Μενδώνη: Οι Πρέσπες ενώνουν τρεις χώρες – Ελληνική πρωτοβουλία για ιστορική ένταξη στην UNESCO

Συμφωνία Ελλάδας, Αλβανίας και Βόρειας Μακεδονίας για κοινή υποψηφιότητα των Πρεσπών ως Μεικτού Αγαθού Παγκόσμιας Κληρονομιάς – Ευρωπαϊκή χρηματοδότηση 2 εκατ. ευρώ και ορίζοντας το 2030 για την προετοιμασία του φακέλου.

Μια νέα σελίδα πολιτιστικής διπλωματίας και διασυνοριακής συνεργασίας ανοίγει στις Πρέσπες, με την Ελλάδα να αναλαμβάνει πρωτοβουλία για τη διεθνή αναγνώριση ενός από τα σημαντικότερα φυσικά και πολιτιστικά τοπία της Νοτιοανατολικής Ευρώπης.

Η υπουργός Πολιτισμού Λίνα Μενδώνη, μαζί με τους αρμόδιους υπουργούς της Αλβανίας και της Βόρειας Μακεδονίας, υπέγραψε στο Δημαρχείο Πρεσπών, στον Λαιμό, συμφωνία για την έναρξη των απαραίτητων προετοιμασιών με στόχο την κοινή υποβολή υποψηφιότητας της περιοχής στον Κατάλογο Παγκόσμιας Κληρονομιάς της UNESCO.

Πρόκειται για μια πρωτοβουλία με πολιτιστικό, περιβαλλοντικό και διπλωματικό αποτύπωμα, καθώς οι τρεις χώρες επιδιώκουν να διαμορφώσουν ένα κοινό πλαίσιο προστασίας και ανάδειξης μιας περιοχής που εκτείνεται πέρα από τα εθνικά τους σύνορα.

Η προοπτική εγγραφής των Πρεσπών ως Μεικτού Αγαθού, δηλαδή ως τόπου που συνδυάζει εξαιρετική φυσική και πολιτιστική αξία, δημιουργεί νέες δυνατότητες για την προστασία των μνημείων, την ενίσχυση της βιοποικιλότητας και την ανάπτυξη βιώσιμων μορφών τουρισμού.

Μενδώνη: «Ένας τόπος που δεν χωρίζεται από τα σύνορα, αλλά ενώνει»

Η Λίνα Μενδώνη ανέδειξε τον ιδιαίτερο συμβολισμό της πρωτοβουλίας, επισημαίνοντας ότι οι Πρέσπες αποτελούν κοινό φυσικό και πολιτιστικό κεφάλαιο για τρεις γειτονικούς λαούς.

«Οι Πρέσπες είναι ένας τόπος μοναδικής πολιτιστικής και φυσικής αξίας, ένας τόπος που δεν χωρίζεται από τα σύνορα, αλλά ενώνει τρεις χώρες και τρεις λαούς», δήλωσε η υπουργός Πολιτισμού.

Η ελληνική πλευρά αντιμετωπίζει την κοινή υποψηφιότητα όχι μόνο ως διαδικασία διεθνούς αναγνώρισης, αλλά και ως ευκαιρία ενίσχυσης της συνεργασίας στα Δυτικά Βαλκάνια.

Η υπουργός υπογράμμισε ότι η Ελλάδα είναι έτοιμη να εργαστεί συστηματικά με τις δύο γειτονικές χώρες, ώστε η περιοχή να αποτελέσει παράδειγμα κοινής προστασίας, βιώσιμης ανάπτυξης και ειρηνικής συνύπαρξης.

Το μήνυμα της Αθήνας είναι ότι η πολιτιστική κληρονομιά μπορεί να λειτουργήσει ως πεδίο συνεννόησης ακόμη και σε περιοχές με σύνθετη ιστορική και πολιτική διαδρομή.

Τριμερής συμφωνία Ελλάδας, Αλβανίας και Βόρειας Μακεδονίας

Η συμφωνία υπεγράφη στο πλαίσιο της συνάντησης Prespa Meeting, η οποία πραγματοποιήθηκε με πρωτοβουλία του ελληνικού υπουργείου Πολιτισμού.

Συμμετείχαν η Λίνα Μενδώνη, ο υπουργός Τουρισμού, Πολιτισμού και Αθλητισμού της Αλβανίας Μπλέντι Γκόντζια και ο υπουργός Πολιτισμού και Τουρισμού της Βόρειας Μακεδονίας Σεντάτ Σουλεϊμανί.

Στη συνάντηση έδωσαν το παρών εκπρόσωποι της UNESCO, του Προγράμματος Ανάπτυξης των Ηνωμένων Εθνών, της Ευρωπαϊκής Υπηρεσίας Εξωτερικής Δράσης και της Ευρωπαϊκής Επιτροπής.

Οι τρεις υπουργοί συμφώνησαν να προχωρήσουν οι επιστημονικές, τεχνικές και θεσμικές διαδικασίες που απαιτούνται για την προετοιμασία κοινής διακρατικής υποψηφιότητας.

Η συμφωνία αποτελεί την αφετηρία της συνεργασίας και όχι την ολοκλήρωση της διαδικασίας ένταξης.

Για να εγγραφεί η περιοχή στον Κατάλογο Παγκόσμιας Κληρονομιάς, θα πρέπει να τεκμηριωθεί η εξαιρετική οικουμενική της αξία και να αξιολογηθούν τα προτεινόμενα μέτρα προστασίας και διαχείρισης.

Πρέσπες: Ένα μοναδικό μωσαϊκό φύσης, ιστορίας και πολιτισμού

Η περιοχή των Πρεσπών συνδυάζει έναν ιδιαίτερα σημαντικό υγροτοπικό οικοσύστημα με μνημεία που αποτυπώνουν χιλιάδες χρόνια ανθρώπινης παρουσίας.

Η ιστορία της εκτείνεται από τη Νεότερη Νεολιθική και την Εποχή του Χαλκού έως τους ελληνιστικούς, ρωμαϊκούς, βυζαντινούς και μεταβυζαντινούς χρόνους.

Στη νησίδα του Αγίου Αχιλλείου σώζονται σημαντικά αρχαιολογικά και εκκλησιαστικά κατάλοιπα, που μαρτυρούν τον ιστορικό ρόλο της περιοχής.

Ιδιαίτερη θέση κατέχουν οι βυζαντινοί και μεταβυζαντινοί ναοί, τα ασκηταριά και οι βραχογραφίες στις όχθες των λιμνών.

Σύμφωνα με τα στοιχεία που παρουσιάστηκαν, στην ευρύτερη περιοχή υπάρχουν περισσότεροι από 40 ναοί και μνημεία με ιδιαίτερη αρχιτεκτονική, καλλιτεχνική και ιστορική σημασία.

Παράλληλα, οι λίμνες Μικρή και Μεγάλη Πρέσπα αποτελούν έναν από τους σημαντικούς πυρήνες βιοποικιλότητας της Βαλκανικής, φιλοξενώντας σπάνια είδη πουλιών και πολύτιμους υγροτοπικούς οικοτόπους.

Ακριβώς αυτή η συνύπαρξη φυσικού περιβάλλοντος και πολιτιστικής κληρονομιάς βρίσκεται στον πυρήνα της προτεινόμενης υποψηφιότητας ως Μεικτού Αγαθού.

Ευρωπαϊκή χρηματοδότηση 2 εκατ. ευρώ για την προετοιμασία

Ιδιαίτερη σημασία έχει η οικονομική διάσταση της πρωτοβουλίας.

Ο υπουργός της Αλβανίας Μπλέντι Γκόντζια ανέφερε ότι η Ευρωπαϊκή Ένωση θα διαθέσει 2 εκατομμύρια ευρώ για την εκπόνηση της μελέτης που απαιτείται για την κοινή υποψηφιότητα.

Η χρηματοδότηση αφορά το προπαρασκευαστικό στάδιο και όχι μια ήδη εγκεκριμένη ένταξη στον Κατάλογο Παγκόσμιας Κληρονομιάς.

Η προετοιμασία ενός τέτοιου φακέλου απαιτεί ολοκληρωμένη επιστημονική τεκμηρίωση, απογραφή και αξιολόγηση των μνημείων, περιβαλλοντικές μελέτες, καθώς και κοινές προβλέψεις για τη διαχείριση της περιοχής.

Σημαντική παράμετρος είναι επίσης η συμμετοχή των τοπικών κοινωνιών, οι οποίες θα πρέπει να βρίσκονται στο επίκεντρο του σχεδιασμού.

Η διεθνής αναγνώριση μπορεί να δημιουργήσει νέες δυνατότητες οικονομικής δραστηριότητας, υπό την προϋπόθεση ότι θα συνδυαστεί με ουσιαστική προστασία του περιβάλλοντος και των ιστορικών μνημείων.

Βόρεια Μακεδονία: «Μια διαρκής γέφυρα φιλίας και συνεργασίας»

Ο υπουργός Πολιτισμού και Τουρισμού της Βόρειας Μακεδονίας Σεντάτ Σουλεϊμανί υπογράμμισε την ανάγκη κοινής προσέγγισης για την προστασία της περιοχής.

Όπως επισήμανε, οι Πρέσπες αποτελούν ιστορικά και γεωγραφικά ένα ενιαίο σύνολο, παρά το γεγονός ότι οι όχθες των λιμνών βρίσκονται σε τρία διαφορετικά κράτη.

Κατά τον ίδιο, η επιδίωξη εγγραφής στην UNESCO δεν περιορίζεται στην απόκτηση διεθνούς αναγνωρισιμότητας.

Βασικός στόχος είναι η μακροπρόθεσμη προστασία του φυσικού περιβάλλοντος, η βιώσιμη διαχείριση των πολιτιστικών πόρων και η δημιουργία ουσιαστικών ωφελειών για τους κατοίκους της περιοχής.

Η τοποθέτηση αυτή αποτυπώνει την κοινή επιδίωξη να συνδεθεί η πολιτιστική πολιτική με την περιφερειακή ανάπτυξη.

Αλβανία: Κοινές τουριστικές διαδρομές και προστασία μνημείων

Από την πλευρά της Αλβανίας, ο Μπλέντι Γκόντζια παρουσίασε συγκεκριμένες πρωτοβουλίες που έχουν ήδη υλοποιηθεί για την ανάδειξη της πολιτιστικής κληρονομιάς.

Μεταξύ αυτών περιλαμβάνονται η αποκατάσταση τοιχογραφιών και ο φωτισμός στην Εκκλησία της Παναγίας στο Μαλιγκράντ, καθώς και η ανάδειξη του Σπιτιού-Μουσείου του συγγραφέα Sterjo Spasse στο Γκολόμποτς.

Παράλληλα, η αλβανική πλευρά προωθεί την ανάπτυξη κοινών τουριστικών διαδρομών, ερευνητικών αποστολών και πολιτιστικών ανταλλαγών.

Η διασύνδεση των Πρεσπών με την περιοχή της Οχρίδας αποτελεί επίσης μέρος της ευρύτερης προσέγγισης για την ανάδειξη του φυσικού και πολιτιστικού αποθέματος της περιοχής.

Ο σχεδιασμός περιλαμβάνει δυνατότητες συνεργασίας στον αθλητισμό, στην καλλιτεχνική δημιουργία και στις ανταλλαγές νέων μεταξύ των τριών χωρών.

Ο οδικός χάρτης έως το 2030 – Τα βήματα για την UNESCO

Η προετοιμασία της κοινής υποψηφιότητας περιλαμβάνει διαδοχικά στάδια, τα οποία θα πρέπει να υλοποιηθούν με συντονισμό των τριών κρατών.

Πρώτο βήμα αποτελεί η συγκρότηση διακρατικής ομάδας εργασίας, με τη συμμετοχή επιστημόνων και αρμόδιων υπηρεσιών.

Θα ακολουθήσει η απαραίτητη προετοιμασία για την ένταξη της υποψηφιότητας στους εθνικούς ενδεικτικούς καταλόγους, σύμφωνα με τις διαδικασίες της UNESCO.

Στη συνέχεια προβλέπεται προκαταρκτική αξιολόγηση από το Διεθνές Συμβούλιο Μνημείων και Τοποθεσιών (ICOMOS) και τη Διεθνή Ένωση για τη Διατήρηση της Φύσης (IUCN).

Η διαδικασία θα συνεχιστεί με την κατάρτιση του ολοκληρωμένου φακέλου υποψηφιότητας και την εξέτασή του από την Επιτροπή Παγκόσμιας Κληρονομιάς.

Ο χρονικός ορίζοντας που παρουσιάστηκε για την προετοιμασία και υποβολή της κοινής υποψηφιότητας είναι το 2030.

Πρέπει, ωστόσο, να επισημανθεί ότι η τελική απόφαση εγγραφής ανήκει στην UNESCO και δεν προκύπτει αυτομάτως από την υποβολή του φακέλου.

Πολιτιστική διπλωματία: Η ελληνική πρωτοβουλία με βαλκανική διάσταση

Η συμφωνία για τις Πρέσπες εντάσσεται σε ένα ευρύτερο πλαίσιο συνεργασίας, στο οποίο ο πολιτισμός και το περιβάλλον μπορούν να αποτελέσουν κοινά πεδία δράσης για γειτονικά κράτη.

Η Ελλάδα, αναλαμβάνοντας την πρωτοβουλία της τριμερούς συνάντησης, επιδιώκει να διαμορφώσει έναν μηχανισμό συντονισμού με την Αλβανία και τη Βόρεια Μακεδονία.

Η παρουσία ευρωπαϊκών και διεθνών οργανισμών προσδίδει στη διαδικασία πρόσθετη θεσμική διάσταση.

Η επιτυχία του εγχειρήματος θα εξαρτηθεί από τη δυνατότητα των τριών χωρών να συμφωνήσουν σε κοινά πρότυπα προστασίας, τεκμηρίωσης και βιώσιμης διαχείρισης.

Πέρα από την πολιτιστική αναγνώριση, η συνεργασία αυτή μπορεί να αποτελέσει χρήσιμο παράδειγμα για τη διαχείριση διασυνοριακών οικοσυστημάτων στη Νοτιοανατολική Ευρώπη.

Το στοίχημα της επόμενης ημέρας για τις Πρέσπες

Για τις τοπικές κοινωνίες, η προοπτική της UNESCO δημιουργεί προσδοκίες αλλά και σημαντικές ευθύνες.

Η ενίσχυση του πολιτιστικού και φυσιολατρικού τουρισμού, η προστασία της αρχιτεκτονικής κληρονομιάς και η ανάδειξη των παραδοσιακών δραστηριοτήτων μπορούν να αποτελέσουν βασικούς πυλώνες ανάπτυξης.

Παράλληλα, απαιτείται προσοχή ώστε η αύξηση της επισκεψιμότητας να μην επιβαρύνει τα ευαίσθητα οικοσυστήματα.

Η κοινή υποψηφιότητα μπορεί να αποτελέσει αφετηρία ενός μακροπρόθεσμου σχεδίου, με τη συμμετοχή των κρατικών αρχών, των επιστημονικών φορέων και των τοπικών κοινοτήτων.

Το μήνυμα της Λίνας Μενδώνη από τις Πρέσπες είναι ότι η πολιτιστική και φυσική κληρονομιά μπορεί να λειτουργήσει ως κοινός τόπος συνεργασίας, ακόμη και όταν τα εθνικά σύνορα χωρίζουν την ίδια γεωγραφική περιοχή.

Η υπογραφή της τριμερούς συμφωνίας δεν σηματοδοτεί ακόμη την ένταξη στην UNESCO. Σηματοδοτεί όμως την έναρξη μιας κοινής προσπάθειας με διεθνή προσανατολισμό, που φιλοδοξεί να μετατρέψει τις Πρέσπες σε πρότυπο προστασίας της κληρονομιάς και διασυνοριακής συνεργασίας.

Πηγή: pagenews.gr