Μετά τον Γκουτέρες: Η μάχη για τον ΟΗΕ περνά από Γάζα, Ιράν και Τραμπ – Οι 7 υποψήφιοι

Ο Αντόνιο Γκουτέρες αποχωρεί στο τέλος του 2026 και επτά υποψήφιοι διεκδικούν τη θέση του σε έναν ΟΗΕ πιεσμένο από πολέμους, οικονομικά προβλήματα και τη σύγκρουση των μεγάλων δυνάμεων. Η Ρεμπέκα Γκρίνσπαν προηγείται στο τελευταίο άτυπο τεστ του Συμβουλίου Ασφαλείας, όμως τίποτα δεν έχει κριθεί: ο επόμενος Γενικός Γραμματέας πρέπει να είναι αποδεκτός και από τους πέντε μόνιμους του Συμβουλίου Ασφαλείας και θα αναλάβει αμέσως έναν εκρηκτικό φάκελο Μέσης Ανατολής — Γάζα, Ιράν, νότιος Λίβανος και ασφάλεια στο Ορμούζ.

Μία από τις σημαντικότερες παρασκηνιακές μάχες της παγκόσμιας διπλωματίας έχει ήδη αρχίσει στη Νέα Υόρκη.

Ο Αντόνιο Γκουτέρες ολοκληρώνει στις 31 Δεκεμβρίου 2026 τη δεύτερη πενταετή θητεία του στην ηγεσία των Ηνωμένων Εθνών.

Την 1η Ιανουαρίου 2027 ένας νέος Γενικός Γραμματέας θα πρέπει να αναλάβει έναν ΟΗΕ πολύ διαφορετικό από εκείνον που παρέλαβε ο Πορτογάλος πολιτικός το 2017.

Και ιδιαίτερα στη Μέση Ανατολή, το γραφείο του νέου ΓΓ θα ανοίξει με τέσσερις φακέλους ήδη πάνω στο τραπέζι:

Γάζα – Ιράν – Λίβανος – Ορμούζ.

Όμως πριν φτάσουμε εκεί υπάρχει η μεγάλη μάχη της διαδοχής.

Επτά υποψήφιοι βρίσκονται αυτή τη στιγμή στην κούρσα και η διαδικασία έχει ήδη περάσει στα άτυπα ψηφοδέλτια του Συμβουλίου Ασφαλείας.

Η Γκρίνσπαν μπροστά – αλλά κανείς δεν έχει κερδίσει

Η Ρεμπέκα Γκρίνσπαν, πρώην αντιπρόεδρος της Κόστα Ρίκα και σημερινή Γενική Γραμματέας της UN Trade and Development, έχει αποκτήσει μέχρι στιγμής ισχυρή θέση.

Στον τέταρτο άτυπο γύρο ψηφοφορίας του Συμβουλίου Ασφαλείας έλαβε, σύμφωνα με το Reuters, 10 ψήφους “encourage”.

Είναι η καλύτερη επίδοση μεταξύ των υποψηφίων στον συγκεκριμένο γύρο.

Αυτό, όμως, δεν την καθιστά εκλεγμένη ούτε προεξοφλεί την τελική απόφαση.

Γιατί η πραγματική μάχη αρχίζει όταν εμφανιστούν οι θέσεις των πέντε μονίμων μελών του Συμβουλίου Ασφαλείας.

ΗΠΑ, Κίνα, Ρωσία, Γαλλία και Βρετανία.

Οποιοδήποτε από αυτά μπορεί να μπλοκάρει έναν υποψήφιο.

Για πρώτη φορά γυναίκα στην κορυφή του ΟΗΕ;

Υπάρχει και μία ιστορική διάσταση.

Στα περισσότερα από 80 χρόνια λειτουργίας του ΟΗΕ, καμία γυναίκα δεν έχει υπηρετήσει ως Γενική Γραμματέας.

Τέσσερις από τους επτά υποψηφίους της σημερινής κούρσας είναι γυναίκες.

Παράλληλα, η άτυπη παράδοση της περιφερειακής εναλλαγής έχει ενισχύσει την προσδοκία ότι αυτή τη φορά η επιλογή μπορεί να προέλθει από τη Λατινική Αμερική ή την Καραϊβική.

Η Γκρίνσπαν συγκεντρώνει και τα δύο χαρακτηριστικά.

Εάν επιλεγεί, θα είναι η πρώτη γυναίκα στην ιστορία του ΟΗΕ στη θέση και, σύμφωνα με το Al-Monitor, η πρώτη Γενική Γραμματέας εβραϊκής καταγωγής.

Οι γονείς της ήταν Εβραίοι πρόσφυγες που εγκατέλειψαν την Ευρώπη κατά την περίοδο του Ολοκαυτώματος.

Ρεμπέκα Γκρίνσπαν: Οικονομία και μεταρρύθμιση του ΟΗΕ

Η υποψηφιότητα της Κόστα Ρίκα έχει στηρίξει μεγάλο μέρος της εκστρατείας της στην οικονομική ανάπτυξη και τη μεταρρύθμιση του πολυμερούς συστήματος.

Η Γκρίνσπαν γνωρίζει από μέσα το σύστημα των Ηνωμένων Εθνών και έχει επικεντρωθεί ιδιαίτερα στις οικονομικές ανισορροπίες, το εμπόριο και τις ανάγκες των αναπτυσσόμενων οικονομιών.

Αυτό μπορεί να αποκτήσει ιδιαίτερη σημασία σε έναν ΟΗΕ που αντιμετωπίζει ταυτόχρονα οικονομικές πιέσεις και ερωτήματα για την αποτελεσματικότητά του.

Κάρολιν Ροντρίγκες-Μπίρκετ: Ισχυρή φωνή για τους Παλαιστινίους

Η Κάρολιν Ροντρίγκες-Μπίρκετ, πρέσβης της Γουιάνας στον ΟΗΕ και πρώην υπουργός Εξωτερικών, βρίσκεται επίσης ψηλά.

Στον τελευταίο άτυπο γύρο έλαβε οκτώ θετικές ψήφους.

Η Ροντρίγκες-Μπίρκετ έχει ήδη έντονο αποτύπωμα στα ζητήματα της Μέσης Ανατολής μέσω της παρουσίας της στο Συμβούλιο Ασφαλείας.

Έχει μιλήσει επανειλημμένα για το παλαιστινιακό και έχει εκφράσει ανησυχία για τον εκτοπισμό Παλαιστινίων στη Γάζα.

Εάν επικρατήσει, η μέχρι σήμερα στάση της δείχνει ότι το παλαιστινιακό ζήτημα θα βρίσκεται ψηλά στην ατζέντα της.

Ραφαέλ Γκρόσι: Ο άνθρωπος που γνωρίζει τον πυρηνικό φάκελο του Ιράν

Ο τρίτος κρίσιμος παίκτης είναι ο Αργεντινός Ραφαέλ Γκρόσι.

Ο επικεφαλής του Διεθνούς Οργανισμού Ατομικής Ενέργειας (IAEA) βρίσκεται από το 2019 στην καρδιά των μεγαλύτερων πυρηνικών κρίσεων.

Και ειδικά του Ιράν.

Ο Γκρόσι έχει περάσει χρόνια διαπραγματευόμενος την πρόσβαση επιθεωρητών, τις ιρανικές πυρηνικές εγκαταστάσεις και την παρακολούθηση των αποθεμάτων εμπλουτισμένου ουρανίου.

Στον τελευταίο άτυπο γύρο έλαβε επίσης οκτώ θετικές ψήφους.

Η υποψηφιότητά του αποκτά ιδιαίτερο γεωπολιτικό βάρος ακριβώς επειδή ο επόμενος Γενικός Γραμματέας θα παραλάβει έναν εξαιρετικά δύσκολο ιρανικό φάκελο.

Μαρία Φερνάντα Εσπινόσα: Ισραήλ, Παλαιστίνη και Ορμούζ

Η πρώην υπουργός Εξωτερικών του Ισημερινού και πρώην πρόεδρος της Γενικής Συνέλευσης Μαρία Φερνάντα Εσπινόσα έχει επίσης σαφή τοποθέτηση στα ζητήματα της Μέσης Ανατολής.

Έχει υποστηρίξει ότι μία βιώσιμη ειρήνη απαιτεί ταυτόχρονα:

ασφάλεια για το Ισραήλ και παλαιστινιακή αυτοδιάθεση και κρατική υπόσταση.

Παράλληλα έχει ζητήσει πιο ενεργό ρόλο των Ηνωμένων Εθνών στις προσπάθειες για την αποκατάσταση της ασφαλούς ναυσιπλοΐας στα Στενά του Ορμούζ.

Στον τελευταίο άτυπο γύρο, σύμφωνα με το Al-Monitor, έλαβε τρεις θετικές ψήφους.

Οι άλλοι τρεις

Στην κούρσα βρίσκονται ακόμη:

• Ιβόν Α-Μπάκι, διπλωμάτης από τον Ισημερινό και πρώην πρέσβης στο Κατάρ,
• Ολάρα Οτούνου, πρώην υπουργός Εξωτερικών της Ουγκάντας και πρώην αναπληρωτής Γενικός Γραμματέας του ΟΗΕ,
• Μάκι Σαλ, πρώην πρόεδρος της Σενεγάλης.

Η ύπαρξη επτά υποψηφίων δεν σημαίνει ότι το πεδίο έχει κλείσει οριστικά.

Εάν κανείς δεν μπορέσει να συγκεντρώσει την αναγκαία υποστήριξη, η διαδικασία μπορεί να ξανανοίξει πολιτικά.

Και τώρα αρχίζει το πραγματικό παζάρι των «5»

Ο Γενικός Γραμματέας τυπικά διορίζεται από τη Γενική Συνέλευση των 193 κρατών.

Στην πράξη όμως προηγείται η καθοριστική σύσταση του Συμβουλίου Ασφαλείας.

Και εκεί βρίσκονται οι πέντε χώρες με δικαίωμα βέτο.

Αυτό σημαίνει ότι ο επόμενος Γενικός Γραμματέας πρέπει να είναι κάποιος που τελικά δεν θα θεωρηθεί απαράδεκτος από:

Ουάσιγκτον, Μόσχα, Πεκίνο, Παρίσι και Λονδίνο.

Αυτό μετατρέπει τη διαδικασία σε ένα τεράστιο διπλωματικό παζάρι.

Τι θέλει η Ουάσιγκτον του Τραμπ

Ο Ρίτσαρντ Γκόουαν, διευθυντής για τους διεθνείς θεσμούς στο International Crisis Group, εκτιμά ότι οι ΗΠΑ θα απαιτήσουν από τον επόμενο Γενικό Γραμματέα δύο πράγματα:

μείωση του κόστους του ΟΗΕ και αποκατάσταση της σχέσης με το Ισραήλ.

Η κυβέρνηση Τραμπ έχει ήδη μειώσει ή διακόψει τη στήριξη προς σειρά οργανισμών και θεσμών του συστήματος του ΟΗΕ.

Μεταξύ αυτών βρίσκονται η UNRWA, η UNESCO, ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας και το Συμβούλιο Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων.

Άρα η στάση της Ουάσιγκτον δεν αφορά μόνο το όνομα του επόμενου ΓΓ.

Αφορά και το είδος του ΟΗΕ που θέλει να δει μετά τον Γκουτέρες.

Τι θέλει η Ρωσία

Η Μόσχα έχει διαφορετικές προτεραιότητες.

Σύμφωνα με τον Γκόουαν, η Ρωσία θα επιδιώξει έναν Γενικό Γραμματέα λιγότερο επικριτικό απέναντι στη ρωσική πολιτική στην Ουκρανία από ό,τι υπήρξε ο Γκουτέρες.

Και αυτό δείχνει πόσο δύσκολη είναι η εξίσωση.

Ο ίδιος άνθρωπος πρέπει να περάσει ταυτόχρονα από το φίλτρο μιας Ουάσιγκτον που ζητά στενότερη σχέση με το Ισραήλ και μιας Μόσχας που θέλει διαφορετική στάση απέναντι στην Ουκρανία.

Και δεν παζαρεύεται μόνο ο Γενικός Γραμματέας

Η διαπραγμάτευση μπορεί να επεκταθεί και στις μεγάλες θέσεις του ΟΗΕ.

Σύμφωνα με την ανάλυση του International Crisis Group που επικαλείται το Al-Monitor, οι μεγάλες δυνάμεις ενδέχεται να συνδέσουν την επιλογή του ΓΓ με το ποιος θα ελέγχει κρίσιμα χαρτοφυλάκια.

Η Ουάσιγκτον θα μπορούσε να ενδιαφερθεί για ισχυρή αμερικανική παρουσία στη διοίκηση του Οργανισμού.

Η Γαλλία και η Κίνα έχουν ιδιαίτερο ενδιαφέρον για την κορυφαία θέση στις ειρηνευτικές επιχειρήσεις.

Άρα πίσω από την εκλογή ενός προσώπου μπορεί να κρύβεται μία πολύ ευρύτερη κατανομή ισχύος μέσα στον ΟΗΕ.

Ο πρώτος φάκελος: Γάζα

Όποιος κερδίσει δεν θα έχει περίοδο χάριτος.

Ο ΟΗΕ παραμένει κεντρικός ανθρωπιστικός παράγοντας στη Γάζα, παρά τους περιορισμούς στην πρόσβαση και τη βαθιά πολιτική σύγκρουση γύρω από τον ρόλο του.

Η σχέση του Οργανισμού με το Ισραήλ έχει περάσει μία από τις δυσκολότερες περιόδους της ιστορίας της.

Ο νέος ΓΓ θα πρέπει επομένως να διαχειριστεί ταυτόχρονα:

την ανθρωπιστική κρίση, την πολιτική πίεση για το παλαιστινιακό και την απαίτηση της Ουάσιγκτον για διαφορετική σχέση ΟΗΕ–Ισραήλ.

Ο δεύτερος φάκελος: Τι θα γίνει στον νότιο Λίβανο μετά την UNIFIL;

Έρχεται και μία τεράστια αλλαγή στον Λίβανο.

Η σημερινή εντολή της UNIFIL, της ειρηνευτικής δύναμης του ΟΗΕ στα σύνορα Ισραήλ–Λιβάνου, ολοκληρώνεται στις 31 Δεκεμβρίου 2026.

Θα ακολουθήσει περίοδος σταδιακής αποχώρησης.

Αυτό σημαίνει ότι ο νέος Γενικός Γραμματέας θα αναλάβει ακριβώς τη στιγμή που θα πρέπει να συζητηθεί τι μηχανισμός ασφαλείας μπορεί να αντικαταστήσει μία παρουσία δεκαετιών στον νότιο Λίβανο.

Και το ερώτημα αφορά άμεσα:

Ισραήλ, Λίβανο, Χεζμπολάχ και τη συνολική αρχιτεκτονική ασφαλείας στα βόρεια σύνορα του Ισραήλ.

Ο τρίτος φάκελος: Το πυρηνικό Ιράν

Το Ιράν θα είναι εξίσου δύσκολο.

Ο ΔΟΑΕ εξακολουθεί να βρίσκεται στο επίκεντρο της προσπάθειας να εξακριβωθεί η κατάσταση των ιρανικών πυρηνικών εγκαταστάσεων και αποθεμάτων.

Ο επόμενος ΓΓ θα πρέπει να λειτουργήσει μέσα σε ένα περιβάλλον όπου η πυρηνική διπλωματία συνδέεται πλέον άμεσα με πολεμική σύγκρουση, κυρώσεις και τη στάση των μεγάλων δυνάμεων.

Σε αυτό ακριβώς το πεδίο η υποψηφιότητα Γκρόσι αποκτά ιδιαίτερο ενδιαφέρον λόγω της εμπειρίας του στον ΔΟΑΕ.

Ο τέταρτος φάκελος: Ποιος θα κρατήσει ανοιχτό το Ορμούζ;

Υπάρχει τέλος το Στενό του Ορμούζ.

Τον Μάρτιο ο Γκουτέρες δημιούργησε ειδική ομάδα εργασίας για την ανάπτυξη μηχανισμών αντιμετώπισης των προβλημάτων που προκαλούν οι διαταραχές στη ναυσιπλοΐα.

Ο επόμενος ΓΓ μπορεί επομένως να κληθεί να στηρίξει έναν νέο διεθνή μηχανισμό παρακολούθησης ή προστασίας της ναυσιπλοΐας.

Και εδώ το ζήτημα ξεπερνά τη Μέση Ανατολή.

Αφορά:

πετρέλαιο, LNG, παγκόσμιο εμπόριο και ενεργειακή ασφάλεια.

Ο ΟΗΕ μετά τον Γκουτέρες θα είναι διαφορετικός

Ο Γκουτέρες ανέλαβε το 2017.

Στα δέκα χρόνια που ακολούθησαν αντιμετώπισε την πανδημία, την Ουκρανία, τη Γάζα, το Σουδάν, την κρίση με το Ιράν και τη διαρκώς βαθύτερη αντιπαράθεση των μεγάλων δυνάμεων.

Παράλληλα έβαλε ψηλά στην ατζέντα την κλιματική αλλαγή, την τεχνητή νοημοσύνη και τη μεταρρύθμιση της διεθνούς αρχιτεκτονικής.

Ο διάδοχός του θα παραλάβει όμως έναν ΟΗΕ με μικρότερα οικονομικά περιθώρια και ακόμη μεγαλύτερα ερωτήματα για την πολιτική του επιρροή.

Η πραγματική μάχη μόλις αρχίζει

Η Γκρίνσπαν έχει σήμερα το ισχυρότερο αποτέλεσμα στο άτυπο τεστ του Συμβουλίου Ασφαλείας.

Η Ροντρίγκες-Μπίρκετ και ο Γκρόσι ακολουθούν.

Αυτό είναι όμως μόνο ένα στιγμιότυπο μιας διαδικασίας που δεν έχει ολοκληρωθεί.

Οι άτυπες ψηφοφορίες θα συνεχιστούν.

Και όσο πλησιάζει η τελική επιλογή, τόσο μεγαλύτερη σημασία θα αποκτήσει όχι μόνο πόσες χώρες θέλουν έναν υποψήφιο, αλλά και αν κάποια από τις πέντε μεγάλες δυνάμεις αποφασίσει ότι δεν τον θέλει.

Γιατί η μάχη για τον διάδοχο του Γκουτέρες δεν είναι απλώς μία εκλογή προσώπου.

Είναι μία διαπραγμάτευση για το ποιος ΟΗΕ θα υπάρξει μετά το 2026 — και για το πώς θα σταθεί απέναντι σε μία Μέση Ανατολή όπου Γάζα, Ιράν, Λίβανος και Ορμούζ συγκλίνουν πλέον στην ίδια κρίση διεθνούς ασφάλειας.

Πηγή: pagenews.gr