Μία εκκρεμότητα 109 ετών κλείνει σήμερα στη Θεσσαλονίκη.
Ελλάδα και Βουλγαρία προχωρούν στην αμοιβαία παράδοση ιστορικών κειμηλίων και ανθρωπολογικού υλικού, ολοκληρώνοντας μια συμφωνία που η ελληνική κυβέρνηση χαρακτηρίζει «ιστορικής σημασίας».
Στο Μουσείο Βυζαντινού Πολιτισμού υπογράφονται τα σχετικά πρωτόκολλα παρουσία του πρωθυπουργού Κυριάκου Μητσοτάκη και του Βούλγαρου πρωθυπουργού Ρούμεν Ράντεφ.
Στην Ελλάδα επιστρέφουν 48 κειμήλια που είχαν μεταφερθεί στη Σόφια το 1917, κατά τη διάρκεια του Α΄ Παγκοσμίου Πολέμου.
Από την ελληνική πλευρά παραδίδονται στη Βουλγαρία τα λείψανα που έχουν ταυτοποιηθεί ως εκείνα του Τσάρου Σαμουήλ, μαζί με το υπόλοιπο ανθρωπολογικό υλικό που είχε βρεθεί στις τέσσερις σαρκοφάγους της Βασιλικής του Αγίου Αχιλλείου στις Πρέσπες.
Τα 48 κειμήλια που γυρίζουν στην Ελλάδα
Τα αντικείμενα που επιστρέφουν προέρχονται από τρεις ιστορικούς εκκλησιαστικούς φορείς της Βόρειας Ελλάδας:
- την Ιερά Μονή Παναγίας Εικοσιφοινίσσης,
- την Ιερά Μονή Τιμίου Προδρόμου Σερρών,
- και την Ιερά Μητρόπολη Σερρών και Νιγρίτης.
Είχαν μεταφερθεί στη Βουλγαρία το 1917, εν μέσω του Α΄ Παγκοσμίου Πολέμου, και έκτοτε φυλάσσονταν ή εκτίθεντο στο Εθνικό Μουσείο Ιστορίας της Βουλγαρίας στη Σόφια.
Πρόκειται επομένως για την επιστροφή αντικειμένων που παρέμειναν εκτός Ελλάδας για περισσότερο από έναν αιώνα.
Η συμφωνία που έκλεισε έπειτα από πολυετείς διαπραγματεύσεις
Η σημερινή τελετή αποτελεί την ολοκλήρωση του Μνημονίου Κατανόησης που υπέγραψαν στις 29 Σεπτεμβρίου η υπουργός Πολιτισμού Λίνα Μενδώνη και ο Βούλγαρος ομόλογός της Evtim Miloshev.
Η επίσημη ελληνική ανακοίνωση κάνει λόγο για αμοιβαία «κατάθεση» κειμηλίων ιστορικής αξίας.
Η διατύπωση έχει τη σημασία της, καθώς δεν πρόκειται για μια απλή εμπορική ή μουσειακή ανταλλαγή.
Είναι η κατάληξη πολυετών διαπραγματεύσεων γύρω από αντικείμενα που για τις δύο χώρες συνδέονται με ιστορία, θρησκεία και συλλογική μνήμη.
Στη Βουλγαρία ο Τσάρος Σαμουήλ
Από την άλλη πλευρά της συμφωνίας βρίσκεται ένα πρόσωπο εξαιρετικά σημαντικό για τη βουλγαρική ιστορική μνήμη:
ο Τσάρος Σαμουήλ, ο οποίος βασίλεψε από το 997 έως το 1014.
Τα λείψανα είχαν εντοπιστεί το 1965 κατά τις ανασκαφές του καθηγητή Νικολάου Μουτσόπουλου στη Βασιλική του Αγίου Αχιλλείου, στις Πρέσπες.
Τα τελευταία χρόνια φυλάσσονταν στο Μουσείο Βυζαντινού Πολιτισμού της Θεσσαλονίκης.
Μαζί τους, η Ελλάδα παραδίδει το υπόλοιπο ανθρωπολογικό υλικό που είχε βρεθεί στις συνολικά τέσσερις σαρκοφάγους της Βασιλικής.
Για τη Σόφια η επιστροφή έχει ιδιαίτερο συμβολικό βάρος, καθώς η βουλγαρική πλευρά επιδίωκε επί δεκαετίες τη μεταφορά των λειψάνων.
Μητσοτάκης και Ράντεφ στη Θεσσαλονίκη
Η παρουσία των δύο πρωθυπουργών στην τελετή ανεβάζει τη συμφωνία από το επίπεδο μιας καθαρά πολιτιστικής πράξης σε γεγονός με σαφή διπλωματικό συμβολισμό.
Ελλάδα και Βουλγαρία επιλέγουν να κλείσουν μια ιστορική εκκρεμότητα μέσα από αμοιβαία συνεννόηση, χωρίς να εξαφανίζονται οι διαφορετικές ιστορικές αφηγήσεις των δύο πλευρών.
Αυτό είναι ίσως και το ουσιαστικότερο πολιτικό στοιχείο της συμφωνίας.
Αντικείμενα που για περισσότερο από έναν αιώνα αποτελούσαν μέρος μιας δύσκολης ιστορικής κληρονομιάς μετατρέπονται σήμερα σε πεδίο συνεργασίας μεταξύ Αθήνας και Σόφιας.
Δεν τελειώνει εδώ – Συνεχίζονται οι διαπραγματεύσεις
Υπάρχει και μία ιδιαίτερα ενδιαφέρουσα πρόβλεψη στο Μνημόνιο.
Οι δύο χώρες συμφώνησαν να συνεχίσουν τις διαπραγματεύσεις για την ταυτοποίηση και πιθανή ένταξη σε επόμενη συμφωνία και άλλων ιστορικών αντικειμένων αμοιβαίου ενδιαφέροντος που δεν συμπεριλήφθηκαν στην παρούσα.
Άρα η σημερινή τελετή δεν αποτελεί απλώς το τέλος μιας διαπραγμάτευσης.
Μπορεί να αποτελέσει και την αρχή μιας ευρύτερης διαδικασίας για πολιτιστικά αγαθά που παραμένουν ανοικτά ζητήματα μεταξύ των δύο χωρών.
Μεταξύ των αντικειμένων για τα οποία έχουν υπάρξει συζητήσεις βρίσκονται βυζαντινά χειρόγραφα, ενώ η «Καθημερινή» έχει αναφέρει και το βελούδινο κάλυμμα που συνδέεται με τον Τσάρο Σαμουήλ.
Μέχρι τις 5 Νοεμβρίου στη Θεσσαλονίκη
Τα 48 ελληνικά κειμήλια δεν θα μεταφερθούν αμέσως στις τελικές τους θέσεις.
Θα παραμείνουν στο Μουσείο Βυζαντινού Πολιτισμού και θα εκτίθενται έως τις 5 Νοεμβρίου 2026.
Στη συνέχεια θα παραδοθούν, ανάλογα με την προέλευσή τους, στην Ιερά Μονή Τιμίου Προδρόμου Σερρών, στην Παναγία Εικοσιφοίνισσα και στην Ιερά Μητρόπολη Σερρών και Νιγρίτης.
Έτσι ολοκληρώνεται στην πράξη μια διαδρομή που ξεκίνησε το 1917.
Από μια δύσκολη ιστορική κληρονομιά σε πράξη συνεργασίας
Η συμφωνία έχει μια διάσταση που υπερβαίνει τα ίδια τα αντικείμενα.
Η Ελλάδα ανακτά 48 κειμήλια με ιδιαίτερη θρησκευτική και ιστορική αξία, ενώ η Βουλγαρία υποδέχεται τα λείψανα μιας από τις σημαντικότερες προσωπικότητες της μεσαιωνικής ιστορίας της.
Και οι δύο πλευρές αποκτούν κάτι με ισχυρό συμβολισμό για τη δική τους ιστορική μνήμη.
Το γεγονός ότι αυτό επιτυγχάνεται έπειτα από πολυετείς διαπραγματεύσεις και με κοινή παρουσία των δύο πρωθυπουργών δίνει στη σημερινή τελετή χαρακτήρα πολιτιστικής διπλωματίας.
Περισσότερο από έναν αιώνα μετά το 1917, Αθήνα και Σόφια επιχειρούν έτσι να μετατρέψουν ένα κομμάτι της δύσκολης βαλκανικής ιστορίας σε ένα νέο κεφάλαιο συνεργασίας.
Πηγή: pagenews.gr