Το Brexit ξανανοίγει.
Και αυτή τη φορά δεν πρόκειται απλώς για μια βρετανική εσωτερική συζήτηση.
Η δήλωση του πρωθυπουργού Andy Burnham ότι η επανένταξη στην Ευρωπαϊκή Ένωση βρίσκεται ανάμεσα στις επιλογές που πρέπει να εξεταστούν για τη μακροπρόθεσμη σχέση του Ηνωμένου Βασιλείου με την Ευρώπη προκάλεσε άμεσο ενδιαφέρον στις ευρωπαϊκές πρωτεύουσες. Ο Burnham έχει πει ότι το Brexit έχει κάνει «περισσότερο κακό παρά καλό» και ότι θέλει να παρουσιάσει τις διαθέσιμες επιλογές γύρω από την επόμενη σύνοδο ΕΕ–Ηνωμένου Βασιλείου
Στο ευρωπαϊκό στρατόπεδο, πάντως, το πολιτικό έδαφος είναι σαφώς πιο φιλικό από ό,τι ήταν πριν από λίγα χρόνια.
Ο Emmanuel Macron έχει δηλώσει ότι η πόρτα είναι «πάντα ανοιχτή», ενώ ο Pedro Sánchez έχει δηλώσει ότι η Ισπανία θα υποστήριζε «απολύτως» βρετανική επιστροφή στην Ένωση.
Από το «get Brexit done» στο «να εξετάσουμε όλες τις επιλογές»
Η αλλαγή στο Λονδίνο είναι εντυπωσιακή.
Μόλις λίγα χρόνια πριν, η βασική πολιτική γραμμή στη Βρετανία ήταν ότι το Brexit είχε ολοκληρωθεί και ότι η συζήτηση περί επιστροφής στην ΕΕ έπρεπε να θεωρείται λήξασα.
Ο Burnham όμως έχει πλέον ανοίξει όλες τις πόρτες.
Στην τελευταία του παρέμβαση περιέγραψε μια κλίμακα επιλογών:
- παραμονή στο σημερινό καθεστώς,
- τελωνειακή ένωση,
- επιστροφή στην ενιαία αγορά,
- ή ακόμη και πλήρη επανένταξη στην ΕΕ.
Δεν δεσμεύτηκε υπέρ της τελευταίας επιλογής.
Αλλά το γεγονός ότι δεν την απέκλεισε αποτελεί από μόνο του μεγάλη πολιτική μετατόπιση.
Μακρόν: η «πόρτα» δεν έκλεισε ποτέ
Ο Emmanuel Macron έχει εδώ και καιρό αφήσει να εννοηθεί ότι η Γαλλία δεν θα ήταν αρνητική σε μια βρετανική επιστροφή.
Η γαλλική θέση είναι ενδιαφέρουσα γιατί το Παρίσι ήταν από τις πιο αυστηρές πρωτεύουσες στις διαπραγματεύσεις του Brexit.
Η λογική ήταν ότι η αποχώρηση έπρεπε να έχει κόστος και ότι το Ηνωμένο Βασίλειο δεν θα μπορούσε να διατηρεί τα οφέλη της ενιαίας αγοράς χωρίς τις αντίστοιχες υποχρεώσεις.
Αυτό όμως δεν σημαίνει ότι η Γαλλία βλέπει τη Βρετανία ως στρατηγικό αντίπαλο.
Αντίθετα, η σημερινή σχέση καλύπτει ήδη:
άμυνα,
Ουκρανία,
πυρηνική αποτροπή,
μετανάστευση,
και ευρωπαϊκή ασφάλεια.
Ο Macron είχε δηλώσει μετά την ανάληψη της πρωθυπουργίας από τον Burnham ότι ήθελε να δοθεί νέα ώθηση στη σχέση Ηνωμένου Βασιλείου–ΕΕ.
Σάντσεθ: «Απολύτως» ναι σε βρετανική επιστροφή
Η ισπανική θέση είναι ακόμη πιο ξεκάθαρη.
Ο Pedro Sánchez έχει δηλώσει ότι η Ισπανία θα στήριζε βρετανική επανένταξη στην ΕΕ.
Αυτό έχει σημασία επειδή η Μαδρίτη διαθέτει δικά της ευαίσθητα ζητήματα με το Λονδίνο — κυρίως το Gibraltar.
Άρα το θετικό μήνυμα δεν σημαίνει ότι όλες οι παλιές διαφορές εξαφανίζονται.
Σημαίνει όμως ότι σε στρατηγικό επίπεδο η Ισπανία θεωρεί την παρουσία της Βρετανίας στην ΕΕ ως πιθανό θετικό στοιχείο.
Το Brexit έχει αλλάξει και την Ευρώπη
Η Βρετανία δεν είναι η μόνη που άλλαξε.
Η ίδια η Ευρωπαϊκή Ένωση είναι σήμερα διαφορετική από εκείνη του 2016.
Έχει περάσει:
πανδημία,
ενεργειακή κρίση,
πόλεμο στην Ουκρανία,
αμερικανικές εμπορικές πιέσεις,
και πολύ πιο έντονο ανταγωνισμό με την Κίνα.
Μέσα σε αυτό το περιβάλλον, η επιστροφή μιας χώρας με:
πυρηνικά όπλα,
μόνιμη έδρα στο Συμβούλιο Ασφαλείας,
μεγάλη οικονομία,
ισχυρή αμυντική βιομηχανία,
και παγκόσμια διπλωματική παρουσία
θα είχε σαφή στρατηγική αξία για την ΕΕ.
Αλλά «επιστροφή» δεν σημαίνει επιστροφή στο 2016
Αυτό είναι το κρίσιμο σημείο.
Αν το Ηνωμένο Βασίλειο αποφάσιζε να επιστρέψει, δεν υπάρχει εγγύηση ότι θα ξαναέμπαινε με όλους τους παλιούς ειδικούς όρους που είχε πριν από το Brexit.
Πριν το 2020, η Βρετανία είχε σημαντικές εξαιρέσεις:
δεν συμμετείχε στο ευρώ,
δεν ήταν στη Schengen,
είχε ειδικές ρυθμίσεις σε πολλούς τομείς.
Μια νέα αίτηση ένταξης θα ήταν νέα διαδικασία.
Και οι ευρωπαϊκές κυβερνήσεις θα απαιτούσαν πολύ ισχυρές πολιτικές εγγυήσεις ότι το Ηνωμένο Βασίλειο δεν θα επαναλάμβανε το «μπαίνω–βγαίνω».
Το Guardian σημειώνει ότι μια πλήρης επανένταξη θα απαιτούσε πιθανότατα νέο βρετανικό δημοψήφισμα και πολυετείς διαπραγματεύσεις.
Πρώτα τελωνειακή ένωση ή Single Market;
Γι’ αυτό οι πιο ρεαλιστικές επιλογές βραχυπρόθεσμα βρίσκονται χαμηλότερα στην κλίμακα.
Η Βρετανία θα μπορούσε να κινηθεί πρώτα προς:
στενότερη τελωνειακή σχέση,
ευρύτερη πρόσβαση στην ενιαία αγορά,
νέα συμφωνία τύπου Ελβετίας,
ή μεγαλύτερη συμμετοχή σε ευρωπαϊκά προγράμματα.
Αυτό θα περιόριζε τα εμπόδια στο εμπόριο χωρίς να απαιτεί άμεση πλήρη επανένταξη.
Το πρόβλημα είναι ότι περισσότερη πρόσβαση στην ενιαία αγορά συνεπάγεται και περισσότερη αποδοχή ευρωπαϊκών κανόνων.
Και εκεί αρχίζει ξανά η παλιά βρετανική συζήτηση περί κυριαρχίας.
Η ελεύθερη κυκλοφορία είναι το πραγματικό crash test
Αν το Λονδίνο θέλει ουσιαστική επιστροφή στην ενιαία αγορά, θα πρέπει να αντιμετωπίσει το ζήτημα της ελεύθερης κυκλοφορίας ανθρώπων.
Η ενιαία αγορά βασίζεται στις τέσσερις ελευθερίες:
αγαθών,
υπηρεσιών,
κεφαλαίων,
ανθρώπων.
Δεν υπάρχει εύκολο μοντέλο στο οποίο το Ηνωμένο Βασίλειο παίρνει μόνο τα εμπορικά οφέλη αλλά απορρίπτει τις υπόλοιπες υποχρεώσεις.
Γι’ αυτό η επιστροφή στην ΕΕ θα απαιτούσε πολιτική αλλαγή όχι μόνο στις Βρυξέλλες αλλά κυρίως μέσα στη Βρετανία.
Το οικονομικό κίνητρο είναι ισχυρό
Ο Burnham παρουσιάζει τη νέα συζήτηση κυρίως ως οικονομικό ζήτημα.
Η βασική του θέση είναι ότι η σημερινή σχέση με την ΕΕ περιορίζει την ανάπτυξη και το εμπόριο.
Το Guardian αναφέρει ότι αναλύσεις του UK in a Changing Europe εκτιμούν πως πλήρης επανένταξη θα μπορούσε να έχει μεγαλύτερο μακροπρόθεσμο οικονομικό όφελος από πιο περιορισμένες μορφές σύνδεσης, αν και τέτοιες εκτιμήσεις εξαρτώνται από πολλές υποθέσεις.
Και αυτή είναι η μεγάλη αλλαγή στη βρετανική πολιτική συζήτηση:
το Brexit δεν εξετάζεται πλέον μόνο μέσα από το ερώτημα «κυριαρχία ή Βρυξέλλες».
Εξετάζεται όλο και περισσότερο ως growth problem.
66% των Ευρωπαίων υπέρ επιστροφής
Υπάρχει και ένα ακόμη στοιχείο που ενισχύει το άνοιγμα.
Έρευνα που δημοσίευσε ο Guardian το καλοκαίρι έδειξε ότι περίπου δύο στους τρεις πολίτες της ΕΕ θα υποστήριζαν επιστροφή του Ηνωμένου Βασιλείου στην Ένωση.
Η υποστήριξη καταγράφηκε σε υψηλά επίπεδα σε πολλές χώρες, παρότι υπήρχαν σημαντικές διαφοροποιήσεις μεταξύ κρατών.
Άρα πολιτικά, το Λονδίνο θα επέστρεφε σε μια Ευρώπη πολύ λιγότερο εχθρική στην ιδέα από όσο ίσως θεωρείται στη Βρετανία.
Το μεγάλο αγκάθι: μπορεί η ΕΕ να εμπιστευθεί ξανά το Λονδίνο;
Εδώ βρίσκεται ίσως η πιο δύσκολη ερώτηση.
Μια νέα βρετανική κυβέρνηση μπορεί να επιθυμεί στενότερη σχέση.
Τι γίνεται όμως αν λίγα χρόνια αργότερα εκλεγεί ξανά μια έντονα ευρωσκεπτικιστική κυβέρνηση;
Οι Βρυξέλλες θα θέλουν πολιτική σταθερότητα.
Και πιθανότατα εγγυήσεις ότι μια νέα ένταξη δεν θα μετατραπεί σε νέο κύκλο:
ένταξη,
opt-outs,
σύγκρουση,
δημοψήφισμα,
έξοδο.
Αυτό είναι το κόστος του Brexit που δεν μπορεί να αποτυπωθεί σε εμπορικά μοντέλα.
Η εμπιστοσύνη.
Η επιστροφή δεν είναι αύριο — αλλά η συζήτηση έχει ήδη επιστρέψει
Ο Burnham δεν έχει προκηρύξει δημοψήφισμα.
Ο Macron και ο Sánchez δεν έχουν κάνει επίσημη πρόσκληση ένταξης.
Και το Ηνωμένο Βασίλειο παραμένει εκτός Ευρωπαϊκής Ένωσης.
Αλλά η πολιτική αλλαγή είναι πραγματική:
η πλήρης επιστροφή έχει πάψει να θεωρείται αδιανόητη.
Και ίσως αυτό είναι το σημαντικότερο αποτέλεσμα των τελευταίων 24 ωρών.
Δέκα χρόνια μετά το δημοψήφισμα του Brexit, το ερώτημα δεν είναι πλέον μόνο:
«Θέλει η Βρετανία περισσότερη Ευρώπη;»
Το ερώτημα που αρχίζει να ακούγεται ξανά και στις δύο πλευρές της Μάγχης είναι:
«Αν το Λονδίνο χτυπήσει ξανά την πόρτα, πόσο γρήγορα θα την ανοίξει η Ευρώπη;»
Πηγή: pagenews.gr