Η Νέα Υόρκη φιλοξενεί ίσως το πιο παράδοξο διπλωματικό παζάρι της φετινής Γενικής Συνέλευσης του ΟΗΕ.
Μέσα στην ίδια ημέρα, ο Ντόναλντ Τραμπ μίλησε για την πιθανότητα να «αφανίσει» την Ισλαμική Δημοκρατία, απείλησε με νέο χτύπημα σε ιρανική πυρηνική εγκατάσταση και, λίγες ώρες αργότερα, δήλωσε ενώπιον κορυφαίων ηγετών της Μέσης Ανατολής ότι οι διαπραγματεύσεις ΗΠΑ–Ιράν αποκτούν «πολύ momentum».
Η αντίφαση είναι φαινομενική.
Αυτό που επιχειρεί η Ουάσινγκτον είναι μια κλασική στρατηγική καταναγκαστικής διπλωματίας: συνομιλίες και στρατιωτική απειλή ταυτόχρονα, με στόχο να πειστεί η Τεχεράνη ότι η συμφωνία αποτελεί λιγότερο επικίνδυνη επιλογή από την παράταση της αντιπαράθεσης.
Το εάν αυτή η στρατηγική θα οδηγήσει πράγματι σε συμφωνία παραμένει ανοικτό.
Τραμπ: «Υπάρχει πολύ momentum για συμφωνία»
Μετά την πολυμερή συνάντηση με ηγέτες και κορυφαίους αξιωματούχους της Μέσης Ανατολής, ο Αμερικανός πρόεδρος εμφανίστηκε αισιόδοξος.
«Νομίζω ότι υπάρχει πολύ momentum για να κάνουν μια συμφωνία», δήλωσε ο Τραμπ, ενώ επανέλαβε ότι η Ουάσινγκτον επιδιώκει να απομονώσει οικονομικά το Ιράν και να εμποδίσει την Τεχεράνη να αποκτήσει πυρηνικό όπλο.
Το μήνυμα προς την ιρανική ηγεσία συνοδευόταν, ωστόσο, από σαφή προειδοποίηση ότι το παράθυρο της διπλωματίας δεν θεωρείται απεριόριστο.
Και αυτή ακριβώς η διπλή γλώσσα —συμφωνία από τη μία, απειλή κλιμάκωσης από την άλλη— χαρακτήρισε ολόκληρη την ημέρα του Τραμπ στον ΟΗΕ.
Το πραγματικά μεγάλο νέο: Αμερικανοί και Ιρανοί κάθισαν στο ίδιο τραπέζι
Πίσω από τις δηλώσεις υπάρχει όμως μια ουσιαστική διπλωματική εξέλιξη.
Ανώτεροι Αμερικανοί και Ιρανοί αξιωματούχοι πραγματοποίησαν περίπου τρεις ώρες συνομιλιών στη Νέα Υόρκη, ενώ προβλέπεται νέα επαφή στο «εγγύς μέλλον». Στην αμερικανική πλευρά συμμετείχαν ο Στιβ Γουίτκοφ και ο Τζάρεντ Κούσνερ, ενώ ιρανικά κρατικά μέσα επιβεβαίωσαν ότι πραγματοποιήθηκε η συνάντηση
Ο Τραμπ τις χαρακτήρισε «πολύ παραγωγικές».
Ο Γουίτκοφ, ερωτηθείς μετά τη συνάντηση, περιορίστηκε σε μια σύντομη αλλά χαρακτηριστική φράση:
«Αισθάνομαι πολύ καλά αυτή τη στιγμή».
Αργότερα ο Τραμπ προχώρησε ακόμη περισσότερο, λέγοντας ότι πιστεύει πως τελικά θα υπάρξει διευθέτηση.
«Νομίζω ότι θα επιτευχθεί συμφωνία», δήλωσε, επιβεβαιώνοντας ότι οι δύο πλευρές είχαν συνομιλήσει ακόμη και την ίδια ημέρα.
Αυτό δεν σημαίνει ότι η συμφωνία βρίσκεται κοντά. Δείχνει όμως ότι, παρά τον πόλεμο και τη δημόσια ρητορική, ο απευθείας πολιτικός δίαυλος Ουάσινγκτον–Τεχεράνης λειτουργεί ξανά.
Το Pickaxe Mountain μπαίνει στο τραπέζι
Εδώ βρίσκεται ίσως το πιο επικίνδυνο κομμάτι της εξίσωσης.
Ο Τραμπ κατονόμασε το Pickaxe Mountain, τη βαθιά οχυρωμένη εγκατάσταση κοντά στο πυρηνικό συγκρότημα της Νατάνζ, ως πιθανό στόχο νέου αμερικανικού πλήγματος.
«Μπορεί να χρειαστεί να χτυπήσουμε ακόμη μία, το Pickaxe Mountain», είπε, προσθέτοντας ότι εάν οι ΗΠΑ εντοπίσουν σημαντική δραστηριότητα, θα ενεργήσουν.
Η εγκατάσταση έχει ιδιαίτερη σημασία επειδή βρίσκεται βαθιά μέσα σε ορεινό όγκο και η ακριβής σημερινή χρήση της δεν είναι πλήρως διαφανής στους διεθνείς επιθεωρητές.
Η Τεχεράνη την έχει περιγράψει ως εγκατάσταση συναρμολόγησης φυγοκεντρητών, όμως η περιορισμένη πρόσβαση διεθνών επιθεωρητών έχει τροφοδοτήσει ερωτήματα για το εύρος των δραστηριοτήτων που θα μπορούσαν να πραγματοποιηθούν εκεί.
Για την Ουάσινγκτον, επομένως, το Pickaxe δεν είναι απλώς ακόμη ένας στρατιωτικός στόχος.
Είναι μοχλός πίεσης στις διαπραγματεύσεις.
«Deal ή annihilation»: Η ακραία διατύπωση του Τραμπ
Νωρίτερα από το βήμα της Γενικής Συνέλευσης, ο Τραμπ είχε παρουσιάσει την επιλογή που, κατά τη δική του διατύπωση, βρίσκεται μπροστά στο Ιράν.
«Έχω να πάρω μια μεγάλη απόφαση», είπε, θέτοντας ως δύο ενδεχόμενα μια συμφωνία που θα επέτρεπε στο Ιράν να ανοικοδομηθεί ή περαιτέρω αμερικανική στρατιωτική δράση.
Η εξαιρετικά επιθετική γλώσσα του Αμερικανού προέδρου προκάλεσε την αποχώρηση της ιρανικής αντιπροσωπείας από την αίθουσα κατά την ομιλία του.
Ωστόσο, την ίδια ημέρα οι δύο κυβερνήσεις συνομιλούσαν.
Αυτό είναι ίσως το σημαντικότερο στοιχείο για να διαβαστεί σωστά η κατάσταση: η δημόσια κλιμάκωση και η ιδιωτική διαπραγμάτευση εξελίσσονται παράλληλα.
Το μεγάλο τραπέζι της Μέσης Ανατολής
Η δεύτερη σημαντική κίνηση του Τραμπ ήταν η συγκέντρωση μιας εξαιρετικά ευρείας ομάδας περιφερειακών παικτών.
Στη συνάντηση συμμετείχαν εκπρόσωποι από τις χώρες του Συμβουλίου Συνεργασίας του Κόλπου, καθώς και η Τουρκία, η Συρία, η Ιορδανία, το Ιράκ, ο Λίβανος και η Αίγυπτος. Μεταξύ των συμμετεχόντων βρίσκονταν ο Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν, ο βασιλιάς Αμπντάλα Β΄ της Ιορδανίας και ο Σύρος πρόεδρος Αχμέντ αλ-Σάραα.
Η σύνθεση έχει τη δική της γεωπολιτική σημασία.
Δεν πρόκειται πλέον απλώς για μια διαπραγμάτευση ΗΠΑ–Ιράν γύρω από αριθμούς φυγοκεντρητών και ποσοστά εμπλουτισμού.
Ο πόλεμος έχει μετατρέψει το ιρανικό ζήτημα σε συνολικό πρόβλημα αρχιτεκτονικής ασφαλείας της Μέσης Ανατολής.
Μπάρακ: «Η μόνη συναίνεση είναι ότι χρειαζόμαστε έναν δρόμο προς τα εμπρός»
Η πιο αποκαλυπτική ίσως φράση δεν ήρθε από τον Τραμπ.
Ήρθε από τον Τομ Μπάρακ.
Όταν ρωτήθηκε εάν οι συμμετέχοντες συμφώνησαν σε συγκεκριμένο δρόμο για την επόμενη ημέρα, ο Αμερικανός πρέσβης στην Τουρκία και ειδικός απεσταλμένος για τη Συρία και το Ιράκ απάντησε:
«Υπάρχει συναίνεση ότι χρειαζόμαστε έναν δρόμο προς τα εμπρός. Αυτή είναι η μόνη συναίνεση».
Η φράση προσγειώνει τον ενθουσιασμό περί επικείμενης συμφωνίας.
Οι χώρες της περιοχής συμφωνούν ότι χρειάζεται έξοδος.
Δεν σημαίνει ότι συμφωνούν ποια πρέπει να είναι αυτή.
Γιατί οι Άραβες θέλουν συμφωνία
Για τα κράτη του Κόλπου, το διακύβευμα είναι άμεσο.
Ο πόλεμος έχει μπει στον έβδομο μήνα, η κίνηση στα Στενά του Ορμούζ παραμένει διαταραγμένη και οι υποστηριζόμενοι από το Ιράν Χούθι έχουν εντείνει επιθέσεις εναντίον σαουδαραβικών ενεργειακών και πετρελαϊκών στόχων.
Οι αραβικές μοναρχίες του Κόλπου έχουν επομένως έναν διπλό στόχο.
Θέλουν περιορισμό των στρατιωτικών και πυρηνικών δυνατοτήτων που θεωρούν απειλή από την Τεχεράνη, αλλά ταυτόχρονα δεν θέλουν έναν ανοιχτό πόλεμο χωρίς τέλος δίπλα στις πετρελαϊκές εγκαταστάσεις και τις θαλάσσιες οδούς από τις οποίες εξαρτώνται οι οικονομίες τους.
Γι’ αυτό διατηρούν διαύλους με το Ιράν ακόμη και όταν παραμένουν στενοί εταίροι της Ουάσινγκτον.
Η πρόταση των Εμιράτων: Δεν αρκεί το Ουάσινγκτον–Τεχεράνη
Ο προεδρικός σύμβουλος των Ηνωμένων Αραβικών Εμιράτων Ανουάρ Γκαργκάς έβαλε στο τραπέζι μια ακόμη ευρύτερη ιδέα: οι συνομιλίες ΗΠΑ–Ιράν να συνοδευθούν από παράλληλο διάλογο Ιράν–αραβικών κρατών για τη μελλοντική περιφερειακή ασφάλεια.
Το σκεπτικό είναι σαφές.
Μια πυρηνική συμφωνία μπορεί να αντιμετωπίσει το ζήτημα των εγκαταστάσεων, του εμπλουτισμού και των επιθεωρήσεων.
Δεν λύνει αυτομάτως τις αντιπαραθέσεις γύρω από πυραύλους, πολιτοφυλακές, Υεμένη, Ιράκ, Συρία, ναυσιπλοΐα και ασφάλεια των ενεργειακών υποδομών.
Γι’ αυτό τα κράτη του Κόλπου θέλουν θέση στο τραπέζι της επόμενης ημέρας.
Ο Ερντογάν μέσα στο νέο σχήμα
Ιδιαίτερο ενδιαφέρον έχει και η παρουσία του Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν.
Η Τουρκία δεν είναι κράτος του GCC, αλλά προσκλήθηκε στο διευρυμένο τραπέζι μαζί με τους βασικούς αραβικούς παίκτες.
Αυτό δείχνει ότι η Ουάσινγκτον αντιμετωπίζει την επόμενη φάση του ιρανικού ζητήματος ως περιφερειακή εξίσωση στην οποία η Άγκυρα, λόγω γεωγραφίας, ΝΑΤΟ, Συρίας και σχέσεων με την Τεχεράνη, έχει ρόλο.
Δεν σημαίνει ότι οι αμερικανικές και τουρκικές θέσεις ταυτίζονται.
Σημαίνει ότι η Τουρκία είναι μέρος της διπλωματικής αρχιτεκτονικής που επιχειρείται να δημιουργηθεί γύρω από την κρίση.
Η συμφωνία που θα ήταν πολύ μεγαλύτερη από το πυρηνικό
Το δύσκολο ερώτημα τώρα είναι τι ακριβώς θα μπορούσε να περιλαμβάνει ένα deal.
Η Ουάσινγκτον θέτει ως κεντρική κόκκινη γραμμή να μην αποκτήσει το Ιράν πυρηνικό όπλο.
Από εκεί και πέρα όμως αρχίζουν τα δύσκολα.
Ποιο επίπεδο εμπλουτισμού θα επιτρέπεται;
Πόσο εκτεταμένες θα είναι οι επιθεωρήσεις;
Τι θα συμβεί με εγκαταστάσεις όπως το Pickaxe Mountain;
Πότε και υπό ποιους όρους θα αρθούν κυρώσεις;
Και κυρίως: θα αφορά η συμφωνία αποκλειστικά το πυρηνικό πρόγραμμα ή θα επιχειρηθεί να ενσωματωθούν περιφερειακά ζητήματα;
Αυτά είναι τα σημεία στα οποία μπορεί να κριθεί εάν το σημερινό «momentum» μετατραπεί σε συμφωνία ή χαθεί.
Ο Τραμπ κρατά δύο πόρτες ανοικτές
Η στρατηγική που προκύπτει από τη Νέα Υόρκη είναι πλέον αρκετά καθαρή.
Ο Τραμπ κρατά ταυτόχρονα ανοικτές δύο πόρτες.
Η πρώτη οδηγεί σε διαπραγμάτευση, οικονομική επανένταξη του Ιράν και μια νέα περιφερειακή συμφωνία.
Η δεύτερη οδηγεί σε νέα στρατιωτική κλιμάκωση.
Το Pickaxe Mountain λειτουργεί ως η υλική υπενθύμιση της δεύτερης επιλογής.
Οι τρεις ώρες συνομιλιών ΗΠΑ–Ιράν αποτελούν την απόδειξη ότι η πρώτη παραμένει ενεργή.
Και ανάμεσα στις δύο βρίσκεται πλέον ολόκληρη η Μέση Ανατολή, από το Ριάντ και την Ντόχα μέχρι την Άγκυρα, το Αμμάν και τη Βαγδάτη, προσπαθώντας να αποτρέψει μια νέα έκρηξη.
Η Νέα Υόρκη, επομένως, δεν έφερε ακόμη ειρήνη. Έφερε όμως κάτι που πριν από λίγες εβδομάδες φαινόταν πολύ δυσκολότερο: Αμερικανούς και Ιρανούς ξανά στο ίδιο τραπέζι — την ώρα που ο Τραμπ κρατά το στρατιωτικό χαρτί εμφανώς πάνω του.
Πηγή: pagenews.gr