Η Γερμανία δεν πέρασε απλώς έναν δύσκολο εκλογικό Σεπτέμβριο.
Οι τρεις περιφερειακές κάλπες αποκάλυψαν έναν πολιτικό χάρτη πολύ πιο κατακερματισμένο από εκείνον που γνώριζε για δεκαετίες η μεγαλύτερη οικονομία της Ευρώπης.
Στην Ανατολή, η AfD καταγράφει πλέον ποσοστά που την τοποθετούν στο κέντρο της πολιτικής εξίσωσης.
Στο Βερολίνο, η Die Linke απέδειξε ότι η αναδιάταξη δεν κινείται μόνο προς μία κατεύθυνση.
Και ανάμεσα στις δύο τάσεις βρίσκεται ο καγκελάριος Φρίντριχ Μερτς, ο οποίος πρέπει να διαχειριστεί οικονομική πίεση, ενεργειακό κόστος, μεταναστευτικό, Ουκρανία και μία όλο και δυσκολότερη κομματική γεωγραφία.
Το πρώτο σοκ ήρθε από τη Σαξονία-Άνχαλτ
Η κάλπη της 6ης Σεπτεμβρίου ήταν η πρώτη μεγάλη προειδοποίηση.
Η AfD εκτοξεύθηκε στο 43,8%, ενώ η CDU περιορίστηκε στο 17,2%.
Η διαφορά δεν ήταν οριακή.
Ήταν πολιτική ανατροπή.
Σε ένα κρατίδιο όπου η CDU είχε επί χρόνια κεντρικό ρόλο στη διαμόρφωση κυβέρνησης, η AfD αναδείχθηκε σε κυρίαρχη εκλογική δύναμη.
Το SPD συγκέντρωσε 9,3% και η Die Linke 8,6%.
Το σημαντικότερο όμως δεν ήταν μόνο η πρωτιά.
Ήταν το μέγεθος της μετατόπισης.
Και μετά ήρθε το Μεκλεμβούργο-Δυτική Πομερανία
Στις 20 Σεπτεμβρίου το πολιτικό μήνυμα επαναλήφθηκε.
Η AfD έφτασε στο 38,2% και αναδείχθηκε πρώτη δύναμη, ενώ το SPD ακολούθησε με 35,5%.
Η CDU περιορίστηκε στο 4,9%, κάτω από το όριο του 5%, μένοντας εκτός του τοπικού κοινοβουλίου.
Για ένα κόμμα που εξακολουθεί να αποτελεί τον βασικό κορμό της ομοσπονδιακής κυβέρνησης υπό τον Μερτς, το αποτέλεσμα είχε ιδιαίτερο πολιτικό βάρος.
Δεν σημαίνει ότι η CDU έχει αντίστοιχη εικόνα σε ολόκληρη τη Γερμανία.
Δείχνει όμως πόσο βαθιά μπορεί να είναι η αποδυνάμωσή της σε συγκεκριμένα ανατολικά κρατίδια.
Βερολίνο: Μια εντελώς διαφορετική Γερμανία
Την ίδια ημέρα, το Βερολίνο έστειλε διαφορετικό μήνυμα.
Εκεί η Die Linke αναδείχθηκε πρώτη πολιτική δύναμη.
Η CDU κινήθηκε περίπου στο 19%, ενώ η AfD βρέθηκε γύρω στο 16%.
Η εικόνα αυτή αποκαλύπτει κάτι βαθύτερο:
η γερμανική πολιτική δεν μετακινείται ομοιόμορφα προς μία κατεύθυνση. Κατακερματίζεται.
Στην ανατολική περιφέρεια ενισχύεται έντονα η AfD.
Στη μητροπολιτική πρωτεύουσα ενισχύεται η αριστερά.
Και τα παραδοσιακά κόμματα εξουσίας βρίσκονται υπό πίεση από διαφορετικές πλευρές.
Η AfD άλλαξε κατηγορία
Για χρόνια η AfD αντιμετωπιζόταν κυρίως ως κόμμα διαμαρτυρίας.
Αυτή η περιγραφή είναι πλέον ανεπαρκής για αρκετά ανατολικά κρατίδια.
Όταν ένα κόμμα κινείται κοντά ή πάνω από το 40%, δεν επηρεάζει απλώς τη δημόσια συζήτηση.
Αλλάζει την αριθμητική σχηματισμού κυβέρνησης.
Και αυτό είναι το μεγαλύτερο πρόβλημα για τα υπόλοιπα κόμματα.
Το τείχος που ακόμη κρατά την AfD έξω
Υπάρχει όμως μία θεμελιώδης διαφορά μεταξύ εκλογικής δύναμης και κυβερνητικής εξουσίας.
Η CDU και τα περισσότερα καθιερωμένα γερμανικά κόμματα εξακολουθούν να απορρίπτουν κυβερνητικές συνεργασίες με την AfD.
Είναι η περίφημη Brandmauer — το «τείχος προστασίας».
Έτσι δημιουργείται ένα πολιτικό παράδοξο.
Η AfD μπορεί να έρθει πρώτη.
Μπορεί ακόμη και να προηγείται με μεγάλη διαφορά.
Αλλά χωρίς κυβερνητικό εταίρο μπορεί να παραμένει στην αντιπολίτευση.
Όσο ανεβαίνει η AfD, τόσο δυσκολότερες γίνονται οι κυβερνήσεις
Το πρόβλημα μεταφέρεται τότε στα υπόλοιπα κόμματα.
Όσο μεγαλύτερο ποσοστό καταλαμβάνει ένα κόμμα με το οποίο οι άλλοι αρνούνται να συνεργαστούν, τόσο μικρότερος γίνεται ο διαθέσιμος χώρος για τη δημιουργία πλειοψηφίας.
Και τόσο περισσότερα κόμματα μπορεί να απαιτούνται για έναν κυβερνητικό συνασπισμό.
Αυτό μπορεί να οδηγήσει σε:
- πιο σύνθετους συνασπισμούς,
- μεγαλύτερες πολιτικές αποστάσεις μεταξύ κυβερνητικών εταίρων,
- δυσκολότερες διαπραγματεύσεις,
- αυξημένη πίεση στα παραδοσιακά κόμματα.
Η άνοδος της AfD, επομένως, μπορεί να επηρεάζει τη διακυβέρνηση ακόμη και χωρίς την ίδια μέσα στην κυβέρνηση.
Γιατί η Ανατολή ψηφίζει διαφορετικά;
Δεν υπάρχει μία εξήγηση.
Η οικονομία αποτελεί σημαντικό κομμάτι.
Το ίδιο και το μεταναστευτικό.
Αλλά στην ανατολική Γερμανία υπάρχουν επιπλέον διαφορετικές κοινωνικές και ιστορικές συνθήκες.
Εισοδήματα και συσσωρευμένος πλούτος παραμένουν σε αρκετές περιπτώσεις χαμηλότερα από τη δυτική Γερμανία.
Η δημογραφική γήρανση είναι εντονότερη σε αρκετές περιοχές.
Η βιομηχανική μετάβαση έχει διαφορετικό κοινωνικό κόστος.
Και ζητήματα όπως:
- οι συντάξεις,
- οι τιμές ενέργειας,
- το κόστος ζωής,
- η μετανάστευση,
- η Ουκρανία,
- οι σχέσεις με τη Ρωσία
έχουν αποκτήσει ιδιαίτερο πολιτικό βάρος.
Το οικονομικό πρόβλημα του Μερτς
Εδώ βρίσκεται η δυσκολία για τον καγκελάριο.
Η κυβέρνησή του ανέλαβε με υποσχέσεις για μεταρρυθμίσεις, μεγαλύτερη ανταγωνιστικότητα και επιστροφή της γερμανικής οικονομίας σε ισχυρότερη ανάπτυξη.
Αλλά οι μεταρρυθμίσεις χρειάζονται χρόνο.
Οι ψηφοφόροι, αντίθετα, πληρώνουν λογαριασμούς κάθε μήνα.
Τον Σεπτέμβριο, το γερμανικό υπουργείο Οικονομίας έβλεπε ενδείξεις επιβράδυνσης για το τρίτο τρίμηνο.
Η βιομηχανική παραγωγή είχε μειωθεί τον Ιούλιο, ενώ ο πληθωρισμός παρέμενε υπό πίεση, μεταξύ άλλων λόγω της ενέργειας.
Ενέργεια: Από την οικονομία στην κάλπη
Για τη Γερμανία το ενεργειακό ζήτημα έχει ιδιαίτερη πολιτική φόρτιση.
Η απώλεια της παλιάς ενεργειακής σχέσης με τη Ρωσία, η αναδιάρθρωση της βιομηχανίας και το κόστος της ενεργειακής μετάβασης έχουν επηρεάσει τη συζήτηση για την ανταγωνιστικότητα.
Αυτό αφορά ιδιαίτερα περιοχές όπου η βιομηχανική απασχόληση έχει μεγάλη σημασία.
Και δημιουργεί πεδίο αντιπαράθεσης για την AfD, η οποία έχει διαφορετικές θέσεις από την ομοσπονδιακή κυβέρνηση τόσο στην ενεργειακή πολιτική όσο και στις σχέσεις με τη Μόσχα.
Η Ουκρανία μπαίνει στις γερμανικές κάλπες
Υπάρχει όμως και μία δεύτερη μεγάλη γραμμή σύγκρουσης.
Η Ουκρανία.
Η Γερμανία αποτελεί βασικό ευρωπαϊκό υποστηρικτή του Κιέβου.
Η AfD αντιτίθεται σε σημαντικές πτυχές αυτής της πολιτικής και ζητεί διαφορετική προσέγγιση απέναντι στη Ρωσία.
Άρα οι περιφερειακές κάλπες αποκτούν και ευρωπαϊκή διάσταση.
Δεν κρίνονται μόνο τοπικά σχολεία, δρόμοι ή περιφερειακοί προϋπολογισμοί.
Γίνονται επίσης χώρος έκφρασης δυσαρέσκειας απέναντι στην εξωτερική και οικονομική πολιτική του Βερολίνου.
Και γι’ αυτό η Ευρώπη παρακολουθεί
Η Γερμανία παραμένει η μεγαλύτερη οικονομία της ΕΕ και κεντρικός παράγοντας στις αποφάσεις για:
- Ουκρανία,
- ευρωπαϊκή άμυνα,
- μεταναστευτικό,
- βιομηχανική πολιτική,
- ενεργειακή μετάβαση,
- Κίνα,
- διατλαντικές σχέσεις.
Οι πολιτικές πιέσεις στο εσωτερικό της, επομένως, δεν σταματούν στα γερμανικά σύνορα.
Επηρεάζουν το περιθώριο κινήσεων του Βερολίνου στις Βρυξέλλες.
Το 2027 είναι η πραγματική δοκιμασία
Το επόμενο μεγάλο κεφάλαιο είναι ήδη προγραμματισμένο.
Το 2027 θα πραγματοποιηθούν εκλογές σε πέντε κρατίδια:
- 18 Απριλίου – Schleswig-Holstein
- 18 Απριλίου – Saarland
- 25 Απριλίου – North Rhine-Westphalia
- 30 Μαΐου – Bremen
- 26 Σεπτεμβρίου – Lower Saxony
Και αυτή η σειρά εκλογών μπορεί να δώσει πολύ καθαρότερη εικόνα για το αν οι ανατροπές του 2026 είναι κυρίως ανατολικογερμανικό φαινόμενο ή αν επεκτείνονται προς τη Δύση.
Το μεγάλο τεστ: Βόρεια Ρηνανία-Βεστφαλία
Από όλες τις επόμενες κάλπες, η North Rhine-Westphalia έχει ιδιαίτερη βαρύτητα.
Είναι το πολυπληθέστερο κρατίδιο της Γερμανίας.
Στις εκλογές του 2022 η CDU είχε λάβει 35,7%, το SPD 26,7%, οι Πράσινοι 18,2% και η AfD μόλις 5,4%.
Η σύγκριση με τα σημερινά ποσοστά της AfD στην ανατολική Γερμανία είναι εντυπωσιακή.
Γι’ αυτό η κάλπη της 25ης Απριλίου 2027 θα δείξει εάν η ενίσχυση της AfD μπορεί να αποκτήσει πολύ μεγαλύτερη δυτικογερμανική διάσταση.
Schleswig-Holstein: Το αντίθετο μοντέλο
Υπάρχει και η άλλη Γερμανία.
Στο Schleswig-Holstein η CDU είχε πάρει 43,4% το 2022.
Η AfD είχε μείνει μόλις στο 4,4% και εκτός Landtag.
Εάν η εικόνα παραμείνει σχετικά σταθερή, θα ενισχυθεί η εκτίμηση ότι υπάρχει ακόμη βαθύ γεωγραφικό χάσμα.
Εάν αλλάξει σημαντικά, τότε η συζήτηση θα γίνει πολύ διαφορετική.
Saarland και Bremen
Στο Saarland, το SPD είχε κυριαρχήσει το 2022 με 43,5%.
Άρα εκεί δοκιμάζεται κυρίως η αντοχή μιας παραδοσιακής σοσιαλδημοκρατικής βάσης.
Το Bremen αποτελεί διαφορετική περίπτωση.
Η SPD είχε έρθει πρώτη το 2023, ενώ η Die Linke διατηρούσε ήδη αξιοσημείωτη παρουσία.
Η κάλπη θα δείξει εάν η μεγάλη επίδοση της Linke στο Βερολίνο μπορεί να μεταφερθεί και σε άλλο αστικό περιβάλλον.
Και μετά η Κάτω Σαξονία
Στις 26 Σεπτεμβρίου 2027 έρχεται η Lower Saxony.
Εκεί το SPD είχε κερδίσει το 2022 με 33,4%.
Η CDU είχε 28,1% και η AfD 11%.
Πρόκειται επομένως για ακόμη ένα κρίσιμο τεστ για την ισορροπία CDU–SPD–AfD στη δυτική Γερμανία.
Η Brandmauer είναι το πραγματικό πολιτικό ερώτημα
Οι εκλογές του 2027 δεν θα δείξουν μόνο πόσο μπορεί να αυξηθεί η AfD.
Θα δοκιμάσουν και κάτι βαθύτερο:
πόσο ανθεκτική παραμένει η Brandmauer όταν η κοινοβουλευτική αριθμητική γίνεται όλο και δυσκολότερη.
Μέχρι σήμερα η επίσημη γραμμή της CDU παραμένει η απόρριψη κυβερνητικής συνεργασίας με την AfD.
Ακόμη και στελέχη που έχουν ασκήσει κριτική στην αποτελεσματικότητα της στρατηγικής πολιτικής απομόνωσης δεν σημαίνει ότι υποστηρίζουν κυβερνητικό συνασπισμό μαζί της.
Η διάκριση είναι κρίσιμη.
Το πρόβλημα του Μερτς είναι μεγαλύτερο από την AfD
Ο καγκελάριος δεν έχει απέναντί του μόνο ένα ενισχυμένο κόμμα.
Έχει μπροστά του ένα κατακερματισμένο εκλογικό σώμα.
Στη μία περιοχή ανεβαίνει η AfD.
Στην άλλη η Linke.
Αλλού η CDU παραμένει ισχυρή.
Σε παραδοσιακά προπύργια το SPD προσπαθεί να κρατήσει τη βάση του.
Αυτό σημαίνει ότι δεν υπάρχει μία πολιτική συνταγή που να λειτουργεί παντού.
Η γερμανική πολιτική μπαίνει σε νέα εποχή
Η παλιά γερμανική σταθερότητα βασιζόταν σε μεγάλο βαθμό σε δύο ισχυρούς πόλους, CDU/CSU και SPD, γύρω από τους οποίους σχηματίζονταν σχετικά προβλέψιμες κυβερνήσεις.
Αυτό το μοντέλο έχει ήδη αλλάξει.
Το ερώτημα πλέον είναι πόσο μακριά θα φτάσει η αλλαγή.
Οι κάλπες του Σεπτεμβρίου 2026 έδειξαν ότι στην ανατολική Γερμανία η μεταβολή μπορεί να είναι δραματική.
Το 2027 θα δείξει εάν το ίδιο πολιτικό κύμα μπορεί να αλλάξει και τη δυτική Γερμανία.
Και τότε η συζήτηση δεν θα αφορά πλέον μόνο την AfD.
Θα αφορά το ίδιο το μοντέλο διακυβέρνησης της μεγαλύτερης χώρας της Ευρωπαϊκής Ένωσης.
Πηγή: pagenews.gr