Μαύρη Θάλασσα: Ο πόλεμος πλησιάζει το ΝΑΤΟ – Βυθίσεις πλοίων, νεκροί και συναγερμός σε Ρουμανία–Βουλγαρία

Η σύγκρουση Ρωσίας–Ουκρανίας αποκτά επικίνδυνη ναυτική διάσταση, με επιθέσεις σε εμπορικά πλοία κοντά στις ακτές δύο κρατών-μελών του ΝΑΤΟ. Ελληνόκτητο πλοίο συγκαταλέγεται στα θύματα των επιθέσεων, ενώ μη επανδρωμένα συστήματα έχουν εντοπιστεί κοντά στο στρατηγικό ενεργειακό έργο Neptun Deep της Ρουμανίας. Το κρίσιμο ερώτημα είναι εάν ένα νέο πλήγμα θα μπορούσε να οδηγήσει τη Συμμαχία βαθύτερα στον πόλεμο.

Η Μαύρη Θάλασσα μετατρέπεται σε μία από τις πιο επικίνδυνες ζώνες της ευρωπαϊκής ασφάλειας, καθώς ο πόλεμος μεταξύ Ρωσίας και Ουκρανίας επεκτείνει τις συνέπειές του στις εμπορικές θαλάσσιες μεταφορές, στις ενεργειακές υποδομές και στα θαλάσσια συμφέροντα κρατών-μελών του ΝΑΤΟ.

Οι επιθέσεις σε φορτηγά πλοία, δεξαμενόπλοια και εμπορικά σκάφη κοντά στις ακτές της Ρουμανίας και της Βουλγαρίας έχουν αυξηθεί σημαντικά τις τελευταίες εβδομάδες, δημιουργώντας έναν νέο παράγοντα αστάθειας στην ανατολική πτέρυγα της Συμμαχίας.

Σύμφωνα με την καταγραφή των περιστατικών, πλοία έχουν υποστεί σοβαρές ζημιές ή έχουν βυθιστεί, ενώ ναυτικοί έχουν σκοτωθεί, τραυματιστεί ή δηλωθεί αγνοούμενοι.

Το πρόβλημα δεν περιορίζεται πλέον στην ασφάλεια της ναυσιπλοΐας.

Η αυξανόμενη παρουσία πυραύλων και μη επανδρωμένων συστημάτων κοντά σε ρουμανικά και βουλγαρικά ύδατα δημιουργεί τον κίνδυνο ενός επεισοδίου που θα μπορούσε να προκαλέσει ευρύτερη στρατιωτική και διπλωματική κρίση.

«Ο πόλεμος δεν σταματά στα θαλάσσια σύνορα» – Η νέα απειλή για το ΝΑΤΟ

Η Ρουμανία και η Βουλγαρία αποτελούν κρίσιμα κράτη της ανατολικής πτέρυγας του ΝΑΤΟ.

Οι ακτές τους στη Μαύρη Θάλασσα συνδέονται με σημαντικές εμπορικές διαδρομές, λιμενικές εγκαταστάσεις, ενεργειακά έργα και στρατιωτικές υποδομές.

Καθώς οι επιχειρήσεις μεταξύ Ρωσίας και Ουκρανίας συνεχίζονται, οι κίνδυνοι για τη ναυσιπλοΐα επεκτείνονται πέρα από τις περιοχές όπου διεξάγονται άμεσα οι πολεμικές επιχειρήσεις.

Η χρήση ναυτικών drones, η παρουσία μη επανδρωμένων αεροσκαφών και οι επιθέσεις σε εμπορικά πλοία αυξάνουν την πιθανότητα να πληγούν εγκαταστάσεις ή σκάφη που συνδέονται με τρίτες χώρες.

Ωστόσο, η πρόκληση ζημιών σε πλοίο μέσα στην αποκλειστική οικονομική ζώνη ενός κράτους-μέλους δεν ισοδυναμεί αυτομάτως με ένοπλη επίθεση εναντίον του ίδιου του κράτους.

Η διάκριση αυτή έχει ιδιαίτερη σημασία για οποιαδήποτε συζήτηση περί ενεργοποίησης του Άρθρου 5 της Βορειοατλαντικής Συμμαχίας.

Οκτώβριος με βυθίσεις, νεκρούς και αγνοουμένους

Η αλληλουχία των περιστατικών που καταγράφονται από τις αρχές Οκτωβρίου αποτυπώνει την επιδείνωση της κατάστασης.

Στις 5 Οκτωβρίου, το φορτηγό πλοίο Royad Mammadov, με σημαία Αγίου Χριστοφόρου και Νέβις, επλήγη περίπου 30 ναυτικά μίλια νότια του ρουμανικού Σφάντου Γκεόργκε.

Δύο μέλη του πληρώματος έχασαν τη ζωή τους.

Μία ημέρα αργότερα, στις 6 Οκτωβρίου, το φορτηγό Alfa Watan, με σημαία Τόγκο, βυθίστηκε έπειτα από επίθεση drone περίπου 70 ναυτικά μίλια ανοικτά της βουλγαρικής πόλης Μπιάλα.

Δώδεκα μέλη του πληρώματος δηλώθηκαν αγνοούμενα.

Την ίδια ημέρα, το πλοίο Able, με σημαία Παλάου, επλήγη επίσης εντός της αποκλειστικής οικονομικής ζώνης της Βουλγαρίας, με αποτέλεσμα να τραυματιστούν δύο άνθρωποι.

Η ταυτόχρονη καταγραφή περιστατικών σε διαφορετικές θαλάσσιες περιοχές εντείνει τις ανησυχίες για την ασφάλεια των εμπορικών μεταφορών.

13–15 Οκτωβρίου: Τρεις ημέρες υψηλού κινδύνου

Στις 13 Οκτωβρίου, το ουκρανικών συμφερόντων φορτηγό πλοίο Chelsea 3, με σημαία Μάλτας και φορτίο σιτηρών, δέχθηκε τρία πλήγματα από drones περίπου 18 ναυτικά μίλια ανοικτά της Βουλγαρίας.

Το πλοίο υπέστη ζημιές, αλλά όλα τα μέλη του πληρώματος διασώθηκαν.

Την ίδια ημέρα, το HS Dignity, με σημαία Γουινέας-Μπισάου, βυθίστηκε κοντά στο βουλγαρικό χωριό Κράπετς, σε μικρή απόσταση από τα σύνορα με τη Ρουμανία.

Πέντε ναυτικοί διασώθηκαν, ενώ έντεκα δηλώθηκαν αγνοούμενοι.

Στις 14 Οκτωβρίου, το δεξαμενόπλοιο χημικών και πετρελαιοειδών Yara J, με σημαία Κομορών, επλήγη από drone περίπου 8 έως 10 ναυτικά μίλια νοτιοανατολικά της Σουλίνας.

Το περιστατικό καταγράφηκε εντός των χωρικών υδάτων της Ρουμανίας.

Όλα τα μέλη του πληρώματος διασώθηκαν.

Μία ημέρα αργότερα, στις 15 Οκτωβρίου, το δεξαμενόπλοιο Wine Trader, με σημαία Αγίου Μαρίνου, δέχθηκε πλήγμα περίπου 13 ναυτικά μίλια νοτιοανατολικά του διαύλου της Σουλίνας.

Επτά μέλη του πληρώματος δηλώθηκαν αγνοούμενα.

Η γεωγραφική εγγύτητα των επιθέσεων στις ρουμανικές ακτές καθιστά ιδιαίτερα δύσκολη τη διαχείριση της ασφάλειας χωρίς να αυξηθεί ο κίνδυνος εμπλοκής στρατιωτικών δυνάμεων κράτους-μέλους του ΝΑΤΟ.

Ελληνόκτητο πλοίο βυθίστηκε ανοικτά της Βουλγαρίας

Ιδιαίτερο ενδιαφέρον για την Ελλάδα παρουσιάζει το περιστατικό της 28ης Οκτωβρίου.

Σύμφωνα με την καταγραφή, το ελληνόκτητο πλοίο μεταφοράς εμπορευματοκιβωτίων Contship Jet, με σημαία Λιβερίας, επλήγη από τρία ναυτικά drones ενώ κατευθυνόταν προς το ρουμανικό λιμάνι της Κωνστάντζας.

Το πλοίο βυθίστηκε εντός της αποκλειστικής οικονομικής ζώνης της Βουλγαρίας.

Το πλήρωμά του διασώθηκε.

Το περιστατικό αναδεικνύει τη σύνδεση της κρίσης με τα ελληνικά ναυτιλιακά συμφέροντα.

Η ελληνόκτητη εμπορική ναυτιλία δραστηριοποιείται σε παγκόσμια κλίμακα και η ασφάλεια των θαλάσσιων διαδρομών στη Μαύρη Θάλασσα έχει άμεση οικονομική σημασία.

Η επίθεση σε ελληνόκτητο πλοίο δεν συνεπάγεται από μόνη της επίθεση κατά της Ελλάδας ως κράτους-μέλους του ΝΑΤΟ.

Δημιουργεί, ωστόσο, ζητήματα προστασίας των ναυτικών, ασφαλιστικής κάλυψης και διαχείρισης των εμπορικών κινδύνων.

Κωνστάντζα: Η στρατηγική πύλη της Ρουμανίας στο στόχαστρο

Στις 23 Οκτωβρίου, το φορτηγό πλοίο Khoryv, με σημαία Κομορών, ανετράπη και βυθίστηκε περίπου 13 ναυτικά μίλια από την Κωνστάντζα, το σημαντικότερο λιμάνι της Ρουμανίας στη Μαύρη Θάλασσα.

Όλα τα μέλη του πληρώματος διασώθηκαν.

Η Κωνστάντζα αποτελεί κρίσιμο κόμβο για τη μεταφορά εμπορευμάτων, ενεργειακών προϊόντων και φορτίων που συνδέονται με την ευρύτερη περιοχή.

Η ασφάλεια του λιμανιού έχει επομένως σημασία που υπερβαίνει τα ρουμανικά σύνορα.

Ένα σοβαρό επεισόδιο στις θαλάσσιες προσβάσεις του θα μπορούσε να προκαλέσει προβλήματα στην εφοδιαστική αλυσίδα, στις ασφαλιστικές καλύψεις και στη λειτουργία εμπορικών διαδρομών.

Neptun Deep: Η ενεργειακή υποδομή που ανησυχεί το ΝΑΤΟ

Οι απειλές δεν περιορίζονται στα εμπορικά πλοία.

Η Ρουμανία αντιμετωπίζει επίσης περιστατικά με μη επανδρωμένα συστήματα κοντά σε κρίσιμες ενεργειακές εγκαταστάσεις.

Στο επίκεντρο βρίσκεται το Neptun Deep, ένα από τα σημαντικότερα υπεράκτια έργα φυσικού αερίου της Ευρωπαϊκής Ένωσης.

Το έργο αναπτύσσεται από την OMV Petrom και τη ρουμανική κρατική εταιρεία Romgaz.

Η παραγωγή του αναμένεται να ενισχύσει σημαντικά τη θέση της Ρουμανίας στον ευρωπαϊκό ενεργειακό χάρτη.

Στις 26 Αυγούστου, σύμφωνα με την καταγραφή, εντοπίστηκε ναυτικό drone σε απόσταση μερικών εκατοντάδων μέτρων από τις εγκαταστάσεις του έργου.

Οι ρουμανικές αρχές κινητοποίησαν μαχητικά F-16 για την αντιμετώπιση της απειλής.

Νωρίτερα, στις 11 Αυγούστου, δύτες του ρουμανικού στρατού κατέστρεψαν δύο drones τύπου Gerbera που παρασύρονταν στη ρουμανική αποκλειστική οικονομική ζώνη, κοντά στην περιοχή του Neptun Deep.

Η παρουσία μη επανδρωμένων συστημάτων κοντά σε μια τόσο σημαντική ενεργειακή υποδομή αναδεικνύει τον κίνδυνο ατυχήματος, δολιοφθοράς ή λανθασμένης εκτίμησης μιας απειλής.

Δεν αποδεικνύει, ωστόσο, ότι το έργο αποτέλεσε στόχο οργανωμένης επίθεσης.

Το ουκρανικό drone που κατέληξε σε ρουμανικό λιμάνι

Ένα ακόμη περιστατικό είχε σημειωθεί στις 5 Ιουνίου, όταν ναυτικό drone εξερράγη στο λιμάνι της Κωνστάντζας, κοντά σε πετρελαϊκό τερματικό σταθμό.

Δεν αναφέρθηκαν θύματα.

Η Ουκρανία δήλωσε ότι το μη επανδρωμένο σκάφος ανήκε στις δικές της δυνάμεις, αλλά είχε χαθεί ο έλεγχός του εξαιτίας ρωσικών ηλεκτρονικών παρεμβολών.

Το συγκεκριμένο περιστατικό είναι ιδιαίτερα σημαντικό για την κατανόηση των κινδύνων στη Μαύρη Θάλασσα.

Δείχνει ότι μια απειλή για κράτος-μέλος του ΝΑΤΟ δεν χρειάζεται να προκύψει αποκλειστικά από σκόπιμη επίθεση.

Μπορεί να δημιουργηθεί και από την απώλεια ελέγχου ενός οπλικού συστήματος, από ηλεκτρονικό πόλεμο ή από την ανεξέλεγκτη μετακίνησή του σε γειτονικά ύδατα.

Μπορεί να ενεργοποιηθεί το Άρθρο 5 του ΝΑΤΟ;

Η αύξηση των περιστατικών κοντά στις ακτές της Ρουμανίας και της Βουλγαρίας επαναφέρει το ερώτημα για τα όρια της συλλογικής άμυνας.

Το Άρθρο 5 της Βορειοατλαντικής Συνθήκης προβλέπει ότι μια ένοπλη επίθεση εναντίον κράτους-μέλους θεωρείται επίθεση εναντίον όλων.

Ωστόσο, δεν ενεργοποιείται αυτομάτως επειδή ένα εμπορικό πλοίο δέχεται επίθεση μέσα στην αποκλειστική οικονομική ζώνη μιας χώρας του ΝΑΤΟ.

Η νομική και πολιτική αξιολόγηση εξαρτάται από τις περιστάσεις, τον στόχο, τη σοβαρότητα της επίθεσης και την απόδοση ευθύνης.

Επιπλέον, η αποκλειστική οικονομική ζώνη δεν ταυτίζεται με τα χωρικά ύδατα ούτε αποτελεί πλήρη άσκηση κρατικής κυριαρχίας.

Ένα σοβαρό πλήγμα κατά ρουμανικών ή βουλγαρικών στρατιωτικών εγκαταστάσεων θα δημιουργούσε διαφορετικά δεδομένα από μια επίθεση σε εμπορικό πλοίο τρίτης σημαίας.

Πριν από οποιαδήποτε συζήτηση για συλλογική στρατιωτική απάντηση, τα κράτη-μέλη μπορούν επίσης να ζητήσουν διαβουλεύσεις στο πλαίσιο του Άρθρου 4, εφόσον θεωρούν ότι απειλείται η ασφάλειά τους.

Το δίλημμα της Συμμαχίας: Προστασία χωρίς ανεξέλεγκτη κλιμάκωση

Για τη Ρουμανία και τη Βουλγαρία, η πρόκληση είναι διπλή.

Από τη μία πλευρά, πρέπει να προστατεύσουν τα χωρικά τους ύδατα, τις λιμενικές εγκαταστάσεις, τις ενεργειακές υποδομές και τις εμπορικές μεταφορές.

Από την άλλη, οφείλουν να διαχειριστούν τις συνέπειες ενός πολέμου που διεξάγεται σε άμεση γεωγραφική γειτνίαση με την επικράτειά τους.

Η ενίσχυση της επιτήρησης, η ανταλλαγή πληροφοριών, η αντιμετώπιση μη επανδρωμένων συστημάτων και η συνεργασία μεταξύ των ναυτικών δυνάμεων της Συμμαχίας αποκτούν αυξανόμενη σημασία.

Το ίδιο ισχύει για την προστασία της ενεργειακής υποδομής, ιδιαίτερα καθώς η Ευρώπη επιδιώκει να ενισχύσει την ασφάλεια του εφοδιασμού της.

Η μεγαλύτερη απειλή δεν είναι μόνο μια σκόπιμη επίθεση κατά κράτους-μέλους του ΝΑΤΟ.

Είναι και η πιθανότητα ενός σοβαρού επεισοδίου που θα οδηγήσει σε λανθασμένη εκτίμηση, στρατιωτική αντίδραση και ανεξέλεγκτη κλιμάκωση.

Η Μαύρη Θάλασσα βρίσκεται πλέον σε μια ιδιαίτερα ευαίσθητη ισορροπία: εμπορικά πλοία, στρατιωτικά μέσα και ενεργειακές εγκαταστάσεις συνυπάρχουν σε έναν θαλάσσιο χώρο όπου οι συνέπειες του ρωσοουκρανικού πολέμου επεκτείνονται διαρκώς.

Και όσο οι επιθέσεις πλησιάζουν τις ακτές της Ρουμανίας και της Βουλγαρίας, τόσο δυσκολότερο γίνεται για το ΝΑΤΟ να διατηρήσει την ασφάλεια της ανατολικής του πτέρυγας χωρίς να αυξήσει τον κίνδυνο βαθύτερης εμπλοκής.

Πηγή: pagenews.gr