Ένας κόσμος χωρίς πυρηνικά φρένα: Μπορεί η Σενζέν να αποκαταστήσει τη στρατηγική σταθερότητα;
Πηγή Φωτογραφίας: Russian President Vladimir Putin, Chinese President Xi Jinping and US President Donald Trump attend a trilateral meeting on the sidelines of the Asia-Pacific Economic Cooperation (APEC) Leaders' Summit in Shenzhen, China, November 19, 2026. Sputnik/Sergei Bobylyov/Pool via REUTERS
«Ένας πυρηνικός πόλεμος δεν μπορεί να κερδηθεί και δεν πρέπει ποτέ να διεξαχθεί». Η διατύπωση βρίσκεται στην κοινή διακήρυξη των Σι Τζινπίνγκ, Ντόναλντ Τραμπ και Βλαντίμιρ Πούτιν, μετά την τριμερή συνάντησή τους στη Σενζέν στις 19 Νοεμβρίου.
Οι τρεις ηγέτες δεσμεύθηκαν επίσης να πραγματοποιήσουν διάλογο για τη μείωση των πυρηνικών κινδύνων και την αποτροπή της διάδοσης πυρηνικών όπλων. Δεν παρουσίασαν, όμως, νέα όρια στα οπλοστάσια, μηχανισμό επαλήθευσης ή συγκεκριμένο χρονοδιάγραμμα διαπραγματεύσεων.
Αυτή είναι η απόσταση που καλείται να καλύψει η επόμενη φάση της διπλωματίας: από την κοινή αναγνώριση της καταστροφής που θα προκαλούσε ένας πυρηνικός πόλεμος στους κανόνες που θα μειώνουν την πιθανότητά του.
Το κενό που άφησε η New START
Η συνάντηση πραγματοποιήθηκε μετά τη λήξη, στις 5 Φεβρουαρίου 2026, της New START, της τελευταίας εναπομείνασας διμερούς συνθήκης περιορισμού στρατηγικών πυρηνικών όπλων μεταξύ ΗΠΑ και Ρωσίας.
Η συμφωνία περιόριζε τις ανεπτυγμένες στρατηγικές πυρηνικές κεφαλές και τα αντίστοιχα μέσα μεταφοράς. Προέβλεπε επίσης ανταλλαγές στοιχείων και επιθεωρήσεις, αν και η εφαρμογή των μηχανισμών επαλήθευσης είχε ήδη υπονομευθεί πριν από την εκπνοή της.
Η απώλειά της δεν καταργεί ολόκληρο το διεθνές πλαίσιο μη διάδοσης. Αφαιρεί, όμως, ένα σημαντικό εργαλείο περιορισμού και προβλεψιμότητας ανάμεσα στα δύο μεγαλύτερα πυρηνικά οπλοστάσια.
Χωρίς διαφάνεια, κάθε πλευρά έχει μεγαλύτερο περιθώριο να σχεδιάζει με βάση το δυσμενέστερο ενδεχόμενο για τις προθέσεις της άλλης. Αυτό μπορεί να ενισχύσει την πίεση για εξοπλισμούς, ακόμη και όταν καμία κυβέρνηση δεν επιδιώκει άμεση σύγκρουση.
Η πυρηνική αποτροπή βρίσκεται μέσα στους συμβατικούς πολέμους
Ο πυρηνικός κίνδυνος δεν εξελίσσεται χωριστά από τις περιφερειακές συγκρούσεις.
Στην Ουκρανία, η πυρηνική σηματοδότηση της Ρωσίας επηρεάζει τους υπολογισμούς για την εμπλοκή του ΝΑΤΟ. Στον Ινδοειρηνικό, μια κρίση γύρω από την Ταϊβάν θα μπορούσε να φέρει τις ΗΠΑ και την Κίνα αντιμέτωπες σε ζητήματα που θεωρούν κρίσιμα για την ασφάλειά τους.
Οι εντάσεις γύρω από το Ιράν επιβαρύνουν, με διαφορετικό τρόπο, την προσπάθεια μη διάδοσης και την αξιοπιστία της πυρηνικής διπλωματίας.
Το πρόβλημα δεν είναι μόνο μια συνειδητή απόφαση χρήσης πυρηνικών. Είναι και η πιθανότητα μια συμβατική σύγκρουση να κλιμακωθεί μέσα από λανθασμένες εκτιμήσεις, αμφίσημα μηνύματα ή φόβο αιφνιδιασμού.
Τι σημαίνουν οι εκτιμήσεις κινδύνου για ΗΠΑ–Κίνα
Μελέτη του Open Nuclear Network και του Swift Centre εξετάζει διαφορετικές διαδρομές κλιμάκωσης μέχρι το 2030.
Η εκτίμηση ειδικών τοποθετεί τη βασική πιθανότητα πυρηνικής ανταλλαγής μεταξύ ΗΠΑ και Κίνας στο 1,3%, με άνοδο στο 3,4% σε σενάρια προωθημένης ανάπτυξης αμερικανικών πυρηνικών όπλων στον Ινδοειρηνικό.
Οι αριθμοί αποτελούν εκτιμήσεις υπό συγκεκριμένες παραδοχές, όχι μετρημένες πιθανότητες ή βέβαιη πρόγνωση. Το συμπέρασμα της μελέτης είναι ότι οι περιφερειακές αναπτύξεις και οι κρίσεις μπορούν να μεταβάλουν ουσιαστικά τον κίνδυνο, με την Ταϊβάν να δημιουργεί ιδιαίτερα έντονες πιέσεις κλιμάκωσης.
AI, κυβερνοχώρος και διάστημα αλλάζουν την εξίσωση
Οι πυρηνικοί συσχετισμοί δεν καθορίζονται πλέον μόνο από τον αριθμό κεφαλών, πυραύλων και βομβαρδιστικών.
Η τεχνητή νοημοσύνη, οι κυβερνοδυνατότητες και τα διαστημικά συστήματα επηρεάζουν την προειδοποίηση, τις επικοινωνίες και την υποστήριξη στρατιωτικών αποφάσεων.
Ταχύτερη επεξεργασία πληροφοριών μπορεί να βελτιώσει την επίγνωση μιας κατάστασης. Μπορεί, όμως, να αυξήσει και την πίεση για αποφάσεις πριν επιβεβαιωθούν τα δεδομένα.
Αντίστοιχα, η αβεβαιότητα για την ασφάλεια ενός δικτύου επικοινωνιών ή ενός συστήματος έγκαιρης προειδοποίησης μπορεί να επιβαρύνει μια ήδη επικίνδυνη κρίση.
Γι’ αυτό, μια σύγχρονη προσπάθεια στρατηγικής σταθερότητας χρειάζεται να εξετάσει και τις τεχνολογίες που επηρεάζουν τη λήψη αποφάσεων, πέρα από τους παραδοσιακούς αριθμητικούς περιορισμούς.
Οι μη πυρηνικές χώρες έχουν επίσης λόγο
Η Συνθήκη Μη Διάδοσης Πυρηνικών Όπλων — NPT παραμένει κεντρικό στοιχείο του διεθνούς πλαισίου.
Ωστόσο, η αξιοπιστία της πυρηνικής διακυβέρνησης δεν μπορεί να στηρίζεται αποκλειστικά στις συνεννοήσεις των ισχυρότερων κρατών. Οι χώρες που δεν διαθέτουν πυρηνικά όπλα έχουν άμεσο συμφέρον από τη μείωση του κινδύνου και από ουσιαστική πρόοδο στον αφοπλισμό.
Μια τριμερής συνεννόηση μπορεί να περιορίσει συγκεκριμένες εντάσεις. Δεν υποκαθιστά την ευρύτερη ανάγκη για διαφάνεια, λογοδοσία και συμμετοχή των κρατών που θα υποστούν επίσης τις συνέπειες μιας πυρηνικής καταστροφής.
Πέρα από τις φωτογραφίες της συνόδου
Η Σενζέν δεν παρήγαγε διάδοχο της New START ούτε ολοκληρωμένη τριμερή συμφωνία ελέγχου εξοπλισμών.
Η κοινή διακήρυξη διατήρησε ανοιχτή την προοπτική διαλόγου, αλλά δεν καθόρισε πότε και με ποιους όρους αυτός θα εξελιχθεί σε διαπραγμάτευση.
Ως επόμενα βήματα, μια ουσιαστική διαδικασία θα χρειαζόταν:
- Σταθερούς διαύλους επικοινωνίας σε περιόδους κρίσης.
- Συμφωνημένες διαδικασίες αποφυγής επικίνδυνων παρερμηνειών.
- Μεγαλύτερη διαφάνεια για τις πυρηνικές δυνατότητες και προθέσεις.
- Συζήτηση για επαληθεύσιμους περιορισμούς και τους κινδύνους των νέων τεχνολογιών.
Η αποκατάσταση της στρατηγικής σταθερότητας θα κριθεί από το αν οι κυβερνήσεις μπορούν να διατηρούν τέτοιους μηχανισμούς ακόμη και όταν οι σχέσεις τους επιδεινώνονται. Το ουσιαστικό τεστ της Σενζέν αρχίζει μετά τη συνάντηση: όταν οι δηλώσεις πρέπει να μετατραπούν σε διαρκείς δεσμεύσεις.
Πηγή: pagenews.gr
Διαβάστε όλες τις τελευταίες Ειδήσεις από την Ελλάδα και τον Κόσμο