«Made in Europe» ή ανοιχτή αγορά; Οι 5 μάχες που απειλούν να σπάσουν το νέο βιομηχανικό σχέδιο της ΕΕ

Η Industrial Accelerator Act είναι η πιο φιλόδοξη προσπάθεια της Κομισιόν να ξαναχτίσει ευρωπαϊκή βιομηχανική ισχύ μέσω δημοσίων προμηθειών, κινήτρων και όρων στις ξένες επενδύσεις. Όμως το σχέδιο έχει ανοίξει πέντε μεγάλα μέτωπα: πόσο «ευρωπαϊκό» πρέπει να είναι ένα προϊόν, τι γίνεται με ΗΠΑ και άλλους εμπορικούς εταίρους, πόσο αυστηροί θα είναι οι όροι για κινεζικές επενδύσεις, ποιος θα έχει τον τελικό έλεγχο — Βρυξέλλες ή πρωτεύουσες — και πόσο μπορεί να προστατευτεί η βιομηχανία χωρίς να αυξηθεί υπερβολικά το κόστος.

Η Ευρώπη δεν συζητά πλέον απλώς πώς θα απαντήσει στον αμερικανικό IRA ή στην κινεζική βιομηχανική ισχύ.

Προσπαθεί να αποφασίσει αν είναι διατεθειμένη να χρησιμοποιήσει την ίδια την ενιαία αγορά ως όπλο βιομηχανικής πολιτικής.

Στο κέντρο αυτής της μάχης βρίσκεται η Industrial Accelerator Act (IAA), που παρουσιάστηκε από την Κομισιόν τον Μάρτιο και έχει στόχο να αυξήσει τη ζήτηση για προϊόντα χαμηλών εκπομπών και ευρωπαϊκής παραγωγής, να επιταχύνει επενδύσεις και αδειοδοτήσεις και να δημιουργήσει περίπου 150.000 θέσεις εργασίας σε στρατηγικούς κλάδους. Η Επιτροπή θέλει επίσης να αυξήσει τη συμμετοχή της μεταποίησης στο ευρωπαϊκό ΑΕΠ από 14,3% το 2024 σε 20% έως το 2035.

Το πρόβλημα είναι ότι σχεδόν κάθε βασικό στοιχείο του σχεδίου έχει μετατραπεί σε πολιτική σύγκρουση.

Μάχη 1: Τι σημαίνει πραγματικά «Made in Europe»;

Αυτό είναι το πιο θεμελιώδες ερώτημα.

Η Κομισιόν θέλει να χρησιμοποιεί δημόσιες προμήθειες και κρατικά κίνητρα για να δημιουργεί ζήτηση για προϊόντα που είναι είτε χαμηλών εκπομπών είτε ευρωπαϊκής προέλευσης.

Οι τομείς που καλύπτονται περιλαμβάνουν:

• χάλυβα,
• τσιμέντο,
• αλουμίνιο,
• αυτοκινητοβιομηχανία,
• μπαταρίες,
• φωτοβολταϊκά,
• αιολικά,
• αντλίες θερμότητας,
• πυρηνικές τεχνολογίες

Η πολιτική διαφωνία αρχίζει στο πώς ορίζεται το «ευρωπαϊκό».

Μια εταιρεία που παράγει στην ΕΕ αλλά χρησιμοποιεί εξαρτήματα από τρίτες χώρες θεωρείται ευρωπαϊκή;

Πόσο μεγάλο πρέπει να είναι το local content;

Και μέχρι ποιο σημείο μπορεί η ΕΕ να βάλει όρια χωρίς να παραβιάσει εμπορικές συμφωνίες;

Η Επιτροπή έχει προτείνει ότι προϊόντα από χώρες με τις οποίες η ΕΕ έχει συμφωνία ελεύθερου εμπορίου, τελωνειακή ένωση ή σχετικές υποχρεώσεις στο πλαίσιο του WTO μπορούν σε ορισμένες περιπτώσεις να αντιμετωπίζονται ως ευρωπαϊκής προέλευσης. 

Αυτό όμως ακριβώς είναι που εξοργίζει όσους θέλουν πολύ αυστηρότερο European preference.

Μάχη 2: Οι ΗΠΑ μέσα ή έξω;

Το δεύτερο μέτωπο είναι γεωπολιτικό.

Ορισμένοι ευρωβουλευτές θέλουν να αποκλείσουν αμερικανικά προϊόντα από τα «Made in Europe» quotas, εκτός εάν πληρούν πρόσθετους όρους. Η συζήτηση έχει συνδεθεί ακόμη και με το αν ένας εμπορικός εταίρος εφαρμόζει τη Συμφωνία του Παρισιού για το κλίμα. 

Αυτό είναι πολύ πιο σημαντικό από μια τεχνική λεπτομέρεια.

Η ΕΕ προσπαθεί ταυτόχρονα να:

συνεργάζεται με τις ΗΠΑ στην ασφάλεια,

μειώνει την εξάρτηση από την Κίνα,

και προστατεύει τη δική της παραγωγή από αμερικανικές επιδοτήσεις.

Αν οι αμερικανικές εταιρείες αποκλειστούν σε μεγάλο βαθμό από ευρωπαϊκές δημόσιες προμήθειες, η Ουάσιγκτον μπορεί να το δει ως προστατευτισμό.

Αν όμως δεν αποκλειστούν, οι Ευρωπαίοι βιομήχανοι φοβούνται ότι δημόσιο ευρωπαϊκό χρήμα θα συνεχίσει να χρηματοδοτεί ξένη παραγωγή.

Μάχη 3: Κίνα — επενδυτής ή στρατηγικός κίνδυνος;

Το τρίτο μέτωπο είναι ακόμη πιο ευαίσθητο.

Η Κομισιόν δεν θέλει να κλείσει την πόρτα στις ξένες επενδύσεις.

Θέλει όμως οι μεγάλες επενδύσεις άνω των €100 εκατ. σε στρατηγικούς τομείς —όπως μπαταρίες, ηλεκτρικά αυτοκίνητα, φωτοβολταϊκά και κρίσιμες πρώτες ύλες— να συνοδεύονται από όρους όταν μια τρίτη χώρα ελέγχει πάνω από 40% της παγκόσμιας παραγωγικής ικανότητας

Οι όροι περιλαμβάνουν:

τουλάχιστον 50% απασχόληση εργαζομένων από την ΕΕ,

local content,

μεταφορά τεχνογνωσίας,

R&D στην Ευρώπη,

και ουσιαστική οικονομική αξία εντός της ΕΕ.

Το πραγματικό target πίσω από τη ρύθμιση είναι προφανές:

η Ευρώπη δεν θέλει να μετατραπεί απλώς σε τόπο συναρμολόγησης κινεζικών προϊόντων.

Θέλει η επένδυση να αφήνει:

τεχνολογία,

εργασία,

IP,

εφοδιαστική αλυσίδα.

Και εδώ αρχίζει η σύγκρουση με κράτη-μέλη που θέλουν περισσότερο κινεζικό κεφάλαιο αλλά λιγότερο έλεγχο από τις Βρυξέλλες. Πρόσφατες διαπραγματεύσεις δείχνουν ότι αρκετές πρωτεύουσες επιδιώκουν να περιορίσουν την εξουσία της Κομισιόν πάνω σε τέτοιες επενδύσεις

Μάχη 4: Ποιος αποφασίζει — οι Βρυξέλλες ή τα κράτη;

Αυτό είναι το κλασικό ευρωπαϊκό institutional fight.

Η Κομισιόν θέλει ένα πιο συνεκτικό πανευρωπαϊκό πλαίσιο.

Τα κράτη-μέλη φοβούνται ότι θα χάσουν έλεγχο πάνω σε:

επενδυτικές συμφωνίες,

βιομηχανική πολιτική,

δημόσιες προμήθειες,

και εθνικά schemes στήριξης.

Η σύγκρουση είναι ιδιαίτερα έντονη όταν πρόκειται για κινεζικές επενδύσεις ή για τον ορισμό των «ευρωπαϊκών» προϊόντων.

Η Γερμανία, για παράδειγμα, έχει πιέσει για χαλάρωση ορισμένων “Made in Europe” απαιτήσεων, ενώ η Γαλλία έχει κινηθεί στην αντίθετη κατεύθυνση, ζητώντας ευρύτερη χρήση ευρωπαϊκής προτίμησης. 

Άρα δεν υπάρχει απλώς σύγκρουση ΕΕ–Κίνας ή ΕΕ–ΗΠΑ.

Υπάρχει και εσωτερική γαλλογερμανική διαφωνία για το πόσο προστατευτική πρέπει να γίνει η ευρωπαϊκή βιομηχανική πολιτική.

Μάχη 5: Προστασία της βιομηχανίας ή ακριβότερη Ευρώπη;

Το πέμπτο μέτωπο είναι ίσως το πιο δύσκολο οικονομικά.

Αν η Ευρώπη απαιτήσει υψηλό local content, οι ευρωπαϊκές επιχειρήσεις μπορεί να αποκτήσουν μεγαλύτερη ασφάλεια ζήτησης.

Αλλά τα προϊόντα μπορεί να είναι ακριβότερα.

Αν επιλέξει φθηνότερες εισαγωγές, το βραχυπρόθεσμο κόστος πέφτει.

Αλλά αυξάνεται η στρατηγική εξάρτηση.

Αυτό το δίλημμα φαίνεται καθαρά στο αλουμίνιο.

Ο κλάδος προειδοποιεί ότι χωρίς ισχυρότερο investment case για παραγωγή και ανακύκλωση εντός Ευρώπης, η ήπειρος μπορεί να χάσει μεγάλο μέρος της παραγωγικής της ικανότητας τις επόμενες δεκαετίες. 

Το ίδιο ισχύει σε διαφορετικό βαθμό για:

μπαταρίες,

solar,

steel,

chemicals,

EV components.

Η Draghi λογική πίσω από το σχέδιο

Η IAA δεν εμφανίστηκε από το πουθενά.

Η ίδια η Κομισιόν τη συνδέει ευθέως με τις συστάσεις Draghi για ανταγωνιστικότητα.

Η ιδέα είναι ότι η Ευρώπη δεν μπορεί να συνεχίσει να έχει:

φιλόδοξους κλιματικούς στόχους,

αλλά βιομηχανία που μεταφέρεται αλλού.

Ούτε μπορεί να διαθέτει τεράστια δημόσια budgets χωρίς να χρησιμοποιεί τις προμήθειες για να ενισχύει δικές της παραγωγικές αλυσίδες

Αυτό είναι ουσιαστικά το νέο δόγμα:

public money, European industrial return.

€1,5 δισ. ήδη στις μπαταρίες

Το Battery Booster δείχνει πώς αυτή η πολιτική αρχίζει να εφαρμόζεται.

Η Κομισιόν έχει ανοίξει facility €1,5 δισ. για ευρωπαϊκούς παραγωγούς battery cells, με interest-free loans και δυνατότητα στήριξης έως €500 εκατ. ανά project.

Η λογική είναι ακριβώς ίδια

η ΕΕ δεν θέλει μόνο να καταναλώνει μπαταρίες.

Θέλει να παράγει.

Και να κρατήσει την αλυσίδα αξίας στην Ευρώπη.

Η αδειοδότηση γίνεται βιομηχανικό όπλο

Ένα ακόμη κομμάτι της IAA που έχει περάσει πιο χαμηλά στο radar είναι η ταχύτητα των approvals.

Η πρόταση προβλέπει:

one project – one submission

και ενιαίες διαδικασίες αδειοδότησης μέσω Single Access Points και European Business Wallet.

Προβλέπει επίσης Industrial Acceleration Areas, όπου οι διαδικασίες θα είναι ταχύτερες και σε ορισμένες περιπτώσεις θα υπάρχει tacit approval.

Αυτό έχει τεράστια σημασία.

Η Ευρώπη δεν υστερεί μόνο στο κόστος.

Υστερεί και στον χρόνο.

ΗΠΑ και Κίνα μπορούν να χτίζουν βιομηχανικά projects πολύ ταχύτερα.

Το πραγματικό ερώτημα δεν είναι αν η Ευρώπη χρειάζεται βιομηχανία

Σε αυτό υπάρχει πλέον σχεδόν συναίνεση.

Το πραγματικό debate είναι διαφορετικό:

πόσο προστατευτική είναι διατεθειμένη να γίνει;

Και εκεί οι απαντήσεις διαφέρουν.

Η Γαλλία βλέπει πιο ισχυρό European preference ως προϋπόθεση στρατηγικής αυτονομίας.

Η Γερμανία φοβάται υψηλότερο κόστος και αντίποινα για μια εξαγωγική οικονομία.

Οι χώρες που προσελκύουν κινεζικές επενδύσεις δεν θέλουν υπερβολικούς περιορισμούς.

Οι βιομήχανοι θέλουν εγγυημένη ζήτηση αλλά όχι rules που κάνουν την παραγωγή δυσκολότερη.

Η μεγάλη μάχη για το «Made in Europe»

Η Industrial Accelerator Act είναι τελικά πολύ περισσότερο από ένας πράσινος βιομηχανικός νόμος.

Είναι η πρώτη μεγάλη προσπάθεια της ΕΕ να αποφασίσει ποιο είδος οικονομικής δύναμης θέλει να είναι.

Μια αγορά που αγοράζει πάντα από τον φθηνότερο;

Ή μια πολιτική ένωση που χρησιμοποιεί το μέγεθος της αγοράς της για να προστατεύει:

εργοστάσια,

τεχνολογία,

θέσεις εργασίας,

αλυσίδες εφοδιασμού;

Η δύσκολη απάντηση βρίσκεται κάπου ανάμεσα.

Και αυτός είναι ο λόγος που η μάχη για το “Made in Europe” είναι τόσο σκληρή:

δεν αφορά μόνο το πού κατασκευάζεται ένα προϊόν.

Αφορά ποιος θα εξακολουθεί να έχει βιομηχανία στην Ευρώπη σε δέκα χρόνια.

Πηγή: pagenews.gr