Μία φράση του Ντόναλντ Τραμπ ήταν αρκετή για να ξαναφέρει στο κέντρο της αμερικανοτουρκικής σχέσης ένα από τα δυσκολότερα αμυντικά και διπλωματικά παζάρια των τελευταίων ετών.
Ο Αμερικανός πρόεδρος ρωτήθηκε την Παρασκευή στον Λευκό Οίκο τι είναι αυτό που εξακολουθεί να καθυστερεί την άρση των αμερικανικών κυρώσεων CAATSA κατά της Τουρκίας.
Αντί να μπει στις νομικές και τεχνικές λεπτομέρειες, επέλεξε να απαντήσει μιλώντας για την προσωπική του σχέση με τον Τούρκο πρόεδρο.
«Αγαπώ την Τουρκία», είπε.
Και συνέχισε:
«Μιλάω συνέχεια με τον Πρόεδρο Ερντογάν. Είναι φίλος μου, όπως γνωρίζετε. Και πάντα θα τον κάνω χαρούμενο».
Η επιλογή των λέξεων έχει ιδιαίτερη πολιτική σημασία επειδή δεν έγινε σε μια γενική ερώτηση για τις αμερικανοτουρκικές σχέσεις.
Έγινε ακριβώς τη στιγμή που ο Τραμπ ρωτήθηκε για τις κυρώσεις CAATSA.
Το μήνυμα είχε δοθεί από τον Ιούλιο
Η σημερινή τοποθέτηση δεν αποτελεί την πρώτη ένδειξη ότι ο Τραμπ θέλει να ξεπεράσει την πολυετή αμυντική διαμάχη με την Άγκυρα.
Στη συνάντησή του με τον Ερντογάν κατά τη Σύνοδο του ΝΑΤΟ στην Άγκυρα τον περασμένο Ιούλιο, ο Αμερικανός πρόεδρος είχε ήδη αφήσει σαφώς ανοιχτό τον δρόμο τόσο για τις κυρώσεις όσο και για τα F-35.
Είχε δηλώσει ότι θέλει να προχωρήσει η άρση των κυρώσεων και ότι θα εξετάσει το ενδεχόμενο να αποκτήσει η Τουρκία τα αμερικανικά μαχητικά πέμπτης γενιάς.
Η προσωπική σχέση των δύο ηγετών είναι εμφανώς θερμή.
Ο Τραμπ είχε χαρακτηρίσει τότε τον Ερντογάν φίλο του και είχε μιλήσει για «πολύ ιδιαίτερη σχέση» μεταξύ τους.
Όμως η προσωπική διπλωματία δεν αρκεί για να λύσει από μόνη της το πρόβλημα.
Στο κέντρο βρίσκονται ακόμη οι S-400
Η υπόθεση ξεκίνησε με την αγορά από την Τουρκία του ρωσικού αντιαεροπορικού συστήματος S-400.
Η Ουάσιγκτον θεώρησε ότι η παρουσία του ρωσικού συστήματος δημιουργούσε κίνδυνο για την ασφάλεια του προγράμματος F-35 και ότι δεν ήταν συμβατή με τη λειτουργία των προηγμένων αμερικανικών μαχητικών.
Η Τουρκία απομακρύνθηκε από το πρόγραμμα F-35 το 2019.
Τον Δεκέμβριο του 2020, οι ΗΠΑ επέβαλαν κυρώσεις βάσει του CAATSA στην τουρκική Προεδρία Αμυντικών Βιομηχανιών και σε στελέχη της.
Οι περιορισμοί αφορούσαν, μεταξύ άλλων, αμερικανικές άδειες εξαγωγής και χρηματοδότηση.
Έξι χρόνια αργότερα, ο πυρήνας του προβλήματος παραμένει ο ίδιος:
τι θα γίνει με τους S-400 που εξακολουθεί να διαθέτει η Τουρκία;
Ο Τραμπ θέλει λύση – Ο αμερικανικός νόμος όμως παραμένει
Εδώ βρίσκεται το σημαντικότερο στοιχείο πίσω από τη νέα δήλωση Τραμπ.
Ο πρόεδρος των ΗΠΑ μπορεί να επιδιώκει πολιτικά την αποκατάσταση της πλήρους αμυντικής συνεργασίας με την Τουρκία.
Ωστόσο, η επιστροφή της Άγκυρας στα F-35 δεν εξαρτάται αποκλειστικά από μια προεδρική απόφαση.
Το αμερικανικό State Department έχει ενημερώσει το Κογκρέσο ότι η Τουρκία δεν έχει ακόμη εκπληρώσει τις νομικές προϋποθέσεις που απαιτούνται για να αλλάξει η σημερινή κατάσταση.
Με βάση το ισχύον πλαίσιο, το ζήτημα της κατοχής των S-400 παραμένει κεντρικό εμπόδιο.
Άρα υπάρχουν δύο διαφορετικά επίπεδα:
η πολιτική βούληση του Λευκού Οίκου και οι νομικές προϋποθέσεις που πρέπει να εκπληρωθούν.
Rubio: «Αυτή τη στιγμή δεν έχουμε αυτή την επιλογή»
Το είχε ξεκαθαρίσει και ο ίδιος ο Marco Rubio ενώπιον της Βουλής των Αντιπροσώπων.
Όταν ρωτήθηκε για την Τουρκία και τα F-35, ο Αμερικανός υπουργός Εξωτερικών υπενθύμισε ότι η Άγκυρα αποκλείστηκε λόγω της αγοράς των S-400.
Και όταν τέθηκε το ζήτημα εάν η κυβέρνηση μπορεί απλώς να αλλάξει αυτή την κατάσταση, απάντησε ότι πρόκειται για θέμα που διέπεται από τη νομοθεσία.
«Αυτή τη στιγμή δεν έχουμε αυτή την επιλογή, διότι διέπεται από τον νόμο», είχε επισημάνει.
Αυτό είναι και το βασικό όριο της προσωπικής διπλωματίας Τραμπ–Ερντογάν.
Τι πρέπει να συμβεί για τα F-35
Η αμερικανική θέση που έχει γνωστοποιηθεί στο Κογκρέσο είναι συγκεκριμένη.
Για να μπορέσει να ανοίξει ο δρόμος για μεταφορά F-35, πρέπει να αντιμετωπιστεί το ζήτημα των ρωσικών S-400 και να εκπληρωθούν οι υπόλοιπες απαιτήσεις που προβλέπει η αμερικανική νομοθεσία.
Το κρίσιμο ερώτημα επομένως δεν είναι απλώς:
«Θέλει ο Τραμπ να δώσει F-35 στην Τουρκία;»
Οι δηλώσεις του δείχνουν ότι είναι ανοιχτός σε μια τέτοια προοπτική.
Το πραγματικό ερώτημα είναι:
με ποιον τρόπο θα επιλυθεί η υπόθεση των S-400 ώστε μια συμφωνία να μπορεί να περάσει μέσα από το αμερικανικό θεσμικό πλαίσιο.
Τα σενάρια για τους ρωσικούς πυραύλους
Τα τελευταία χρόνια έχουν συζητηθεί διαφορετικές φόρμουλες για την τύχη του ρωσικού συστήματος.
Σύμφωνα με έκθεση της Υπηρεσίας Ερευνών του Κογκρέσου, αμερικανικές και τουρκικές πλευρές έχουν εξετάσει επιλογές που θα μπορούσαν να καταστήσουν τους S-400 μη επιχειρησιακούς ή να αλλάξουν ουσιαστικά το καθεστώς ελέγχου τους.
Μεταξύ των σεναρίων που έχουν αναφερθεί είναι η μερική αποσυναρμολόγηση του συστήματος ή η μετακίνησή του σε εγκατάσταση στην Τουρκία υπό αμερικανικό έλεγχο.
Δεν υπάρχει, ωστόσο, δημόσια επιβεβαιωμένη τελική συμφωνία για κάποια από αυτές τις λύσεις.
Γιατί ο Ερντογάν θέλει να τελειώνει με το CAATSA
Για την Άγκυρα, το ζήτημα είναι πολύ μεγαλύτερο από τα F-35.
Οι κυρώσεις έχουν επηρεάσει τις σχέσεις της τουρκικής αμυντικής βιομηχανίας με τις ΗΠΑ και αποτελούν εδώ και χρόνια σημείο πολιτικής τριβής μεταξύ των δύο συμμάχων του ΝΑΤΟ.
Η Τουρκία υποστηρίζει από την πλευρά της ότι στράφηκε στους S-400 επειδή δεν μπόρεσε προηγουμένως να εξασφαλίσει αμερικανικό σύστημα Patriot με όρους που θεωρούσε αποδεκτούς.
Παράλληλα απορρίπτει την αμερικανική θέση ότι η παρουσία των S-400 θα έθετε σε κίνδυνο την ασφάλεια των F-35.
Η Ουάσιγκτον δεν έχει υιοθετήσει αυτή την τουρκική επιχειρηματολογία.
Το Κογκρέσο είναι ο δεύτερος παίκτης
Υπάρχει όμως και ένας τρίτος παράγοντας πέρα από Τραμπ και Ερντογάν:
το αμερικανικό Κογκρέσο.
Μέλη του Κογκρέσου έχουν καταστήσει σαφές ότι θεωρούν την κατοχή των S-400 βασικό εμπόδιο για την πλήρη αποκατάσταση της αμυντικής σχέσης με την Τουρκία.
Το ζήτημα αφορά επίσης διαφορετικές νομοθετικές διατάξεις, όχι μόνο την πολιτική επιλογή για το εάν οι κυρώσεις CAATSA πρέπει να χαλαρώσουν ή να αρθούν.
Γι’ αυτό και μια πολιτική συμφωνία μεταξύ των δύο προέδρων θα χρειαστεί να μετατραπεί σε λύση που να μπορεί να σταθεί και θεσμικά στην Ουάσιγκτον.
Και στο βάθος η Ανατολική Μεσόγειος
Η εξέλιξη παρακολουθείται στενά και στην Ανατολική Μεσόγειο.
Η Τουρκία διαθέτει ήδη έναν μεγάλο στόλο F-16 και επιδιώκει εδώ και χρόνια να επανέλθει στην τεχνολογία των μαχητικών πέμπτης γενιάς.
Η Ελλάδα έχει από την πλευρά της προχωρήσει στην απόκτηση F-35, ενώ παράλληλα εκσυγχρονίζει μεγάλο μέρος του στόλου των F-16 σε επίπεδο Viper και διαθέτει Rafale.
Αυτό δεν σημαίνει ότι μια ενδεχόμενη μελλοντική πώληση F-35 στην Τουρκία μεταφράζεται αυτομάτως σε συγκεκριμένη αλλαγή της στρατιωτικής ισορροπίας.
Σημαίνει όμως ότι η πορεία της Άγκυρας προς τα F-35 αποτελεί ζήτημα άμεσου ενδιαφέροντος για ολόκληρη την περιοχή.
Η φράση Τραμπ και το πραγματικό μήνυμα
Το «πάντα θα τον κάνω χαρούμενο» είναι η φράση που κερδίζει τους τίτλους.
Αλλά το ουσιαστικό γεωπολιτικό story βρίσκεται πίσω από αυτήν.
Ο Τραμπ έχει καταστήσει σαφές ότι επιδιώκει στενή σχέση με τον Ερντογάν και ότι θέλει να βρει διέξοδο από το αδιέξοδο των κυρώσεων.
Ο Ερντογάν θέλει να κλείσει το κεφάλαιο CAATSA και να ξανανοίξει η πόρτα των F-35.
Όμως ανάμεσα στην πολιτική πρόθεση και στην τελική συμφωνία παραμένει το ίδιο μεγάλο εμπόδιο που βρίσκεται εκεί από το 2019:
οι ρωσικοί S-400.
Και μέχρι να βρεθεί μία νομικά και πολιτικά αποδεκτή φόρμουλα για αυτούς, το μεγάλο αμυντικό παζάρι Ουάσιγκτον–Άγκυρας θα παραμένει ανοιχτό.
Πηγή: pagenews.gr