Ο Ντόναλντ Τραμπ ύψωσε το ποτήρι του.
Απέναντί του, ο Σι Τζινπίνγκ.
Γύρω τους, στο επίσημο δείπνο του Λευκού Οίκου, βρίσκονταν μερικοί από τους ανθρώπους που κρατούν στα χέρια τους ένα μεγάλο μέρος της τεχνολογικής ισχύος της Αμερικής.
Elon Musk. Jensen Huang. Tim Cook. Lisa Su.
Το μήνυμα της εικόνας ήταν προσεκτικά σκηνοθετημένο: οι δύο μεγαλύτερες οικονομίες του κόσμου μπορούν ακόμη να καθίσουν στο ίδιο τραπέζι.
Και σχεδόν κάθε λεπτομέρεια της βραδιάς είχε σχεδιαστεί για να θυμίζει ότι Ουάσιγκτον και Πεκίνο έχουν περάσει ξανά από περιόδους αντιπαράθεσης χωρίς να κόψουν τις γέφυρες μεταξύ τους.
Αλλά το πραγματικό ερώτημα βρίσκεται πίσω από τις προπόσεις.
Πρόκειται για μια νέα περίοδο σινοαμερικανικής συνεννόησης ή για μια προσωρινή ανακωχή ανάμεσα σε δύο δυνάμεις που προετοιμάζονται για έναν πολύ μεγαλύτερο ανταγωνισμό;
Από την αρχαία Αθήνα και τη Σπάρτη μέχρι τον Σουν Τζου
Ο Τραμπ επέλεξε να δώσει στην ομιλία του σχεδόν ιστορικό χαρακτήρα.
Αναφέρθηκε στις διαφορετικές παραδόσεις των δύο χωρών, παρουσιάζοντας την Κίνα ως πολιτισμό που αντλεί από χιλιάδες χρόνια ιστορίας και τις Ηνωμένες Πολιτείες ως κληρονόμο μιας δυτικής διαδρομής που περνά από την Ιερουσαλήμ, τη Ρώμη, τη δημοκρατία της αρχαίας Αθήνας, τη Σπάρτη και τελικά τη Φιλαδέλφεια.
Η αναφορά δεν ήταν τυχαία.
Ο Τραμπ προσπάθησε να παρουσιάσει δύο πολύ διαφορετικούς πολιτισμούς και πολιτικά συστήματα που μπορούν να ανταγωνίζονται χωρίς η σύγκρουσή τους να γίνεται αναπόφευκτη.
«Ως ηγέτες των δύο εθνών μας, ο Πρόεδρος Σι και εγώ καταλαβαίνουμε ότι εκπροσωπούμε διαφορετικά συστήματα, αλλά οι δεσμοί μεταξύ των λαών μας αντέχουν», είπε, υποστηρίζοντας ότι οι σχέσεις των δύο χωρών βρίσκονται σε ιδιαίτερα θετική περίοδο
Η επίσημη επίσκεψη ήταν η πρώτη του Σι στον Λευκό Οίκο εδώ και περισσότερο από μία δεκαετία και συνοδεύτηκε από εντυπωσιακή τελετουργία, στρατιωτικές τιμές και ακόμη και πτήση B-2 Spirit και F-22 πάνω από την Ουάσιγκτον
Ο αμερικανικός αετός για τον Σι
Ο συμβολισμός συνεχίστηκε με το δώρο του Αμερικανού προέδρου.
Ο Τραμπ πρόσφερε στον Σι ένα γλυπτό του φαλακρού αετού — του εθνικού συμβόλου των Ηνωμένων Πολιτειών.
«Στο πνεύμα αυτής της φιλίας, είναι τιμή μου να προσφέρω στον Πρόεδρο Σι ένα δώρο φτιαγμένο από έναν εξαιρετικό Αμερικανό καλλιτέχνη», είπε ο Τραμπ.
Το δώρο λειτουργούσε ως μία ακόμη δήλωση ισχύος, αλλά μέσα σε πλαίσιο φιλοξενίας και όχι αντιπαράθεσης.
Και αυτό ακριβώς χαρακτήρισε ολόκληρη την επίσκεψη.
Ισχύς παντού.
Αλλά χωρίς τις δημόσιες εκρήξεις που έχουν χαρακτηρίσει άλλες συναντήσεις του Τραμπ με ξένους ηγέτες.
Ο Σι απάντησε: «Βρισκόμαστε σε ιστορικό σταυροδρόμι»
Ο Κινέζος πρόεδρος κράτησε διαφορετικό τόνο.
Μίλησε για συνεργασία και για την ανάγκη οι δύο μεγάλες δυνάμεις να βρουν τρόπο να συνυπάρξουν.
Το κινεζικό υπουργείο Εξωτερικών ανέφερε ότι ο Σι χαρακτήρισε τις συνομιλίες με τον Τραμπ ουσιαστικές και παρουσίασε την ανταλλαγή επισκέψεων των δύο ηγετών ως σημαντική εξέλιξη για τις διμερείς σχέσεις.
Η κινεζική γλώσσα περί «φιλίας», ωστόσο, δεν σημαίνει ότι το Πεκίνο εγκαταλείπει τις στρατηγικές του θέσεις.
Το αντίθετο.
Η Κίνα προσέρχεται πλέον στις συνομιλίες με την Ουάσιγκτον έχοντας πολύ ισχυρότερα οικονομικά και τεχνολογικά διαπραγματευτικά εργαλεία από ό,τι πριν από μία δεκαετία.
Και αυτό φάνηκε στο πραγματικό αποτέλεσμα της συνόδου.
Το δείπνο ήταν εντυπωσιακό – Η συμφωνία πολύ μικρότερη
Πίσω από την τελετουργία, η ουσιαστικότερη οικονομική εξέλιξη ήταν αρκετά περιορισμένη.
Η εμπορική εκεχειρία ΗΠΑ–Κίνας, η οποία επρόκειτο να λήξει τον Νοέμβριο, παρατάθηκε για δύο μήνες.
Ο Αμερικανός υπουργός Οικονομικών Σκοτ Μπέσεντ δήλωσε ότι ο επιπλέον χρόνος θα χρησιμοποιηθεί για περαιτέρω οικονομικές διαπραγματεύσεις.
Αυτό απέτρεψε μια άμεση επιστροφή σε πολύ υψηλότερους δασμούς.
Δεν έλυσε, όμως, τις μεγάλες διαφορές.
Δασμοί.
Κινεζικές αγορές αμερικανικών προϊόντων.
Τεχνολογικοί περιορισμοί.
Σπάνιες γαίες.
Τεχνητή νοημοσύνη.
Ταϊβάν.
Όλα παραμένουν στο τραπέζι.
Οι σπάνιες γαίες άλλαξαν το παιχνίδι
Εδώ βρίσκεται μία από τις σημαντικότερες μεταβολές στη σχέση Τραμπ–Σι.
Ο Τραμπ είχε επιχειρήσει να χρησιμοποιήσει τους δασμούς ως βασικό εργαλείο πίεσης απέναντι στην Κίνα.
Όμως το Πεκίνο διαθέτει δικά του εργαλεία.
Και ένα από τα ισχυρότερα είναι η θέση του στις αλυσίδες εφοδιασμού των κρίσιμων ορυκτών και των σπάνιων γαιών.
Τα υλικά αυτά βρίσκονται στον πυρήνα πολλών τεχνολογικών και βιομηχανικών εφαρμογών — από ηλεκτρικά οχήματα και προηγμένα ηλεκτρονικά μέχρι αμυντικά συστήματα.
Η Κίνα έχει ήδη δείξει ότι είναι διατεθειμένη να χρησιμοποιεί την κυρίαρχη θέση της σε αυτές τις αλυσίδες ως διαπραγματευτικό μοχλό. Η εξέλιξη αυτή έχει περιορίσει την αποτελεσματικότητα μιας στρατηγικής που στηρίζεται αποκλειστικά στην αμερικανική δασμολογική ισχύ.
Και γι’ αυτό στο τραπέζι κάθονταν Musk, Cook, Huang και Lisa Su
Η σύνθεση των καλεσμένων ίσως έλεγε περισσότερα για το πραγματικό διακύβευμα από το ίδιο το μενού.
Στο δείπνο βρέθηκαν κορυφαία στελέχη της αμερικανικής τεχνολογικής βιομηχανίας, μεταξύ των οποίων ο Elon Musk, ο Jensen Huang της Nvidia, ο Tim Cook και η Lisa Su της AMD
Δεν ήταν απλώς VIP καλεσμένοι.
Οι εταιρείες τους βρίσκονται ακριβώς στο σημείο όπου συναντώνται η αμερικανική και η κινεζική οικονομία.
Η Κίνα είναι ταυτόχρονα αγορά, παραγωγική βάση, ανταγωνιστής, ρυθμιστική δύναμη και κρίσιμος κόμβος εφοδιασμού.
Και πάνω απ’ όλα υπάρχει πλέον η AI.
Η επόμενη υπερδύναμη θα κριθεί και στα chips
Ο ανταγωνισμός ΗΠΑ–Κίνας μεταφέρεται όλο και περισσότερο από τα εμπορικά ελλείμματα στην τεχνολογία.
Ημιαγωγοί.
Data centers.
Advanced computing.
AI models.
Ενέργεια για τεράστιες υποδομές υπολογιστικής ισχύος.
Ο Τραμπ και ο Σι συζήτησαν την τεχνητή νοημοσύνη, με τον Κινέζο πρόεδρο να δίνει έμφαση στην ανάγκη ανθρώπινου ελέγχου και υπεύθυνης ανάπτυξης της τεχνολογίας.
Ο Τραμπ είχε ήδη δώσει το δικό του μήνυμα από το βήμα του ΟΗΕ.
«Όποιος κερδίσει στην Super Intelligence, κερδίζει», είπε, υποστηρίζοντας ότι οι ΗΠΑ προηγούνται της Κίνας
Η διατύπωση μπορεί να ήταν τυπικά Trump.
Η στρατηγική ουσία, όμως, είναι πραγματική.
Η τεχνολογική υπεροχή αποτελεί πλέον κεντρικό στοιχείο της γεωπολιτικής ισχύος.
Η Ταϊβάν παραμένει εκεί όπου τελειώνουν οι αβρότητες
Υπάρχει όμως ένα ζήτημα στο οποίο κανένα επίσημο δείπνο δεν μπορεί να εξαφανίσει τη θεμελιώδη σύγκρουση συμφερόντων.
Η Ταϊβάν.
Στις ιδιωτικές συνομιλίες, ο Σι πίεσε τον Τραμπ να αντιταχθεί στην ανεξαρτησία της Ταϊβάν, σύμφωνα με το Reuters.
Το Πεκίνο θεωρεί την Ταϊβάν μέρος της Κίνας και δεν έχει αποκλείσει τη χρήση βίας για την επίτευξη της «επανένωσης».
Οι ΗΠΑ, από την άλλη πλευρά, διατηρούν μακρόχρονη πολιτική στρατηγικής αμφισημίας, ενώ εξακολουθούν να αποτελούν τον σημαντικότερο προμηθευτή αμυντικού υλικού της Ταϊβάν.
Γι’ αυτό και πίσω από τις προπόσεις υπάρχει μία πολύ διαφορετική πραγματικότητα:
η Ουάσιγκτον και το Πεκίνο μπορούν να διαχειρίζονται τον ανταγωνισμό τους, αλλά δεν έχουν επιλύσει το σημαντικότερο δυνητικό σημείο στρατιωτικής σύγκρουσης μεταξύ τους.
Ένα κρασί από το 1972 για να θυμίσει τον Νίξον
Ακόμη και το κρασί είχε γεωπολιτική ιστορία.
Η βραδιά ξεκίνησε με Schramsberg Blanc de Noirs, επιλογή που παρέπεμπε στην ιστορική «Πρόποση για την Ειρήνη» του Ρίτσαρντ Νίξον και του Κινέζου πρωθυπουργού Τζόου Ενλάι στο Πεκίνο το 1972
Ο συμβολισμός ήταν δύσκολο να αγνοηθεί.
Το 1972, η Ουάσιγκτον και το Πεκίνο επιχείρησαν να ανοίξουν μια νέα στρατηγική εποχή.
Το 2026 δεν βρισκόμαστε στην ίδια κατάσταση.
Σήμερα οι δύο χώρες είναι βαθιά οικονομικά συνδεδεμένες, αλλά ταυτόχρονα ανταγωνίζονται για τεχνολογία, βιομηχανία, εμπόριο, στρατιωτική ισχύ και επιρροή σε μεγάλο μέρος του πλανήτη.
Το κρασί θύμιζε το άνοιγμα του Νίξον.
Το τραπέζι θύμιζε πόσο διαφορετικός είναι πλέον ο κόσμος.
Αμερικανικά υλικά, κινεζικές πινελιές
Το ίδιο μήνυμα είχε και το μενού.
Ο Λευκός Οίκος το περιέγραψε ως συνδυασμό αμερικανικών υλικών με διακριτικές κινεζικές επιρροές
Περιλάμβανε βελουτέ κολοκύθας με άγρια μανιτάρια, πανσέτα και λάδι φρέσκου κρεμμυδιού, ενώ ακολούθησε ψάρι με κρούστα σουσαμιού, bok choy και ψητή μελιτζάνα.
Το επιδόρπιο συνδύαζε vanilla crémeux, frangipane καρυδιού, βύσσινο και παγωτό με μέλι του Λευκού Οίκου.
Ακόμη και η διακόσμηση σχεδιάστηκε γύρω από τον συμβολισμό του κόκκινου στην κινεζική παράδοση, με κόκκινα άνθη, ντάλιες και ranunculus, vermeil αντικείμενα από τη συλλογή του Λευκού Οίκου και το επίσημο σερβίτσιο της εποχής Ρίγκαν.
Μελάνια, Peng και η soft power της βραδιάς
Η επίσκεψη είχε και ένα προσεκτικά οργανωμένο σκέλος πολιτιστικής διπλωματίας.
Η Μελάνια Τραμπ και η Peng Liyuan επισκέφθηκαν το Smithsonian National Museum of Asian Art, σε μια παράλληλη προσπάθεια να προβληθεί η πολιτιστική διάσταση των σινοαμερικανικών σχέσεων.
Το επίσημο δείπνο, η μόδα, η διακόσμηση, τα δώρα και η πολιτιστική ατζέντα αποτελούσαν όλα μέρος της ίδιας διπλωματικής γλώσσας.
Όμως η soft power δεν αναιρεί το hard power.
Και αυτό είναι το σημείο όπου η επίσκεψη Σι συνδέεται με τη μεγαλύτερη εικόνα της εξωτερικής πολιτικής Τραμπ.
Τρεις ημέρες νωρίτερα ο Τραμπ διακήρυττε: «America is back»
Στον ΟΗΕ, ο Αμερικανός πρόεδρος παρουσίασε μια πολύ διαφορετική εικόνα.
«America is back and our country is stronger today than ever before», δήλωσε, υποστηρίζοντας ότι η αμερικανική οικονομία, ο στρατός και η τεχνολογία βρίσκονται στην κορυφή.
Η ομιλία ήταν μία επίδειξη αμερικανικής ισχύος.
Απέναντι στο Ιράν, ο τόνος ήταν απειλητικός.
Απέναντι στην Κίνα δύο ημέρες αργότερα, όμως, ο Τραμπ επέλεξε διαπραγμάτευση, τελετουργία και προσωπική διπλωματία.
Αυτό δεν αποτελεί από μόνο του αντίφαση.
Οι μεγάλες δυνάμεις χρησιμοποιούν διαφορετικά εργαλεία απέναντι σε διαφορετικούς αντιπάλους.
Δείχνει όμως κάτι σημαντικό:
η Κίνα δεν είναι ένας αντίπαλος που μπορεί να αντιμετωπιστεί μόνο με απειλές ή δασμούς.
Πόση δύναμη έχει πραγματικά η Ουάσιγκτον;
Στην ίδια ομιλία στον ΟΗΕ υπήρξε μια χαρακτηριστική στιγμή.
Μιλώντας για την προσπάθειά του να μετονομάσει την Artificial Intelligence σε Super Intelligence, ο Τραμπ είπε:
«Ας δούμε αν έχω καθόλου δύναμη. Ίσως έχω και ίσως δεν έχω. Θα το μάθουμε πολύ σύντομα».
Η φράση αφορούσε την ονομασία της AI και ειπώθηκε με τον χαρακτηριστικό τρόπο του Τραμπ — όχι ως παραδοχή αδυναμίας στην εξωτερική πολιτική.
Ωστόσο, η εβδομάδα του στη Νέα Υόρκη και στην Ουάσιγκτον έθεσε ένα ευρύτερο ερώτημα για τα πραγματικά όρια της αμερικανικής επιρροής.
Το Ιράν παραμένει σε σύγκρουση με τις ΗΠΑ και το Ισραήλ.
Η προσπάθεια για πρόοδο στην Ουκρανία παραμένει δύσκολη.
Οι ευρωπαϊκές κυβερνήσεις δεν ακολουθούν αυτομάτως κάθε αμερικανική επιλογή.
Και απέναντι στην Κίνα, η Ουάσιγκτον βρίσκεται μπροστά σε μια δύναμη που μπορεί να απαντήσει οικονομικά, τεχνολογικά και γεωπολιτικά. Οι επικριτές της πολιτικής Τραμπ βλέπουν σε αυτά στοιχεία περιορισμένης αμερικανικής επιρροής· ο Λευκός Οίκος αντιτείνει ότι η στρατηγική του προέδρου αποσκοπεί ακριβώς στη χρήση διαφορετικών εργαλείων για την προώθηση των αμερικανικών συμφερόντων.
Δεν είναι «φιλία» – Είναι διαχείριση ενός ανταγωνισμού που δεν μπορεί να ξεφύγει
Αυτό ίσως είναι και το σημαντικότερο αποτέλεσμα της επίσκεψης.
Δεν υπάρχει μεγάλη νέα σινοαμερικανική συμφωνία.
Δεν λύθηκε η Ταϊβάν.
Δεν λύθηκαν οι δασμοί.
Δεν λύθηκε ο ανταγωνισμός για τα chips.
Δεν λύθηκε το ζήτημα των σπάνιων γαιών.
Δεν λύθηκε η μάχη για την AI.
Υπήρξε όμως παράταση της εμπορικής εκεχειρίας και, κυρίως, πολιτική επιλογή να συνεχιστεί η διαπραγμάτευση.
Και σε μια σχέση ανάμεσα σε δύο πυρηνικές δυνάμεις που μαζί επηρεάζουν τεράστιο μέρος της παγκόσμιας οικονομίας, η διαχείριση του ανταγωνισμού έχει από μόνη της στρατηγική αξία.
Πίσω από τα ποτήρια, ο νέος Ψυχρός Πόλεμος είναι διαφορετικός
Η μεγάλη διαφορά από τον 20ό αιώνα είναι ότι ΗΠΑ και Κίνα δεν αποτελούν δύο απομονωμένα οικονομικά στρατόπεδα.
Οι οικονομίες τους παραμένουν βαθιά συνδεδεμένες.
Οι αμερικανικές τεχνολογικές εταιρείες χρειάζονται την κινεζική αγορά και, σε διαφορετικούς βαθμούς, τις ασιατικές αλυσίδες παραγωγής.
Η Κίνα χρειάζεται πρόσβαση σε αγορές, τεχνολογία και κεφάλαια.
Ταυτόχρονα, κάθε πλευρά επιχειρεί να μειώσει τις στρατηγικές εξαρτήσεις της από την άλλη.
Αυτό δημιουργεί μια ιδιόμορφη σχέση:
ανταγωνισμός χωρίς πλήρη αποσύνδεση, συνεργασία χωρίς πραγματική εμπιστοσύνη.
Και ίσως γι’ αυτό η εικόνα του επίσημου δείπνου ήταν τόσο χαρακτηριστική.
Τραμπ και Σι ύψωσαν τα ποτήρια τους για μια νέα σελίδα.
Αλλά στο ίδιο τραπέζι κάθονταν οι επικεφαλής των εταιρειών που βρίσκονται στην πρώτη γραμμή της επόμενης μεγάλης μάχης ΗΠΑ–Κίνας.
Για τα chips, την AI, τις κρίσιμες πρώτες ύλες και τελικά για το ποια δύναμη θα καθορίσει τους κανόνες της επόμενης τεχνολογικής εποχής.
