Ένα από τα πιο σαφή μηνύματα των τελευταίων ετών προς τη βρετανική πλευρά για τα Γλυπτά του Παρθενώνα έστειλε ο Κυριάκος Μητσοτάκης από τη Θεσσαλονίκη.
Με αφορμή την τελετή για την παράδοση και παραλαβή ιστορικών κειμηλίων μεταξύ Ελλάδας και Βουλγαρίας, ο πρωθυπουργός συνέδεσε την επιτυχή κατάληξη μιας ιστορικής πολιτιστικής διαπραγμάτευσης με τη μεγάλη ελληνική διεκδίκηση για την επανένωση των Γλυπτών.
Και έθεσε δύο σαφείς προϋποθέσεις:
όχι αναγνώριση ξένης κυριότητας και όχι «δανεισμός» των Γλυπτών προς την Ελλάδα.
«Δεν πρόκειται να δεχθούμε διευθετήσεις που δηλώνουν ξένη κυριαρχία»
Ο πρωθυπουργός ήταν κατηγορηματικός ως προς το πλαίσιο μέσα στο οποίο η Αθήνα συζητά οποιαδήποτε συμφωνία.
«Η πατρίδα μου δεν πρόκειται να δεχθεί διευθετήσεις που να δηλώνουν ξένη κυριαρχία ή να δανειστεί τους δικούς της θησαυρούς», τόνισε.
Η συγκεκριμένη τοποθέτηση αγγίζει τον πυρήνα της πολυετούς διαπραγμάτευσης.
Για την Αθήνα, μία συμφωνία που θα προϋπέθετε ότι η Ελλάδα αναγνωρίζει στο Βρετανικό Μουσείο κυριότητα επί των Γλυπτών και στη συνέχεια τα παραλαμβάνει ως «δάνειο» δεν αποτελεί αποδεκτή λύση.
Ο στόχος που επαναλαμβάνει η ελληνική κυβέρνηση είναι διαφορετικός:
η μόνιμη επανένωση των σωζόμενων Γλυπτών στην Αθήνα.
«Δεν είναι άψυχα τεκμήρια του χθες»
Ο Κυριάκος Μητσοτάκης επιχείρησε παράλληλα να μεταφέρει τη συζήτηση πέρα από το στενό ερώτημα της κατοχής ενός αρχαιολογικού αντικειμένου.
«Τα Γλυπτά του Παρθενώνα δεν αποτελούν άψυχα τεκμήρια του χθες», είπε.
Και πρόσθεσε:
«Όταν τα αποσπάς από το περιβάλλον που τα γέννησε, ακρωτηριάζεις την ιστορία που τα γέννησε».
Το επιχείρημα της Αθήνας είναι ότι τα Γλυπτά δεν δημιουργήθηκαν ως αυτόνομα έργα που μπορούν να εκτίθενται ανεξάρτητα το ένα από το άλλο.
Αποτελούσαν αρχιτεκτονικά και καλλιτεχνικά στοιχεία του ίδιου του Παρθενώνα.
Γι’ αυτό η ελληνική πλευρά χρησιμοποιεί σταθερά τον όρο «επανένωση» και όχι απλώς «επιστροφή».
«Ο Παρθενώνας είναι μία μοναδική και αυτοτελής περίπτωση»
Ο πρωθυπουργός θέλησε επίσης να διαχωρίσει την ελληνική διεκδίκηση από μία γενικευμένη συζήτηση για τις συλλογές των μεγάλων μουσείων του κόσμου.
«Η ελληνική θέση δεν υπαγορεύεται από μια αόριστη εθνική διεκδίκηση, ούτε θέτει σε αμφισβήτηση την αποστολή των μουσείων σε όλο τον κόσμο», ανέφερε.
Και έθεσε το βασικό ελληνικό επιχείρημα:
«Ο Παρθενώνας συνιστά μία μοναδική και αυτοτελή περίπτωση. Αφορά την αποκατάσταση ενός οικουμενικού μνημείου που παραμένει βίαια διαμελισμένο».
Με αυτόν τον τρόπο η Αθήνα επιχειρεί να απαντήσει και στο επιχείρημα ότι μία συμφωνία για τα Γλυπτά θα μπορούσε να δημιουργήσει γενικό προηγούμενο για τις συλλογές διεθνών μουσείων.
Η ελληνική θέση είναι ότι ο Παρθενώνας αποτελεί ειδική περίπτωση, επειδή τα σωζόμενα γλυπτά αποτελούν τμήματα ενός ενιαίου μνημείου.
«Ήρθε η ώρα της αλήθειας και της δικαιοσύνης»
Ο Κυριάκος Μητσοτάκης ολοκλήρωσε την αναφορά του ανεβάζοντας ακόμη περισσότερο τον τόνο:
«Ήρθε η ώρα της αλήθειας και της δικαιοσύνης».
Η φράση δεν σημαίνει ότι έχει ήδη επιτευχθεί συμφωνία με το Βρετανικό Μουσείο.
Δείχνει όμως ότι η κυβέρνηση επιμένει δημόσια στις βασικές της προϋποθέσεις την ώρα που το ζήτημα παραμένει αντικείμενο επαφών και συζητήσεων.
Το είχε γράψει και στον Guardian: «Όχι» σε μοντέλο δανεισμού
Η σημερινή παρέμβαση δεν είναι μεμονωμένη.
Μόλις πριν από λίγες ημέρες, σε άρθρο του στον βρετανικό Guardian, ο Κυριάκος Μητσοτάκης είχε απορρίψει ξανά ρητά ένα μοντέλο απλού δανεισμού.
Είχε υπογραμμίσει ότι η Ελλάδα δεν μπορεί να αποδεχθεί ρύθμιση η οποία θα την υποχρέωνε να αναγνωρίσει κυριότητα του Βρετανικού Μουσείου επί των Γλυπτών, ούτε συμφωνία βάσει της οποίας η Αθήνα θα εμφανιζόταν να «δανείζεται» τμήματα του δικού της μνημείου.
Παράλληλα είχε ξεκαθαρίσει ότι ο στόχος είναι μόνιμη επανένωση και όχι μια προσωρινή μεταφορά των Γλυπτών στην Αθήνα.
Η Ταπισερί της Μπαγιέ και η διαφωνία με το Βρετανικό Μουσείο
Η νέα ένταση στη συζήτηση είχε προκύψει με αφορμή την Ταπισερί της Μπαγιέ.
Η μετακίνησή της στη Βρετανία παρουσιάστηκε ως πιθανό παράδειγμα πολιτιστικού δανεισμού που θα μπορούσε να αξιοποιηθεί και στην περίπτωση του Παρθενώνα.
Ο Μητσοτάκης απέρριψε αυτή την αναλογία.
Η θέση του είναι ότι η Ταπισερί μετακινείται προσωρινά ως ενιαίο έργο και στη συνέχεια επιστρέφει στη Γαλλία.
Στον Παρθενώνα, αντιθέτως, η ελληνική πλευρά υποστηρίζει ότι ένα ενιαίο μνημείο διαμελίστηκε και τα σωζόμενα τμήματά του βρίσκονται σήμερα κυρίως σε Αθήνα και Λονδίνο.
Επομένως, κατά την ελληνική επιχειρηματολογία, τα δύο ζητήματα δεν μπορούν να αντιμετωπιστούν με το ίδιο μοντέλο.
Η Θεσσαλονίκη έδωσε σήμερα το σκηνικό
Η χρονική στιγμή της δήλωσης μόνο τυχαία δεν ήταν.
Ο Μητσοτάκης μιλούσε σε μία τελετή όπου Ελλάδα και Βουλγαρία ολοκλήρωναν μία συμφωνία ύστερα από πολυετείς διαπραγματεύσεις.
Στην Ελλάδα επιστρέφουν 48 ιστορικά και εκκλησιαστικά κειμήλια που είχαν μεταφερθεί στη Σόφια το 1917.
Η ελληνική πλευρά παραδίδει στη Βουλγαρία τα λείψανα που έχουν ταυτοποιηθεί ως εκείνα του Τσάρου Σαμουήλ, μαζί με το υπόλοιπο ανθρωπολογικό υλικό από τις τέσσερις σαρκοφάγους της Βασιλικής του Αγίου Αχιλλείου στις Πρέσπες.
Τα 48 κειμήλια προέρχονται από την Ιερά Μονή Παναγίας Εικοσιφοινίσσης, την Ιερά Μονή Τιμίου Προδρόμου Σερρών και την Ιερά Μητρόπολη Σερρών και Νιγρίτης.
Θα παραμείνουν στο Μουσείο Βυζαντινού Πολιτισμού έως τις 5 Νοεμβρίου 2026 και στη συνέχεια θα παραδοθούν στους φορείς προέλευσής τους.
Το μήνυμα πίσω από τη συμφωνία Ελλάδας–Βουλγαρίας
Η συμφωνία με τη Βουλγαρία δεν αποτελεί νομικό προηγούμενο για την υπόθεση του Παρθενώνα.
Οι δύο περιπτώσεις έχουν διαφορετική ιστορία, διαφορετικό νομικό πλαίσιο και διαφορετικά εμπλεκόμενα μέρη.
Προσφέρει, όμως, στον πρωθυπουργό ένα πολιτικό και διπλωματικό παράδειγμα:
δύο χώρες μπορούν να αντιμετωπίσουν ιστορικές εκκρεμότητες μέσω διαλόγου και συμφωνίας.
Και αυτό ακριβώς ήταν το ευρύτερο μήνυμα της σημερινής παρέμβασης.
Η ελληνική γραμμή σε τρεις λέξεις: μόνιμη επανένωση
Η θέση που διατύπωσε σήμερα ο Κυριάκος Μητσοτάκης μπορεί να συμπυκνωθεί σε τρία σημεία:
- καμία αναγνώριση ξένης κυριότητας ως προϋπόθεση συμφωνίας,
- κανένας «δανεισμός» των Γλυπτών προς την Ελλάδα,
- στόχος η μόνιμη επανένωση του μνημείου.
Οι συνομιλίες για τον τρόπο με τον οποίο μπορεί να επιτευχθεί αυτός ο στόχος είναι διαφορετικό ζήτημα και δεν υπάρχει σήμερα ανακοινωμένη τελική συμφωνία.
Η πολιτική γραμμή της Αθήνας, όμως, διατυπώθηκε από τον πρωθυπουργό χωρίς αμφισημία:
«Η πατρίδα μου δεν πρόκειται να δεχθεί διευθετήσεις που να δηλώνουν ξένη κυριαρχία ή να δανειστεί τους δικούς της θησαυρούς».
Και η καταληκτική του φράση έδωσε τον τόνο:
«Ήρθε η ώρα της αλήθειας και της δικαιοσύνης».
