Σε νέα φάση ενεργειακής παρέμβασης περνά η Ευρωπαϊκή Ένωση, καθώς η Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν έστειλε από το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο μήνυμα ότι τα κράτη-μέλη πρέπει να έχουν μεγαλύτερη ευελιξία για να αντιμετωπίσουν το υψηλό ενεργειακό κόστος, το οποίο πιέζει πλέον τόσο τα νοικοκυριά όσο και την ευρωπαϊκή βιομηχανία.
Η τοποθέτηση έρχεται λίγες ημέρες πριν από το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο της 15ης και 16ης Οκτωβρίου, όπου η ενέργεια, η ανταγωνιστικότητα και η προστασία των οικονομιών από το νέο κύμα ακρίβειας αναμένεται να βρεθούν πολύ ψηλά στην ατζέντα.
Φυσικό αέριο +140%, ντίζελ στο διπλάσιο
Η πρόεδρος της Κομισιόν παρουσίασε μια ιδιαίτερα βαριά εικόνα για την ευρωπαϊκή οικονομία.
Από τα τέλη Φεβρουαρίου, σύμφωνα με τα στοιχεία που επικαλέστηκε, οι τιμές του φυσικού αερίου έχουν αυξηθεί κατά 140%, ενώ οι τιμές του ντίζελ έχουν διπλασιαστεί. Το συνολικό πρόσθετο κόστος για τις εισαγωγές ορυκτών καυσίμων στην Ευρώπη ανέρχεται πλέον σε περίπου 100 δισ. ευρώ.
Η ίδια τόνισε ότι οι επιχειρήσεις βρίσκονται υπό μεγάλη πίεση και ότι πολλά νοικοκυριά δυσκολεύονται να πληρώσουν τους λογαριασμούς τους, προειδοποιώντας ότι η κατάσταση μπορεί να γίνει ακόμη δυσκολότερη καθώς πλησιάζει ο χειμώνας.
«Δεν υπάρχει μία λύση για όλη την Ευρώπη»
Το βασικό πολιτικό μήνυμα της Κομισιόν είναι ότι δεν μπορεί να υπάρξει ενιαία παρέμβαση ίδια για όλα τα κράτη-μέλη.
Η φον ντερ Λάιεν υπογράμμισε ότι κάθε χώρα έχει διαφορετικό ενεργειακό μείγμα και διαφορετικό βαθμό εξάρτησης από φυσικό αέριο, πυρηνική ενέργεια ή ανανεώσιμες πηγές.
Έδωσε μάλιστα ένα χαρακτηριστικό παράδειγμα: σε ένα κράτος-μέλος η τιμή της ηλεκτρικής ενέργειας μπορεί να φτάνει περίπου τα 145 ευρώ ανά μεγαβατώρα, όταν η τιμή καθορίζεται κυρίως από το φυσικό αέριο, ενώ σε άλλη χώρα, με μεγαλύτερη συμμετοχή πυρηνικής ενέργειας και ΑΠΕ, μπορεί να βρίσκεται κοντά στα 70 ευρώ.
Το μήνυμα είναι σαφές: η Κομισιόν θέλει περισσότερο εθνικό περιθώριο κινήσεων, αλλά μέσα σε ένα κοινό ευρωπαϊκό πλαίσιο.
Παράταση του πλαισίου κρατικών ενισχύσεων
Η φον ντερ Λάιεν επιβεβαίωσε ότι θα παραταθεί το προσωρινό πλαίσιο κρατικών ενισχύσεων για τους βιομηχανικούς κλάδους που έχουν μεγαλύτερη έκθεση στο ενεργειακό κόστος.
Το πλαίσιο είχε ενεργοποιηθεί νωρίτερα μέσα στη χρονιά, μετά τη νέα ενεργειακή αναταραχή που προκάλεσαν οι εξελίξεις στη Μέση Ανατολή και ειδικότερα η διατάραξη των ροών μέσω του Στενού του Ορμούζ.
Η λογική είναι να μπορούν οι κυβερνήσεις να στηρίζουν περισσότερο στοχευμένα τις ενεργοβόρες επιχειρήσεις που αντιμετωπίζουν αιφνίδια αύξηση του κόστους παραγωγής.
Στοχευμένη στήριξη στα ευάλωτα νοικοκυριά
Η πρόεδρος της Κομισιόν τάχθηκε επίσης υπέρ στοχευμένων ενισχύσεων στα νοικοκυριά που πλήττονται περισσότερο.
Ως παραδείγματα ανέφερε τα ενεργειακά κουπόνια που εφαρμόζονται στη Γαλλία και τη Ρουμανία, δείχνοντας ότι οι Βρυξέλλες προτιμούν παρεμβάσεις που κατευθύνονται στους πιο ευάλωτους αντί για γενικευμένες επιδοτήσεις.
Η κατεύθυνση αυτή συνδέεται και με τη δημοσιονομική διάσταση.
Η Κομισιόν έχει εκτιμήσει ότι τα μέτρα που είχαν ήδη ανακοινώσει τα κράτη-μέλη έως τις αρχές Μαΐου του 2026 είχαν δημοσιονομικό κόστος περίπου 14,5 δισ. ευρώ, ενώ αν παρατείνονταν έως το τέλος του έτους το συνολικό κόστος θα μπορούσε να φτάσει τα 38,6 δισ. ευρώ.
Η Κομισιόν δεν θέλει γενικευμένες επιδοτήσεις
Το ευρωπαϊκό μήνυμα δεν είναι επιστροφή στο μοντέλο του 2022, όταν τεράστια ποσά κατευθύνθηκαν σε οριζόντια μέτρα.
Η Επιτροπή έχει επισημάνει ότι οι γενικευμένες επιδοτήσεις τιμών μπορεί να περιορίζουν τα κίνητρα εξοικονόμησης ενέργειας και να αυξάνουν τελικά τον λογαριασμό των εισαγωγών όταν η προσφορά είναι περιορισμένη.
Γι’ αυτό η νέα προσέγγιση δίνει μεγαλύτερο βάρος σε στοχευμένα μέτρα εισοδήματος, προσωρινές κρατικές ενισχύσεις και επενδύσεις που μειώνουν δομικά το ενεργειακό κόστος.
Κοινές αγορές ενέργειας από την ΕΕ
Ιδιαίτερο ενδιαφέρον έχει και η ανακοίνωση για τη δημιουργία ομάδας δράσης συγκέντρωσης της ενεργειακής ζήτησης.
Ο στόχος είναι τα κράτη-μέλη να μπορούν να συντονίζουν μεγαλύτερο μέρος των αγορών τους και να αξιοποιούν συλλογικά την αγοραστική δύναμη της Ευρωπαϊκής Ένωσης.
Η λογική θυμίζει τις κοινές ευρωπαϊκές αγορές φυσικού αερίου που αναπτύχθηκαν μετά την ενεργειακή κρίση του 2022, αλλά αυτή τη φορά η Επιτροπή επιχειρεί να επεκτείνει περισσότερο την ιδέα της κοινής διαπραγμάτευσης.
G7: 100 εκατ. βαρέλια στην αγορά
Η βραχυπρόθεσμη στρατηγική της ΕΕ συνδέεται και με τις αποφάσεις της G7.
Η φον ντερ Λάιεν ανέφερε ότι οι χώρες της G7 συμφώνησαν να διαθέσουν συνολικά 100 εκατ. βαρέλια ντίζελ και αργού, με στόχο να ενισχυθεί η προσφορά και να περιοριστούν οι πιέσεις στις διεθνείς τιμές.
Παράλληλα, οι ηγέτες της G7 συμφώνησαν να συντονίσουν τα προγράμματα συντήρησης των διυλιστηρίων, ώστε να αποφεύγονται ταυτόχρονες διακοπές μεγάλης δυναμικότητας και να αυξάνεται όπου είναι εφικτό η παραγωγή διυλισμένων προϊόντων, ιδιαίτερα ντίζελ.
Στρατηγικός διάλογος για τα ευρωπαϊκά διυλιστήρια
Η Επιτροπή ανακοίνωσε επίσης την έναρξη στρατηγικού διαλόγου με τον ευρωπαϊκό κλάδο διύλισης.
Η εξέλιξη έχει ιδιαίτερη σημασία, καθώς η πίεση αυτή τη στιγμή δεν αφορά μόνο το αργό πετρέλαιο αλλά και την περιορισμένη διαθεσιμότητα διυλισμένων προϊόντων.
Η Ευρώπη θέλει να διασφαλίσει ότι δεν θα βρεθεί εκτεθειμένη σε νέα έλλειψη ντίζελ ή άλλων προϊόντων σε περίοδο αυξημένης ζήτησης.
Παράταση της ευελιξίας για το μεθάνιο
Στο ίδιο πλαίσιο, η Κομισιόν προτίθεται να παρατείνει για ακόμη έναν χρόνο την ευελιξία που αφορά τις υποχρεώσεις εξαγωγέων στο πλαίσιο των ευρωπαϊκών κανόνων για το μεθάνιο.
Η κίνηση συνδέεται με την προσπάθεια να μη δημιουργηθούν νέες δυσκολίες στις ενεργειακές εισαγωγές σε μια ήδη εύθραυστη αγορά.
Από την προσωρινή στήριξη στη μόνιμη ενεργειακή αυτονομία
Η φον ντερ Λάιεν ξεκαθάρισε ότι τα βραχυπρόθεσμα μέτρα δεν μπορούν να αποτελούν τη μόνιμη λύση.
Η μακροπρόθεσμη απάντηση, σύμφωνα με την Επιτροπή, είναι η μείωση της εξάρτησης της Ευρώπης από το εισαγόμενο πετρέλαιο και φυσικό αέριο και η μεγαλύτερη παραγωγή ενέργειας εντός της ίδιας της ΕΕ.
Η πρόεδρος της Κομισιόν περιλαμβάνει σε αυτή τη στρατηγική τόσο τις ΑΠΕ όσο και την πυρηνική ενέργεια, αλλά επίσης το βιομεθάνιο και άλλες εγχώριες καθαρές τεχνολογίες.
Ηλεκτροδότηση: 260 δισ. ευρώ μικρότερες εισαγωγές
Η Επιτροπή έχει θέσει ως στόχο τον διπλασιασμό του μεριδίου της ηλεκτρικής ενέργειας στην τελική κατανάλωση έως το 2040.
Σύμφωνα με τις εκτιμήσεις που παρουσίασε η φον ντερ Λάιεν, η επίτευξη αυτού του στόχου θα μπορούσε να μειώσει τον ετήσιο λογαριασμό εισαγωγών ορυκτών καυσίμων της Ευρώπης κατά περίπου 260 δισ. ευρώ.
Το μέγεθος δείχνει γιατί η Κομισιόν αντιμετωπίζει πλέον την ηλεκτροδότηση όχι μόνο ως περιβαλλοντική πολιτική αλλά ως πολιτική ασφάλειας και ανταγωνιστικότητας.
Το πρόβλημα των δικτύων
Το μεγάλο εμπόδιο είναι ότι η νέα παραγωγή καθαρής ενέργειας δεν μπορεί πάντα να διοχετευτεί στην αγορά.
Η φον ντερ Λάιεν σημείωσε ότι μόνο πέρυσι εγκαταστάθηκαν στην Ευρώπη πάνω από 80 GW νέας δυναμικότητας ΑΠΕ, αλλά περίπου εξαπλάσια δυναμικότητα παραμένει σε αναμονή για σύνδεση στα δίκτυα.
Γι’ αυτό η Επιτροπή πιέζει για ταχύτερες επενδύσεις σε:
δίκτυα, διασυνδέσεις, αποθήκευση και συντομότερες διαδικασίες αδειοδότησης.
Η ενέργεια γίνεται ξανά ζήτημα ευρωπαϊκής ανταγωνιστικότητας
Το ενεργειακό κόστος δεν αντιμετωπίζεται πλέον απλώς ως κοινωνικό πρόβλημα.
Έχει εξελιχθεί σε κεντρικό ζήτημα της ευρωπαϊκής βιομηχανικής πολιτικής.
Η φον ντερ Λάιεν έχει προειδοποιήσει ότι η Ευρώπη δεν μπορεί να παραμείνει ισχυρή βιομηχανική δύναμη εάν οι τιμές της ενέργειας παραμένουν διαρθρωτικά πολύ υψηλές.
Αυτό συνδέεται άμεσα με το ευρύτερο πρόγραμμα για την ανταγωνιστικότητα, τις επενδύσεις, την απλοποίηση των κανόνων και την εφαρμογή των προτάσεων των εκθέσεων Ντράγκι και Λέτα.
Το κρίσιμο Ευρωπαϊκό Συμβούλιο 15–16 Οκτωβρίου
Η παρέμβαση της φον ντερ Λάιεν αποκτά ιδιαίτερο βάρος επειδή προηγείται του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου της 15ης και 16ης Οκτωβρίου.
Οι ηγέτες καλούνται πλέον να αποφασίσουν πόσο μεγάλη ευελιξία θα δοθεί στα κράτη-μέλη για εθνικές παρεμβάσεις και πώς αυτές θα συνδυαστούν με τους ευρωπαϊκούς δημοσιονομικούς κανόνες.
Είναι μία δύσκολη εξίσωση.
Από τη μία, η κοινωνική και βιομηχανική πίεση απαιτεί άμεση στήριξη.
Από την άλλη, οι Βρυξέλλες δεν θέλουν μια νέα ανεξέλεγκτη κούρσα κρατικών επιδοτήσεων που θα ευνοούσε περισσότερο τις χώρες με μεγαλύτερη δημοσιονομική δυνατότητα.
Η μεγάλη εικόνα
Η νέα γραμμή της Κομισιόν διαμορφώνεται σε δύο επίπεδα.
Βραχυπρόθεσμα: περισσότερη ευελιξία στα κράτη, στοχευμένη στήριξη νοικοκυριών και ενεργοβόρων επιχειρήσεων, αύξηση της προσφοράς και συντονισμένες αγορές.
Μακροπρόθεσμα: περισσότερες εγχώριες πηγές ενέργειας, ηλεκτροδότηση, νέα δίκτυα και μικρότερη εξάρτηση από εισαγόμενα ορυκτά καύσιμα.
Η ίδια η φον ντερ Λάιεν περιέγραψε ουσιαστικά το δίλημμα της Ευρώπης:
να προστατεύσει πολίτες και βιομηχανία τώρα, χωρίς να εγκλωβιστεί ξανά σε μόνιμες επιδοτήσεις και εξάρτηση από ακριβή εισαγόμενη ενέργεια.
Και αυτή ακριβώς η ισορροπία θα βρεθεί στο επίκεντρο της πολιτικής μάχης στο Ευρωπαϊκό Συμβούλιο της επόμενης εβδομάδας.
Πηγή: pagenews.gr