ Ναούσης κ. Παντελεήμων, Διδυμοτείχου, Ὀρεστιάδος καὶ Σουφλίου κ. Δαμασκηνός καὶ Ξάνθης καὶ Περιθεωρίου κ. Παντελεήμων.
Ἰδού τὸ Ἐγκύκλιον Σημείωμα: «Ἡ Διαρκής Ἱερά Σύνοδος, κατά τάς Συνεδρίας τῆς 9ης Δεκεμβρίου 2014 καί τῆς 14ης Ἰανουαρίου ἐ.ἔ., διεξῆλθε τό ζήτημα τῆς δημιουργίας καί τηρήσεως σελίδων στό διαδίκτυο (μέσα κοινωνικῆς δικτυώσεως ἤ καί αὐτοτελῶν ἱστοσελίδων ὑπό διάφορες μορφές) ἐπ’ ὀνόματι Ἐνοριῶν. Παρίσταται πρόδηλο ὅτι ἡ μέσῳ διαδικτύου ἀπόπειρα ἀσκήσεως ποιμαντικῆς ἐκ μέρους τῶν Ἐφημερίων, ὅσο καλοπροαίρετη καί ἐάν εἶναι, δέν εἶναι δυνατόν νά ὑποκαταστήσει τήν ζῶσα, βιωματική σχέση τῶν πιστῶν μεταξύ τους καί μέ τόν Ἐφημέριο ἐντός τοῦ πλαισίου τῆς Ἐνορίας ὡς ἐνεργοῦ κυττάρου τῆς ἐκκλησιαστικῆς ζωῆς. Ἐπιπλέον, σέ καμία περίπτωση δέν πρέπει μέσῳ τῆς λειτουργίας τέτοιων ἱστοσελίδων νά δίδεται ἡ πλαστή ἐντύπωση, ἀκόμη καί στούς ἐπισκεπτόμενους αὐτές μέ εἰλικρινές ἐνδιαφέρον, ὅτι ἡ ἐπίσκεψη σέ ἱστοσελίδες τοῦ εἴδους ἀναπληροῖ τήν συμμετοχή τους στήν λειτουργική ζωή ἤ ὅτι ἀποτελεῖ εἶδος ἤ ἐκδήλωση πίστεως. Κατά τό παρελθόν ἔχει παρατηρηθεῖ ἡ λειτουργία ἱστοσελίδων, εὐτυχῶς ἀπό ἰδιῶτες, μέ ἀπομιμήσεις τῆς ἀνθρώπινης εὐλάβειας, πού ὑπερέβησαν τά ὅρια καί τῆς γελοιότητας (π.χ. ἄναμμα online κεριοῦ σέ ἱστοσελίδα). Κατά συνέπεια, σελίδες Ἐνοριῶν στό διαδίκτυο δύνανται νά λειτουργοῦν, ἐφ’ ὅσον: 1. Ἔχει ληφθεῖ σχετική ἀπόφαση τοῦ Ἐκκλησιαστικοῦ Συμβουλίου τῆς Ἐνορίας γιά τό ἄνοιγμα τῆς διαδικτυακῆς σελίδας, ἡ ὁποία περαιτέρω ἔχει ἐγκριθεῖ ἀπό τό Μητροπολιτικό Συμβούλιο. Ἀποβλέπουν στήν ἐνημέρωση τοῦ κοινοῦ γιά τήν λειτουργική ζωή τῆς Ἐνορίας (π.χ. πρόγραμμα ἀκολουθιῶν) καί τήν ἐν γένει πνευματική ζωή καί φιλανθρωπική δράση της (παρέχουν ἐνημέρωση γιά προγράμματα κατηχήσεως, ἐθελοντικῆς αἱμοδοσίας, συγκέντρωση τροφίμων γιά συσσίτια, ἐνίσχυση τοῦ ἐθελοντισμοῦ κ.λπ.) ἤ τήν ἱστορίa τοῦ οἰκείου Ναοῦ. Πρός τόν σκοπό αὐτό, ἐπιτρέπεται καί ἡ δημοσίευση ἤ ἀναδημοσίευση δόκιμων θεολογικῶν κειμένων γιά τούς ἐνδιαφερόμενους ἀναγνῶστες (κειμένων ἑρμηνευτικῶν, κηρυγμάτων κ.λπ.).
Δέν προβαίνουν στήν προσωπική προβολή λαϊκοῦ ἤ κληρικοῦ, οὔτε στήν προσβολή τῆς τιμῆς καί τῆς ὑπολήψεως οὐδενός προσώπου, λαϊκοῦ ἤ κληρικοῦ. Ἡ ἱστοσελίδα τῆς Ἐνορίας ὀφείλει, ὅπως καί ἡ ἴδια ἡ Ἐνορία, νά προαγάγει τήν ἐν Ἁγίῳ Πνεύματι ἀγαπητική ἑνότητα ὅλων τῶν μελῶν της καί τήν εὐχαριστηριακή συμμετοχή τους στό ἐκκλησιαστικό γεγονός ὑπό τήν εὐλογία τοῦ οἰκείου Ἐπισκόπου. Οἱ ἀνωτέρω ὅροι ἰσχύουν, γιά τήν ταυτότητα τοῦ λόγου, καί γιά τήν λειτουργία στό διαδίκτυο σελίδων Ἱερῶν Μονῶν, Ἱερῶν Προσκυνημάτων, Ἐκκλησιαστικῶν Ἱδρυμάτων κ.λπ. τῶν Ἱερῶν Μητροπόλεων. Ἐκ δευτέρου, ἡ Διαρκής Ἱερά Σύνοδος ἐξήτασε τό παρεμφερές ζήτημα τῆς λειτουργίας προσωπικῶν σελίδων σέ διαδικτυακά μέσα κοινωνικῆς δικτυώσεως καί ἱστοσελίδων ἀπό κληρικούς παντός βαθμοῦ καί μοναχούς. Ἀσφαλῶς, κατά τό Σύνταγμα ἡ δημόσια ἔκφραση τῶν στοχασμῶν καί τῆς γνώμης ὡς στοιχεῖο ἀναπτύξεως τῆς προσωπικότητος καί ἡ συμμετοχή στήν «κοινωνία τῆς πληροφορίας» εἶναι κατοχυρωμένη γιά ὅλους (5, 5Α, 14 Συντ.), ὑπό τούς περιορισμούς πού περιγράφουν οἱ οἰκεῖες διατάξεις (μή παραβίαση τῶν δικαιωμάτων τῶν ἄλλων, τοῦ Συντάγματος, τῶν χρηστῶν ἠθῶν κ.λπ.). Ἤδη πολύ πρό τῆς ἐπικρατήσεως τῶν ἰδεῶν τοῦ εὐρωπαϊκοῦ διαφωτισμοῦ καί τῆς θεωρίας τῶν ἀτομικῶν δικαιωμάτων, ἡ διδασκαλία καί τό κανονικό δίκαιο τῆς Ἐκκλησίας εἶχε θέσει στό ἐπίκεντρο τήν ἐλευθερία ἐπιλογῆς καί λόγου τοῦ ἀνθρώπου. Ἡ αὐτοπροαίρετη ὅμως προσέλευση στόν Ἱερό Κλῆρο καί τόν Μοναχισμό συνεπάγεται ὄχι ἁπλῶς σειρά τυπικῶν ὑποχρεώσεων γιά τόν προσερχόμενο καί «εἰδική κυριαρχική σχέση» του μέ τόν τοπικό του Ἐπίσκοπο, ἀλλά κυρίως συνειδητή καί διαρκῆ προσπάθεια ἐκ βάθρων ἀνακαινίσεως τῆς ζωῆς του. Ἐκ τῶν ἀνωτέρω προκύπτει ὅτι οἱ μοναχοί δέν ἐπιτρέπεται νά ἐκφράζονται, ἀκόμη καί διά τῶν μέσων τοῦ διαδικτύου, διά τρόπου ὁ ὁποῖος τούς ὁδηγεῖ στήν ἀλλοτρίωση τῆς ἀσκητικῆς τους ὑποσχέσεως καί σέ ἀνάμειξή τους σέ ἐγκόσμιες μέριμνες, γεγονός πού πλήττει τήν φύση τοῦ Μοναχισμοῦ.
Παραλλήλως, τόσον οἱ μοναχοί ὅσον καί οἱ κληρικοί παντός βαθμοῦ ὀφείλουν νά μήν λησμονοῦν, ὅτι τήν ἰδιότητά τους αὐτή δέν τήν χάνουν καί δέν μετατρέπονται σέ ἁπλούς ἰδιῶτες, ὅταν διαδίδουν τίς ἀπόψεις τους στό διαδίκτυο, ὅπως δέν τήν χάνουν οὔτε ὅταν ἐκφράζουν τίς ἀπόψεις τους διά τοῦ τύπου ἤ σέ δημόσιο χῶρο. Ὁ σεβασμός πού ἐμπνέει τό μοναχικό ἤ ἱερατικό σχῆμα τους στό κοινό τῶν ἀναγνωστῶν τους δέν μπορεῖ νά χρησιμοποιεῖται γιά τήν ἀνάπτυξη διχαστικοῦ λόγου, τόν προπαγανδισμό, τήν ὑποστήριξη παρατάξεων, τήν ἔκφραση προσωπικῆς ἐμπαθείας, τήν προσβολή τῆς τιμῆς καί τῆς ὑπολήψεως λαϊκοῦ ἤ κληρικοῦ ἤ ἀκόμη καί τήν πρόκληση σχίσματος πρός τόν τοπικό Ἐπίσκοπο ἤ πρός ὅσους ἔχουν τήν εὐθύνη διοικήσεως ἄλλων Μητροπόλεων, ὀρθοδόξων Ἐκκλησιῶν καί Πατριαρχείων, δηλαδή γιά ἐπιδιώξεις, πού ἀνήκουν στήν ἀνθρώπινη παθολογία, δέν ἐντάσσονται στό σωτηριολογικό σκοπό τῆς Ἐκκλησίας καί προκαλοῦν διαίρεση τοῦ Σώματός Της. Ὁ δημόσιος λόγος πού ἀναπαράγει τά προαναφερθέντα χαρακτηριστικά δέν εἶναι ἁπλῶς «παράνομος» ἤ «ἀνήθικος» ἤ «ἀντικανονικός». Εἶναι λόγος παντελῶς ἄσχετος μέ τήν Ἐκκλησία, ἀποτελεῖ «αἵρεση», δηλαδή ἐκτροπή τοῦ κληρικοῦ καί τοῦ μοναχοῦ ἀπό τήν ἀποστολή στήν ὁποία προσῆλθε ἑκουσίως, καί προτίμηση (αἵρεση) προσωπικῆς ἐκδοχῆς γιά τό καθῆκον του ὡς κληρικοῦ ἤ μοναχοῦ καί τό περιεχόμενο τοῦ ἐκκλησιαστικοῦ γεγονότος, καί, ὡς τοιοῦτος, εἶναι λόγος ἀποδοκιμαστέος.
Ἀποτελεῖ περιεχόμενο ποιμαντικῆς εὐθύνης ἑκάστου Ἐπισκόπου ἡ παρακολούθηση καί ἐπίβλεψη τῆς τηρήσεως τῶν ὡς ἄνω ὅρων, ὅπως καί ἡ λήψη καταλλήλων μέτρων πρός παῦσιν τυχόν φαινομένων ἐκτροπῆς». Σήμερα, ὡστόσο, μᾶλλον εἶναι ἀναγκαία καὶ μιὰ βασικὴ κατάρτιση τῶν Κληρικῶν καὶ γιὰ τὴν ψηφιακὴ ἐπικοινωνία. Ὄχι γιὰ νὰ μεταβληθεῖ ὁ Κληρικὸς σὲ ἐπαγγελματία τῆς ἐπικοινωνίας. Ἀλλὰ γιὰ νὰ γνωρίζει: πῶς λειτουργοῦν οἱ ψηφιακές πλατφόρμες, πῶς δημιουργοῦνται οἱ μηχανισμοὶ ἐθισμοῦ καὶ πόλωσης, πῶς προστατεύονται τὰ προσωπικὰ δεδομένα, πῶς ἀντιμετωπίζεται ἡ παραπληροφόρηση, ποιοί εἶναι οἱ κίνδυνοι τῶν προσωπικῶν μηνυμάτων, πῶς προστατεύονται οἱ ἀνήλικοι, πῶς λειτουργεῖ τὸ ψηφιακὸ ἀποτύπωμα, καὶ ποιά νέα προβλήματα δημιουργεῖ ἡ Τεχνητὴ Νοημοσύνη. Ἡ κατάρτιση αὐτὴ θὰ ἦταν χρήσιμο νὰ ἀρχίζει ἤδη ἀπὸ τὶς Θεολογικές καὶ Ἱερατικές Σχολὲς καὶ τὴν προετοιμασία τῶν ὑποψηφίων κληρικῶν καὶ νὰ συνεχίζεται μὲ ἐπιμορφωτικὲς δράσεις στὶς Ἱερὲς Μητροπόλεις. Γιὰ τὸν σκοπό αὐτό χρήσιμη καὶ ὠφέλιμη θὰ ἦταν, ἴσως, ἡ δημιουργία Εἰδικῆς Ἐπιτροπῆς (ἕνα τέτοιο φόρουμ ἔχει ἡ Ε.Μ.Υ.Ε.Ε.), ἀπὸ Κληρικούς καὶ ἄλλους εἰδικούς, ποὺ θὰ ἀσχολεῖται μὲ τὸ θὲμα τῆς σχέσης τῆς Ἐκκλησίας μὲ τὴν ψηφιακή πραγματικότητα. Μακαριώτατε, Σεβασμιώτατοι ἅγιοι ἀδελφοί, Ἡ αὐξανόμενη παρουσία τῶν κληρικῶν στὸ διαδίκτυο δὲν εἶναι ἕνα πρόσκαιρο παροδικὸ φαινόμενο.
Θὰ αὐξηθεῖ περαιτέρω. Οἱ τεχνολογίες ἐξελίσσονται ραγδαῖα. Οἱ πλατφόρμες ποὺ χρησιμοποιοῦμε σήμερα, αὔριο θὰ ἀντικατασταθοῦν ἀπὸ ἄλλες. Τὸ οὐσιαστικὸ ἐρώτημα ὅμως θὰ παραμένει τὸ ἴδιο: Πῶς μπορεῖ ἡ Ἐκκλησία νὰ βρίσκεται ἐκεῖ ὅπου βρίσκεται ὁ ἄνθρωπος, χωρὶς νὰ χάνει τὸν τρόπο μὲ τὸν ὁποῖο ὑπάρχει ἡ ἴδια ὡς Ἐκκλησία; Δὲν χρειαζόμαστε μία Ἐκκλησία φοβισμένη ἀπέναντι στὴ τεχνολογία. Οὔτε ὅμως μία Ἐκκλησία ποὺ υἱοθετεῖ ἄκριτα τοὺς κανόνες της. Χρειαζόμαστε Κληρικοὺς, οἱ ὁποῖοι θὰ μποροῦν νὰ χρησιμοποιοῦν τὰ σύγχρονα μέσα χωρὶς νὰ χρησιμοποιοῦνται ἀπὸ αὐτά. Νὰ ἔχουν παρουσία, χωρὶς αὐτοπροβολή. Νὰ ὑπερασπίζουν τὴν ἀλήθεια, χωρὶς ἐμπάθεια. Νὰ δημιουργοῦν ἐπικοινωνία, ποὺ ὁδηγεῖ σὲ κοινωνία. Νὰ χρησιμοποιοῦν τὴν τεχνολογία, χωρὶς νὰ ἐπιτρέπουν στὴν τεχνολογία νὰ καθορίζει ἤ νὰ ἀλλοιώνει τὴν ποιμαντική τους ταυτότητα.
Τὸ ζητούμενο δὲν εἶναι ἁπλῶς περισσότερη παρουσία τῆς Ἐκκλησίας στὸ διαδίκτυο. Εἶναι κάτι δυσκολότερο καὶ οὐσιαστικότερο: περισσότερο ἐκκλησιαστικὸ ἦθος μέσα στὴν παρουσία μας στὸ διαδίκτυο. Καὶ ἴσως αὐτὸ ἀποτελεῖ τὴ μεγαλύτερη ποιμαντικὴ πρόκληση τῆς ψηφιακῆς ἐποχῆς. Ἡ ψηφιακὴ κουλτούρα καλλιεργεῖ ἕνα εἶδος «πνευματικοῦ shopping»· Οἱ ἐπιπτώσεις τῆς σχέσης διαδικτύου καὶ ψηφιοποίησης στὴν κοινωνία εἶναι βαθιές· ἀναδιαμορφώνουν τὸν τρόπο τῆς ἐπικοινωνίας, τῆς ἐργασίας καὶ γενικά τῆς ζωῆς μας. Οἱ ἀλλαγές φέρνουν τεράστιες εὐκολίες, ἀλλά καὶ ἐγκυμονοῦν πολλούς κινδύνους. Διευκολύνεται ἡ καθημερινότητα τοῦ πολίτη, ὅσον ἀφορᾶ τὶς συναλλαγές του, τὴν πρόσβαση στὴν πληροφορία καὶ τὴν γνώση, δημιουργοῦνται νέες ἐργασίες καὶ νέες μορφές ἠλεκτρονικῆς συνεργασίας. Παράλληλα, ὑπαρκτός εἶναι καὶ ὁ κίνδυνος τοῦ ψηφιακοῦ ἀποκλεισμοῦ, τῆς παραπληροφόρησης, τῆς κοινωνικῆς ἀπομόνωσης καὶ τῆς ἀπώλειας τῆς ἰδιωτικότητας. Ταυτόχρονα προσφέρεται πλῆθος γνωμῶν στὸν χρήστη, μέχρις ὅτου βρεῖ ἐκείνη ποὺ συμφωνεῖ μὲ τὴν δική του, αὐτὴν ποὺ «τὸν ἀναπαύει». Παραδοσιακά, ἀνάπαυση νοιώθει κανείς μέσα ἀπὸ μιὰ εἰλικρινῆ, ἁπλή καὶ ἀληθινή σχέση μὲ τὸν πνευματικό, ὡστόσο, στὴν ἐποχή μας, ἀνάπαυση αἰσθάνονται πολλοί ὅταν βροῦν πνευματικό ποὺ θὰ συμφωνεῖ μαζί τους σὲ ὅλα. Ἡ Ἐκκλησία, χωρὶς νὰ ἐκμηδενίζει καὶ νὰ ἰσοπεδώνει τὸν ἄνθρωπο, τὸν καλεῖ νὰ ἐξέλθει ἀπὸ τὴν ἐγωϊστικὴ του αὐτάρκεια καὶ νὰ ζήσει τὴν κοινωνία! Εἶναι μιὰ πρόσκληση καὶ ταυτόχρονα πρόκληση! Εὐχηθεῖτε, παρακαλῶ, νὰ ἀπαντήσουμε πρὸς δόξαν Θεοῦ! Μέ ἐκκλησιαστικό φρόνημα, ποιμαντική διάκριση καί ταπείνωση. Νὰ μὴν ἀλλοτριωθοῦμε, ἀλλά νὰ εὐαγγελισθοῦμε τὸ ἀναστημένο ἦθος ἑνός ἄλλου ἐκκλησιαστικοῦ τρόπου ὕπαρξης. Σᾶς εὐχαριστῶ πολύ.
Πηγή: Pagenews.gr
Διαβάστε όλες τις τελευταίες Ειδήσεις από την Ελλάδα και τον Κόσμο
