Επί χρόνια, όταν Ουάσιγκτον και Τεχεράνη δεν μπορούσαν να μιλήσουν απευθείας, υπήρχαν δύο σχετικά προβλέψιμοι δίαυλοι.
Το Ομάν.
Και η Ελβετία.
Το πρώτο φιλοξενούσε δύσκολες συνομιλίες πίσω από κλειστές πόρτες. Η δεύτερη εκπροσωπούσε τα αμερικανικά συμφέροντα στο Ιράν.
Το 2026 αυτή η αρχιτεκτονική έχει αλλάξει.
Στο δωμάτιο βρίσκονται πλέον Κατάρ, Πακιστάν και Αίγυπτος.
Και το κρίσιμο δεν είναι μόνο ότι οι τρεις χώρες μεσολαβούν.
Είναι ότι και οι τρεις έχουν άμεσο λόγο να τελειώσει γρήγορα ο πόλεμος.
Η Νέα Υόρκη αποκάλυψε τη νέα αρχιτεκτονική
Στις 23 Σεπτεμβρίου, ο Αμπάς Αραγτσί συναντήθηκε στη Νέα Υόρκη με τους Αμερικανούς απεσταλμένους Στιβ Γουίτκοφ και Τζάρεντ Κούσνερ.
Σύμφωνα με το The National, στις συνομιλίες μεσολάβησαν Κατάρ, Πακιστάν και Αίγυπτος.
Η Τεχεράνη παρουσίασε roadmap για περιφερειακή εκεχειρία, σταδιακό άνοιγμα των Στενών του Ορμούζ και τερματισμό του αμερικανικού αποκλεισμού.
Η πρόταση προέβλεπε επίσης ένα χρονοδιάγραμμα επανέναρξης ουσιαστικών διαπραγματεύσεων.
Η Ουάσιγκτον δεν την αποδέχθηκε όπως κατατέθηκε.
Ο Ντόναλντ Τραμπ επανέλαβε ότι οι ιρανικές προτάσεις δεν επαρκούν και ότι οι ΗΠΑ ζητούν σαφέστερες παραχωρήσεις από την Τεχεράνη.
Το σημαντικό όμως είναι αλλού.
Η διαμεσολάβηση έχει αλλάξει χέρια.
Από το Μουσκάτ στο Ισλαμαμπάντ, τη Ντόχα και το Κάιρο
Το Ομάν δεν εξαφανίστηκε.
Αντίθετα, παραμένει κρίσιμο για το τεχνικότερο ίσως ζήτημα όλων: τη ναυσιπλοΐα στο Ορμούζ.
Τεχεράνη και Μουσκάτ έχουν διαπραγματευτεί νέες διαδρομές διέλευσης, ακόμη και συγκεκριμένες συντεταγμένες για προσωρινό θαλάσσιο διάδρομο.
Αλλά η πολιτική διαπραγμάτευση έχει αποκτήσει περισσότερους παίκτες.
Το Πακιστάν βοήθησε στη διαμεσολάβηση της εύθραυστης εκεχειρίας της άνοιξης.
Το Κατάρ έχει εξελιχθεί σε έναν από τους βασικούς πολιτικούς διαύλους προς την Τεχεράνη.
Η Αίγυπτος συμμετέχει στις σημερινές συνομιλίες επειδή η σταθερότητα στην Ερυθρά Θάλασσα είναι πλέον ζήτημα ζωτικής οικονομικής σημασίας για το Κάιρο.
Και έτσι δημιουργείται ένα νέο μοντέλο:
όχι ένας ουδέτερος μεσολαβητής, αλλά ένα δίκτυο κρατών που έχουν διαφορετικούς λόγους να θέλουν το ίδιο αποτέλεσμα — αποκλιμάκωση.
Κατάρ: Κάθε εβδομάδα πολέμου κοστίζει
Το Κατάρ έχει ίσως το πιο απτό οικονομικό κίνητρο.
Η χώρα είναι από τους μεγαλύτερους εξαγωγείς LNG στον κόσμο.
Και σχεδόν όλη η θαλάσσια εξαγωγική της δυνατότητα εξαρτάται από το Ορμούζ.
Η διαταραχή στη ναυσιπλοΐα έχει ήδη πλήξει δραματικά τις εξαγωγές.
Σύμφωνα με στοιχεία που επικαλείται το Euronews από την ICIS, το Κατάρ εξήγαγε μόλις 18 φορτία LNG στους πρώτους έξι μήνες του πολέμου, έναντι 509 την αντίστοιχη περίοδο ένα χρόνο νωρίτερα.
Οι απώλειες από τις χαμένες πωλήσεις εκτιμήθηκαν γύρω στα 24 δισ. δολάρια.
Αυτό δεν σημαίνει ότι η Ντόχα επιδιώκει οποιαδήποτε συμφωνία ανεξαρτήτως όρων.
Σημαίνει όμως ότι έχει ισχυρό λόγο να πιέζει για άμεση αποκατάσταση της ναυσιπλοΐας.
Η Ντόχα το λέει ανοιχτά
Το ίδιο το υπουργείο Εξωτερικών του Κατάρ έχει δηλώσει ότι η άμεση και άνευ όρων επαναλειτουργία του Ορμούζ αποτελεί κορυφαία προτεραιότητα.
Η Ντόχα υπογραμμίζει ότι η ελευθερία ναυσιπλοΐας είναι θεμελιώδης αρχή και έχει προειδοποιήσει ότι η χρήση του Στενού ως εργαλείου πίεσης επιβαρύνει ολόκληρη την περιοχή.
Παράλληλα έχει επιβεβαιώσει δημοσίως ότι συνεργάζεται με το Πακιστάν για αποκλιμάκωση μεταξύ ΗΠΑ και Ιράν.
Άρα το Κατάρ δεν κρύβει το συμφέρον του.
Θέλει συμφωνία, αλλά κυρίως θέλει ξανά ανοικτή θάλασσα.
Πακιστάν: Ο μεσολαβητής που ξαναμπήκε στην Ουάσιγκτον
Για το Πακιστάν το κέρδος είναι διαφορετικό.
Είναι γεωπολιτικό.
Ο αρχηγός των ενόπλων δυνάμεων Ασίμ Μουνίρ έχει εξελιχθεί σε βασικό δίαυλο μεταξύ Ουάσιγκτον και Τεχεράνης.
Ο Ντόναλντ Τραμπ έχει στηρίξει δημόσια τον ρόλο του Πακιστάν ως διαμεσολαβητή.
Ο Τζέι Ντι Βανς έχει μιλήσει με εξαιρετικά θερμά λόγια για τον Μουνίρ.
Και τον Αύγουστο ο Πακιστανός στρατιωτικός ηγέτης επέστρεψε στην Τεχεράνη για συνομιλίες με τον πολιτικό και στρατιωτικό μηχανισμό της χώρας.
Έτσι, μέσα σε λίγους μήνες, το Ισλαμαμπάντ απέκτησε ξανά κάτι που για χρόνια προσπαθούσε να ανακτήσει:
απευθείας πολιτική αξία για την Ουάσιγκτον.
Είναι όμως πραγματικά ουδέτερο το Πακιστάν;
Εδώ αρχίζουν οι αντιφάσεις.
Το Πακιστάν εξαρτάται από τις ενεργειακές εισαγωγές του Κόλπου.
Διατηρεί στενούς στρατιωτικούς δεσμούς με τη Σαουδική Αραβία.
Ταυτόχρονα έχει σύνορα και σημαντικούς δεσμούς ασφαλείας με το Ιράν.
Ο Μουνίρ είναι χρήσιμος ακριβώς επειδή μπορεί να συνομιλεί και με τα δύο στρατόπεδα.
Αλλά όσο ο πόλεμος διευρύνεται προς Σαουδική Αραβία, Υεμένη και Ερυθρά Θάλασσα, η ισορροπία γίνεται δυσκολότερη.
Η αξία του Πακιστάν είναι ότι μπορεί να μεταφέρει μηνύματα.
Δεν σημαίνει ότι μπορεί και να εγγυηθεί την εφαρμογή μιας συμφωνίας.
Αίγυπτος: Κάθε πλοίο που αποφεύγει το Σουέζ είναι απώλεια
Το αιγυπτιακό κίνητρο είναι επίσης άμεσο.
Η κρίση στην Ερυθρά Θάλασσα έχει πλήξει τη διέλευση από το Σουέζ.
Για την αιγυπτιακή οικονομία, αυτό είναι εξαιρετικά σοβαρό.
Το Κάιρο εξαρτάται από τα έσοδα της Διώρυγας ως βασική πηγή συναλλάγματος.
Και όσο το Bab el-Mandeb παραμένει επισφαλές, περισσότερα εμπορικά πλοία επιλέγουν την παράκαμψη της Αφρικής.
Άρα η Αίγυπτος δεν μεσολαβεί μόνο επειδή είναι παραδοσιακή διπλωματική δύναμη της περιοχής.
Μεσολαβεί επειδή χρειάζεται την Ερυθρά Θάλασσα ξανά ασφαλή.
Ο Χούθι παράγοντας αλλάζει το αιγυπτιακό ρολόι
Η τελευταία επέκταση των Χούθι κατά μήκος της ακτής της Υεμένης κάνει το πρόβλημα ακόμη πιο σοβαρό.
Η κατάσταση γύρω από το Bab el-Mandeb συνδέει πλέον άμεσα τον πόλεμο ΗΠΑ–Ιράν με την οικονομική ασφάλεια της Αιγύπτου.
Αν η Τεχεράνη μπορεί να επηρεάσει τη συμπεριφορά των Χούθι, τότε μια ευρύτερη συμφωνία με το Ιράν αποκτά για το Κάιρο αξία που ξεπερνά το πυρηνικό πρόγραμμα ή τις αμερικανικές κυρώσεις.
Αφορά το Σουέζ.
Τρία κράτη – τρία διαφορετικά ρολόγια
Έτσι η νέα διαμεσολάβηση λειτουργεί με τρία διαφορετικά χρονόμετρα.
Κατάρ: όσο παραμένει προβληματικό το Ορμούζ, χάνονται εξαγωγές LNG.
Πακιστάν: όσο διαρκεί η κρίση, το Ισλαμαμπάντ μπορεί να ενισχύει τον ρόλο του ως κρίσιμος δίαυλος προς Ουάσιγκτον και Τεχεράνη.
Αίγυπτος: όσο απειλείται το Bab el-Mandeb, το Σουέζ πληρώνει το κόστος.
Κανένα από αυτά δεν ακυρώνει τον διπλωματικό τους ρόλο.
Αλλά κανένα δεν είναι αμελητέο.
Γιατί οι συμφωνίες καταλήγουν σε μνημόνια και όχι σε ειρήνη;
Και εδώ εμφανίζεται το βασικό ερώτημα.
Τον Ιούνιο υπεγράφη ήδη Memorandum of Understanding μεταξύ ΗΠΑ και Ιράν.
Προέβλεπε εκεχειρία και άνοιγμα του Ορμούζ.
Μέσα σε λίγες εβδομάδες κατέρρευσε.
Γιατί;
Επειδή τα δυσκολότερα ζητήματα έμειναν ασαφή.
Ποιος ελέγχει τις διαδρομές στο Ορμούζ;
Ποιος εγγυάται ότι οι επιθέσεις σε τρίτες χώρες σταματούν;
Τι ακριβώς γίνεται με τον πυρηνικό φάκελο;
Ποιος επιβλέπει την εφαρμογή;
Ποιος έχει δικαίωμα να αντιδράσει αν μια πλευρά παραβιάσει τη συμφωνία;
Ένα σύντομο μνημόνιο μπορεί να σταματήσει τις μάχες.
Δεν δημιουργεί από μόνο του μηχανισμό ειρήνης.
Η πιο σημαντική διαφορά: Μεσολαβητής δεν σημαίνει εγγυητής
Αυτό είναι ίσως το κεντρικό πρόβλημα του σημερινού μοντέλου.
Το Κατάρ μπορεί να φέρει τους Ιρανούς στο τραπέζι.
Το Πακιστάν μπορεί να συνομιλήσει με τη στρατιωτική ηγεσία της Τεχεράνης.
Η Αίγυπτος μπορεί να συνδέσει το ζήτημα με την Ερυθρά Θάλασσα.
Αλλά κανένας από τους τρεις δεν μπορεί μόνος του:
να επιβάλει ελευθερία ναυσιπλοΐας στο Ορμούζ,
να σταματήσει αμερικανικά ή ισραηλινά πλήγματα,
να εξασφαλίσει ότι οι Χούθι δεν θα επιτεθούν,
ή να επιβάλει όρους στον πυρηνικό φάκελο.
Άρα υπάρχει μια κρίσιμη απόσταση ανάμεσα σε μεσολάβηση και εγγύηση εφαρμογής.
Και τότε επιστρέφει το Ομάν
Γι’ αυτό το Ομάν μπορεί τελικά να αποδειχθεί πολύ πιο σημαντικό από όσο φαίνεται.
Το Μουσκάτ έχει πλέον συμφωνήσει με την Τεχεράνη πάνω στις συντεταγμένες πιθανών νέων διαδρομών μέσα στο Ορμούζ.
Είναι τεχνική λεπτομέρεια, αλλά ίσως είναι σημαντικότερη από πολλές πολιτικές διακηρύξεις.
Γιατί μια συμφωνία που λέει απλώς «ανοίγει το Ορμούζ» μπορεί να ερμηνευτεί διαφορετικά από κάθε πλευρά.
Μια συμφωνία όμως που καθορίζει:
πού εισέρχεται ένα πλοίο,
από ποια χωρικά ύδατα περνά,
ποιος ελέγχει τη ναυσιπλοΐα,
και πού εξέρχεται,
είναι πολύ δυσκολότερο να καταρρεύσει από διαφορετικές ερμηνείες.
Τώρα η διπλωματία επιστρέφει εκεί όπου ξεκίνησε
Οι τελευταίες πληροφορίες δείχνουν ότι οι σημερινές προσπάθειες για συμφωνία ΗΠΑ–Ιράν συντονίζονται ξανά και με το Ομάν.
Το σχέδιο περιλαμβάνει άνοιγμα του Ορμούζ χωρίς τέλη και επανέναρξη πυρηνικών επιθεωρήσεων, μαζί με αμερικανικές παραχωρήσεις στο οικονομικό σκέλος.
Άρα αρχίζει να διαμορφώνεται ένας πιο σύνθετος μηχανισμός.
Κατάρ και Πακιστάν στην πολιτική μεσολάβηση. Αίγυπτος στο περιφερειακό σκέλος. Ομάν στη γεωγραφία του Ορμούζ.
Ίσως αυτό να είναι πιο ανθεκτικό από ένα μόνο κανάλι.
Οι μεσολαβητές έχουν συμφέρον – και αυτό μπορεί να είναι και δύναμη και αδυναμία
Η εύκολη ανάγνωση θα ήταν ότι επειδή Κατάρ, Πακιστάν και Αίγυπτος έχουν δικά τους συμφέροντα, είναι κακοί μεσολαβητές.
Αυτό δεν προκύπτει.
Στην πραγματικότητα, πολλές από τις επιτυχέστερες διπλωματικές συμφωνίες έχουν επιτευχθεί από κράτη που είχαν ισχυρό συμφέρον να υπάρξει λύση.
Το πρόβλημα βρίσκεται αλλού.
Το συμφέρον αυτών των χωρών είναι ισχυρότερο για να υπάρξει γρήγορα μια συμφωνία παρά για να εφαρμοστεί επί χρόνια.
Το Κατάρ χρειάζεται να κινηθούν τα LNG tankers.
Η Αίγυπτος χρειάζεται να επιστρέψουν τα πλοία στο Σουέζ.
Το Πακιστάν έχει ήδη αποκομίσει πολιτικό κεφάλαιο επειδή βρίσκεται στο τραπέζι.
Αυτό μπορεί να δημιουργεί πίεση για ένα κείμενο που θα σταματήσει άμεσα την κρίση.
Αλλά η ανθεκτικότητα μιας συμφωνίας απαιτεί διαφορετικά πράγματα:
σαφείς διαδρομές ναυσιπλοΐας,
μηχανισμό ελέγχου,
ακριβείς υποχρεώσεις,
εγγυήσεις εφαρμογής,
και συνέπειες για παραβιάσεις.
Το πραγματικό τεστ της επόμενης συμφωνίας
Γι’ αυτό, αν υπάρξει νέο μνημόνιο, το σημαντικότερο δεν θα είναι η φωτογραφία της υπογραφής.
Θα είναι οι λεπτομέρειες.
Θα έχει συγκεκριμένη διαδρομή μέσα στο Ορμούζ;
Θα προβλέπει ποιος ελέγχει την εφαρμογή;
Θα καλύπτει τον Λίβανο και την Υεμένη;
Θα προβλέπει τι συμβαίνει σε περίπτωση νέας επίθεσης;
Θα έχει σαφές πυρηνικό σκέλος και διαδικασία επιθεωρήσεων;
Αν όχι, τότε το επόμενο memorandum μπορεί να έχει την ίδια αδυναμία με το προηγούμενο:
να είναι αρκετό για να σταματήσει τον πόλεμο για λίγες εβδομάδες — αλλά όχι αρκετό για να δημιουργήσει ειρήνη.
Και αυτό είναι το παράδοξο της νέας διπλωματίας στη Μέση Ανατολή.
Οι χώρες που έχουν τους περισσότερους λόγους να τελειώσει ο πόλεμος είναι ίσως και εκείνες που έχουν τους λιγότερους λόγους να περιμένουν μήνες μέχρι να λυθεί κάθε δύσκολη λεπτομέρεια.
Το επόμενο ραντεβού θα δείξει εάν αυτή τη φορά η διπλωματία θα επιλέξει άλλη μία γρήγορη υπογραφή.
Ή μια συμφωνία αρκετά συγκεκριμένη ώστε να αντέξει όταν φύγουν οι κάμερες.
Πηγή: pagenews.gr