Ποιος θα διαδεχθεί τον Γκουτέρες; Οι 7 υποψήφιοι και το παρασκήνιο για τον 10ο ΓΓ του ΟΗΕ

Επτά υποψήφιοι διεκδικούν τη διαδοχή του Αντόνιο Γκουτέρες την 1η Ιανουαρίου 2027 και τέσσερις είναι γυναίκες, δημιουργώντας για πρώτη φορά σοβαρή προοπτική ο ΟΗΕ να αποκτήσει γυναίκα Γενική Γραμματέα. Όμως η τελική επιλογή δεν γίνεται ουσιαστικά από τα 193 κράτη της Γενικής Συνέλευσης: περνά πρώτα από το Συμβούλιο Ασφαλείας, όπου ΗΠΑ, Κίνα, Ρωσία, Γαλλία και Βρετανία διαθέτουν το καθοριστικό βέτο. Και αυτή τη φορά υπάρχει ακόμη μία ισχυρή παράμετρος: η Λατινική Αμερική θεωρεί ότι έχει έρθει η σειρά της.

Η μάχη για μία από τις πιο ισχυρές —και ταυτόχρονα πιο παράδοξες— θέσεις της παγκόσμιας διπλωματίας έχει αρχίσει.

Στις 31 Δεκεμβρίου 2026 ολοκληρώνεται η δεύτερη θητεία του Αντόνιο Γκουτέρες.

Μία ημέρα αργότερα, την 1η Ιανουαρίου 2027, ο δέκατος Γενικός Γραμματέας των Ηνωμένων Εθνών θα κληθεί να αναλάβει έναν ΟΗΕ αντιμέτωπο με πολέμους, ανταγωνισμό μεγάλων δυνάμεων, οικονομική πίεση, κλιματική αλλαγή και την ταχύτατη άνοδο της Τεχνητής Νοημοσύνης.

Η επίσημη διαδικασία βρίσκεται ήδη σε εξέλιξη και η λίστα περιλαμβάνει σήμερα επτά ενεργούς υποψηφίους.

Και πίσω από τις δημόσιες ακροάσεις βρίσκεται το πραγματικό power game.

Οι 7 που θέλουν να διαδεχθούν τον Γκουτέρες

Οι ενεργές υποψηφιότητες που εμφανίζονται σήμερα στην επίσημη διαδικασία του ΟΗΕ είναι:

Ivonne A-Baki – Ισημερινός

Πρώην πρέσβης του Ισημερινού, μεταξύ άλλων στις ΗΠΑ, στη Γαλλία και στο Κατάρ. Η υποψηφιότητά της δίνει ιδιαίτερο βάρος στην ειρήνευση, στη μεταρρύθμιση του Συμβουλίου Ασφαλείας και στην αποκατάσταση της εμπιστοσύνης προς τον ΟΗΕ.

María Fernanda Espinosa Garcés – Ισημερινός

Πρώην υπουργός Εξωτερικών και Άμυνας του Ισημερινού και πρώην πρόεδρος της Γενικής Συνέλευσης. Η πλατφόρμα της επικεντρώνεται στην ειρήνη και ασφάλεια, την ανάπτυξη, την ψηφιακή και ενεργειακή μετάβαση και την αποκατάσταση της αξιοπιστίας του οργανισμού.

Rafael Mariano Grossi – Αργεντινή

Ο επικεφαλής του Διεθνούς Οργανισμού Ατομικής Ενέργειας από το 2019 και ένας διπλωμάτης με εμπειρία στη διαχείριση πυρηνικών κρίσεων. Παρουσιάζει την εμπειρία του στον IAEA ως μοντέλο για έναν πιο αποτελεσματικό και προσανατολισμένο σε αποτελέσματα ΟΗΕ.

Rebeca Grynspan Mayufis – Κόστα Ρίκα

Πρώην αντιπρόεδρος της Κόστα Ρίκα και νυν Γενική Γραμματέας της UN Trade and Development. Οικονομολόγος με ισχυρή διεθνή εμπειρία, επικεντρώνει την υποψηφιότητά της στην κρίση αξιοπιστίας και λειτουργίας του ΟΗΕ και στην επιστροφή της ειρηνευτικής διπλωματίας στο κέντρο του οργανισμού.

Olara Otunnu – Ουγκάντα

Βετεράνος διπλωμάτης, πρώην υφυπουργός Εξωτερικών της Ουγκάντας και πρώην ειδικός εκπρόσωπος του ΓΓ του ΟΗΕ για τα παιδιά και τις ένοπλες συγκρούσεις. Στην πλατφόρμα του δίνει βάρος στην ηθική αξιοπιστία του οργανισμού και στη συνεργασία του ΟΗΕ με περιφερειακούς οργανισμούς.

Carolyn Rodrigues Birkett – Γουιάνα

Μόνιμη αντιπρόσωπος της Γουιάνας στον ΟΗΕ από το 2020 και πρώην υπουργός Εξωτερικών. Δίνει έμφαση στις βασικές αρχές του Χάρτη, στα ανθρώπινα δικαιώματα και στην παγκόσμια ανάπτυξη.

Macky Sall – Σενεγάλη

Πρώην πρόεδρος της Σενεγάλης και πρώην πρόεδρος της Αφρικανικής Ένωσης. Προτείνει πιο ευέλικτο και εκσυγχρονισμένο ΟΗΕ και μεταρρύθμιση του Συμβουλίου Ασφαλείας με στόχο μεγαλύτερη αντιπροσωπευτικότητα και νομιμοποίηση.

Η επίσημη σελίδα του ΟΗΕ επιβεβαιώνει τις επτά αυτές ενεργές υποψηφιότητες.

Η Μπατσελέ βγήκε από την κούρσα

Υπάρχει και μία σημαντική τελευταία εξέλιξη.

Η πρώην πρόεδρος της Χιλής Michelle Bachelet, η οποία είχε αρχικά προταθεί από Χιλή, Βραζιλία και Μεξικό, δεν βρίσκεται πλέον στην κούρσα.

Η Χιλή απέσυρε την υποστήριξή της τον Μάρτιο και στις 21 Σεπτεμβρίου 2026 Βραζιλία και Μεξικό ενημέρωσαν επίσης επίσημα τον ΟΗΕ για την απόσυρση της υποψηφιότητάς της.

Από εκείνη την ημερομηνία η υποψηφιότητα θεωρείται επισήμως αποσυρθείσα.

Θα αποκτήσει ο ΟΗΕ για πρώτη φορά γυναίκα επικεφαλής;

Αυτό είναι ένα από τα μεγάλα ερωτήματα της διαδικασίας.

Από την ίδρυση των Ηνωμένων Εθνών μέχρι σήμερα, και οι εννέα Γενικοί Γραμματείς ήταν άνδρες.

Σήμερα τέσσερις από τους επτά ενεργούς υποψηφίους είναι γυναίκες:

A-Baki,

Espinosa,

Grynspan,

Rodrigues Birkett.

Η Γενική Συνέλευση έχει μάλιστα ενθαρρύνει τα κράτη να εξετάζουν σοβαρά την υποβολή γυναικείων υποψηφιοτήτων.

Αυτό, ωστόσο, δεν αποτελεί κανόνα επιλογής ούτε εγγυάται το αποτέλεσμα.

Και υπάρχει η Λατινική Αμερική

Η δεύτερη μεγάλη παράμετρος είναι γεωγραφική.

Στον ΟΗΕ λειτουργεί επί δεκαετίες μια άτυπη παράδοση περιφερειακής εναλλαγής.

Δεν είναι νομικός κανόνας.

Έχει όμως πολιτικό βάρος.

Από τη Λατινική Αμερική και την Καραϊβική μόνο ένας άνθρωπος έχει αναλάβει μέχρι σήμερα τη θέση: ο Περουβιανός Javier Pérez de Cuéllar, από το 1982 έως το 1991.

Και η σημερινή σύνθεση της λίστας είναι ενδεικτική.

Από τους επτά ενεργούς υποψηφίους, οι A-Baki, Espinosa, Grossi, Grynspan και Rodrigues Birkett προέρχονται από τη Λατινική Αμερική ή την Καραϊβική. Οι άλλοι δύο, Otunnu και Sall, προέρχονται από την Αφρική.

Το παράδοξο: 193 χώρες βλέπουν – οι 15 ξεκαθαρίζουν την κούρσα

Στα χαρτιά η διαδικασία φαίνεται ιδιαίτερα δημοκρατική.

Οι υποψήφιοι καταθέτουν:

vision statement,

βιογραφικό,

στοιχεία χρηματοδότησης της καμπάνιας τους.

Συμμετέχουν σε δημόσιους διαλόγους.

Απαντούν σε ερωτήσεις κρατών-μελών και της κοινωνίας των πολιτών.

Οι διαδικασίες αυτές ενισχύθηκαν μετά τις μεταρρυθμίσεις του 2016 και ο ΟΗΕ πραγματοποίησε νέους interactive dialogues τον Απρίλιο, τον Ιούνιο και τον Αύγουστο του 2026.

Όμως το πραγματικό φίλτρο βρίσκεται αλλού.

Το Συμβούλιο Ασφαλείας έχει το κλειδί

Το άρθρο 97 του Χάρτη των Ηνωμένων Εθνών είναι εξαιρετικά λιτό:

ο Γενικός Γραμματέας διορίζεται από τη Γενική Συνέλευση κατόπιν σύστασης του Συμβουλίου Ασφαλείας.

Αυτό αλλάζει τα πάντα.

Πριν φτάσει το όνομα στη Γενική Συνέλευση, πρέπει να περάσει από τα 15 μέλη του Συμβουλίου Ασφαλείας.

Παραδοσιακά προηγούνται τα λεγόμενα straw polls.

Πρόκειται για ανεπίσημες και ανώνυμες ψηφοφορίες στις οποίες τα μέλη δηλώνουν για κάθε υποψήφιο εάν:

τον «ενθαρρύνουν»,

τον «αποθαρρύνουν»,

ή δεν εκφράζουν γνώμη.

Το 2026 το Συμβούλιο Ασφαλείας έχει ήδη αρχίσει να εξετάζει τις υποψηφιότητες και έχουν πραγματοποιηθεί γύροι straw polls.

Ο μαγικός αριθμός είναι 9

Όταν φτάσει η ώρα της επίσημης ψηφοφορίας, ένας υποψήφιος χρειάζεται τουλάχιστον εννέα ψήφους στο 15μελές Συμβούλιο Ασφαλείας.

Αλλά αυτό δεν αρκεί.

Δεν πρέπει να υπάρξει βέτο από κανένα από τα πέντε μόνιμα μέλη:

ΗΠΑ

Κίνα

Ρωσία

Γαλλία

Ηνωμένο Βασίλειο.

Και εδώ βρίσκεται το πραγματικό γεωπολιτικό παιχνίδι.

Η Ευρώπη έχει δύο από τα πέντε κλειδιά

Για την Ευρωπαϊκή Ένωση η διαδικασία έχει μια ενδιαφέρουσα ιδιαιτερότητα.

Η ΕΕ ως θεσμός δεν διαθέτει βέτο.

Η Γαλλία, όμως, διαθέτει.

Και η Βρετανία, παρότι πλέον εκτός ΕΕ, παραμένει μόνιμο μέλος του Συμβουλίου Ασφαλείας.

Άρα δύο ευρωπαϊκές δυνάμεις βρίσκονται ανάμεσα στους πέντε παίκτες χωρίς τη συναίνεση των οποίων δεν μπορεί να προχωρήσει καμία υποψηφιότητα.

Αυτό δίνει στο Παρίσι και στο Λονδίνο σημαντικό θεσμικό ρόλο, αλλά δεν σημαίνει ότι μπορούν από μόνα τους να καθορίσουν την τελική επιλογή: απαιτείται η αναγκαία πλειοψηφία και απουσία βέτο από όλα τα P5.

Η πραγματική δοκιμασία: Ποιον μπορούν να δεχθούν ταυτόχρονα Ουάσιγκτον, Μόσχα και Πεκίνο;

Εδώ βρίσκεται η δυσκολία της διαδικασίας.

Ο επόμενος Γενικός Γραμματέας πρέπει να αναδειχθεί σε μια περίοδο πολύ βαθύτερου ανταγωνισμού των μεγάλων δυνάμεων.

ΗΠΑ και Κίνα ανταγωνίζονται για την παγκόσμια ισχύ.

Η σχέση Δύσης–Ρωσίας βρίσκεται υπό εξαιρετική πίεση.

Το Συμβούλιο Ασφαλείας αντιμετωπίζει επαναλαμβανόμενα αδιέξοδα.

Ο ίδιος ο Γκουτέρες έχει προειδοποιήσει ότι το Συμβούλιο βρίσκεται ουσιαστικά σε κατάσταση παράλυσης, με τα βέτο των μόνιμων μελών να εμποδίζουν αποφάσεις σε μεγάλες διεθνείς κρίσεις.

Επομένως η τελική επιλογή δεν αφορά μόνο το βιογραφικό.

Αφορά και το εάν ένα πρόσωπο μπορεί να συγκεντρώσει επαρκή στήριξη χωρίς να προκαλέσει το βέτο κάποιας από τις πέντε μόνιμες δυνάμεις.

Και μετά έρχονται οι 193

Αφού το Συμβούλιο Ασφαλείας συμφωνήσει σε υποψήφιο, στέλνει τη σύστασή του στη Γενική Συνέλευση.

Εκεί συμμετέχουν τα 193 κράτη-μέλη.

Εάν η Γενική Συνέλευση δεν αποδεχθεί τη σύσταση, η διαδικασία επιστρέφει στο Συμβούλιο Ασφαλείας ώστε να προταθεί νέο όνομα.

Στην πράξη, συνεπώς, το καθοριστικό πολιτικό ξεκαθάρισμα έχει ήδη πραγματοποιηθεί πριν το όνομα φτάσει στην αίθουσα της Γενικής Συνέλευσης.

Γιατί ο επόμενος ΓΓ παραλαμβάνει έναν ΟΗΕ σε κρίση

Η φετινή επιλογή έχει ακόμη μεγαλύτερη σημασία επειδή ο διάδοχος του Γκουτέρες δεν θα παραλάβει έναν οργανισμό σε περίοδο ηρεμίας.

Θα βρεθεί αντιμέτωπος με:

πολλαπλές ένοπλες συγκρούσεις,

ανταγωνισμό μεγάλων δυνάμεων,

κλιματική αλλαγή,

νέες υγειονομικές απειλές,

Τεχνητή Νοημοσύνη και άλλες αναδυόμενες τεχνολογίες,

και εσωτερική πίεση για μεταρρύθμιση του ίδιου του ΟΗΕ.

Και υπάρχει η οικονομική βόμβα

Ίσως το πιο άμεσο πρόβλημα να είναι οικονομικό.

Ο ΟΗΕ βρίσκεται αντιμέτωπος με σοβαρές πιέσεις ρευστότητας, ενώ οι ΗΠΑ —ιστορικά ο μεγαλύτερος μεμονωμένος χρηματοδότης του οργανισμού— έχουν μειώσει σημαντικά τη χρηματοδότησή τους κατά τη δεύτερη κυβέρνηση Τραμπ, σύμφωνα με την ανάλυση του Council on Foreign Relations που δημοσίευσε το PBS.

Αυτό σημαίνει ότι ο νέος επικεφαλής δεν θα χρειαστεί μόνο διπλωματικές ικανότητες.

Θα χρειαστεί να διαχειριστεί και έναν οργανισμό υπό πίεση για περικοπές, μεταρρυθμίσεις και διαφορετική κατανομή πόρων.

UN80: Ο επόμενος ΓΓ δεν θα μπορεί να αποφύγει τη μεταρρύθμιση

Στο τραπέζι βρίσκεται ήδη η UN80 Initiative, η προσπάθεια αναδιάρθρωσης και εκσυγχρονισμού του οργανισμού.

Άρα ο διάδοχος του Γκουτέρες θα κληθεί σχεδόν από την πρώτη ημέρα να απαντήσει σε ένα υπαρξιακό ερώτημα:

τι είδους ΟΗΕ μπορεί να λειτουργήσει σε έναν κόσμο στον οποίο τα κράτη στρέφουν ολοένα περισσότερους πόρους στην εθνική ασφάλεια και την άμυνα;

Το πρόβλημα περιγράφεται καθαρά στην ανάλυση του CFR: για πολλές κυβερνήσεις, η άμεση εθνική ασφάλεια βρίσκεται πλέον υψηλότερα στην ιεράρχηση των αναγκών τους από τη χρηματοδότηση πολυμερών μηχανισμών.

Ο πιο ισχυρός «αδύναμος» άνθρωπος της διεθνούς πολιτικής

Υπάρχει ένα παράδοξο στη θέση.

Ο Γενικός Γραμματέας δεν διαθέτει στρατό.

Δεν μπορεί να επιβάλει κυρώσεις μόνος του.

Δεν διαθέτει βέτο.

Δεν μπορεί να αναγκάσει τις μεγάλες δυνάμεις να συμφωνήσουν.

Κι όμως, διαθέτει ένα εξαιρετικά ισχυρό διεθνές βήμα.

Μπορεί να μεσολαβεί.

Να διαμορφώνει την παγκόσμια ατζέντα.

Να κινητοποιεί κράτη και διεθνείς οργανισμούς.

Να ασκεί δημόσια πίεση.

Και να χρησιμοποιεί το κύρος του αξιώματος σε κρίσεις όπου οι επίσημοι διπλωματικοί δίαυλοι έχουν αποτύχει.

Όπως το περιγράφει ο Richard Gowan του International Crisis Group, πρόκειται ταυτόχρονα για μια θέση με περιορισμένες τυπικές εξουσίες και σημαντική δυνατότητα επιρροής.

 Η πιο δημόσια κούρσα που καταλήγει στο πιο κλειστό δωμάτιο

Αυτό είναι το μεγάλο παράδοξο της επιλογής του δέκατου Γενικού Γραμματέα.

Η διαδικασία έχει γίνει πολύ πιο διαφανής.

Οι υποψήφιοι εμφανίζονται δημόσια.

Καταθέτουν προγράμματα.

Δίνουν συνεντεύξεις.

Απαντούν σε κράτη και κοινωνία των πολιτών.

Ο ΟΗΕ πραγματοποίησε ακόμη και παγκόσμιο town hall με τους υποψηφίους τον Ιούλιο, το πρώτο τέτοιο γεγονός εδώ και μία δεκαετία.

Στο τέλος, όμως, η κρίσιμη αριθμητική παραμένει εντυπωσιακά απλή:

15 χώρες.

9 ψήφοι.

5 πιθανά βέτο.

Και μόνο μετά έρχονται οι 193.

Η Λατινική Αμερική έχει ισχυρή παρουσία στη σημερινή λίστα.

Οι γυναίκες αποτελούν την πλειονότητα των ενεργών υποψηφίων.

Η Αφρική έχει δύο σημαντικές υποψηφιότητες.

Αλλά κανένας από αυτούς τους παράγοντες δεν αποτελεί αυτοματοποιημένο κανόνα επιλογής.

Το όνομα που θα φτάσει τελικά στη Γενική Συνέλευση θα πρέπει πρώτα να περάσει από το δυσκολότερο γεωπολιτικό φίλτρο του πλανήτη:

να συγκεντρώσει την απαιτούμενη στήριξη στο Συμβούλιο Ασφαλείας χωρίς να προσκρούσει σε βέτο των ΗΠΑ, της Κίνας, της Ρωσίας, της Γαλλίας ή της Βρετανίας.

Και αυτό κάνει την κούρσα για τον δέκατο Γενικό Γραμματέα κάτι πολύ περισσότερο από μια διαδικασία επιλογής προσώπου.

Είναι ένας καθρέφτης του σημερινού συσχετισμού ισχύος στον κόσμο.

Πηγή: pagenews.gr