Ευρώπη: 150 δισ. για επανεξοπλισμό — αλλά ποιος χτίζει πραγματικά κοινή άμυνα;

Το SAFE χρηματοδοτεί την αμυντική ενίσχυση, οι εθνικές βιομηχανίες διεκδικούν τις παραγγελίες και η εξάρτηση από τις ΗΠΑ παραμένει ισχυρή. Το ευρωπαϊκό στοίχημα είναι πλέον τι αγοράζουν τα χρήματα.

Η Ευρώπη επανεξοπλίζεται. Το ερώτημα είναι εάν οι νέες δαπάνες χτίζουν μια περισσότερο συνδεδεμένη αμυντική δύναμη ή ενισχύουν κυρίως ξεχωριστές εθνικές βιομηχανίες.

Το χρηματοδοτικό εργαλείο SAFE προσφέρει δάνεια έως 150 δισ. ευρώ για αμυντικές επενδύσεις, με βασικό προσανατολισμό τις κοινές προμήθειες. Ταυτόχρονα, οι κυβερνήσεις θέλουν οι παραγγελίες να στηρίζουν εγχώριες επιχειρήσεις, εργοστάσια και θέσεις εργασίας.

Αυτές οι επιδιώξεις μπορούν να συνυπάρξουν. Δεν ταυτίζονται, όμως, αυτομάτως.

Ένα όπλο ευρωπαϊκής κατασκευής δεν συνεπάγεται από μόνο του κοινή ευρωπαϊκή δυνατότητα. Η επιχειρησιακή αξία εξαρτάται επίσης από τη συμβατότητα, τη συντήρηση, την υποστήριξη και τη δυνατότητα συνεργασίας σε μια κρίση.

Η Ευρώπη αγοράζει περισσότερο — η εξάρτηση παραμένει

Τα στοιχεία του SIPRI αποτυπώνουν το μέγεθος της αλλαγής. Οι ευρωπαϊκές χώρες απορρόφησαν το 33% των παγκόσμιων εισαγωγών μεγάλων οπλικών συστημάτων την περίοδο 2021–2025.

Για τα ευρωπαϊκά μέλη του ΝΑΤΟ, οι Ηνωμένες Πολιτείες κάλυψαν το 58% των αντίστοιχων εισαγωγών. Το ποσοστό αφορά τον όγκο μεταβιβάσεων που μετρά το SIPRI, όχι το σύνολο των αμυντικών δαπανών.

Η εικόνα έχει δύο όψεις. Η ευρωπαϊκή παραγωγή ενισχύεται, αλλά οι αμερικανικές προμήθειες εξακολουθούν να έχουν ιδιαίτερη βαρύτητα, ιδίως στα μαχητικά αεροσκάφη και στα συστήματα αεράμυνας μεγάλου βεληνεκούς.

Η στρατηγική αυτονομία, επομένως, χρειάζεται να εξετάζεται ανά δυνατότητα. Περισσότερα ευρωπαϊκά πυρομαχικά δεν σημαίνουν αυτομάτως μικρότερη εξάρτηση σε κάθε κρίσιμο σύστημα.

Το SAFE και η εθνική διαδρομή των χρημάτων

Το SAFE επιχειρεί να χρησιμοποιήσει τη δανειοληπτική δυνατότητα της ΕΕ για να ενισχύσει την ευρωπαϊκή αμυντική παραγωγή.

Πρόκειται για δάνεια που αποπληρώνουν τα δικαιούχα κράτη, όχι για επιχορηγήσεις. Κατά κανόνα, οι επιλέξιμες κοινές προμήθειες πρέπει να περιλαμβάνουν τουλάχιστον δύο συμμετέχουσες χώρες.

Ο κανονισμός, όμως, προέβλεψε μεταβατική εξαίρεση: μπορούσαν να χρηματοδοτηθούν και προμήθειες ενός κράτους, εφόσον η σύμβαση είχε υπογραφεί έως τις 30 Μαΐου 2026, με υποχρέωση ενεργειών για επέκταση του οφέλους και σε άλλους επιλέξιμους συμμετέχοντες.

Η εξαίρεση εξυπηρετούσε την ανάγκη ταχύτητας. Δημιούργησε παράλληλα χώρο για την προώθηση εθνικών προγραμμάτων μέσα σε ένα ευρωπαϊκό χρηματοδοτικό πλαίσιο.

Η κοινή χρηματοδότηση αποτελεί σημαντικό βήμα. Η πραγματική ενοποίηση θα κριθεί στις παραγγελίες, στις προδιαγραφές και στην παραγωγή.

Το «ευρωπαϊκό» δεν τελειώνει στην τελική συναρμολόγηση

Οι κανόνες του SAFE περιορίζουν στο 35% το επιλέξιμο κόστος εξαρτημάτων που προέρχονται από χώρες εκτός ΕΕ, Ουκρανίας και των προβλεπόμενων κρατών ΕΟΧ/ΕΖΕΣ.

Για πιο σύνθετες κατηγορίες εξοπλισμού απαιτείται επίσης δυνατότητα τροποποίησης χωρίς περιορισμούς τρίτων χωρών.

Εδώ βρίσκεται μια λιγότερο ορατή πλευρά της αυτονομίας: αισθητήρες, ηλεκτρονικά, κινητήρες, λογισμικό και κρίσιμα υλικά.

Η γεωγραφία της τελικής συναρμολόγησης δεν αρκεί για να περιγράψει την πραγματική εξάρτηση. Εάν η συντήρηση ή η αναβάθμιση απαιτεί εξωτερικές άδειες και προμήθειες, η επιχειρησιακή ελευθερία μπορεί να παραμένει περιορισμένη.

FCAS: Όταν διαφέρουν οι ανάγκες, δυσκολεύει η συνεργασία

Το πρόγραμμα του μελλοντικού συστήματος αεροπορικής μάχης FCAS αποκαλύπτει τις δυσκολίες της κοινής ανάπτυξης.

Δημοσιεύματα του Ιουνίου περιέγραψαν κατάρρευση του σχεδίου για κοινό νέο μαχητικό Γαλλίας, Γερμανίας και Ισπανίας, μετά την αποτυχία της διαμεσολάβησης μεταξύ Dassault και Airbus. Κατέγραψαν επίσης πρόταση διατήρησης της συνεργασίας στην ψηφιακή αρχιτεκτονική διασύνδεσης.

Οι διαφωνίες αφορούσαν την ηγεσία, την κατανομή έργου και τον σχεδιασμό του αεροσκάφους.

Το ευρύτερο μάθημα είναι ότι περισσότερα χρήματα δεν εξαλείφουν διαφορετικές εθνικές απαιτήσεις. Ίσως η συνεργασία αποδειχθεί ευκολότερη σε κοινά δίκτυα και πρότυπα που συνδέουν διαφορετικές πλατφόρμες.

Η εθνική παραγωγή έχει αξία — και όρια

Οι κυβερνήσεις έχουν σοβαρούς λόγους να στηρίζουν εγχώρια εργοστάσια. Η παραγωγική δυνατότητα εξασφαλίζει τεχνογνωσία, θέσεις εργασίας και μεγαλύτερο έλεγχο της εφοδιαστικής αλυσίδας.

Η γεωγραφική διασπορά μπορεί επίσης να ενισχύει την ανθεκτικότητα.

Ωστόσο, πολλές εθνικές εκδοχές παρόμοιων συστημάτων μπορούν να αυξήσουν το κόστος και να δυσκολέψουν την εκπαίδευση, τη συντήρηση και την προμήθεια ανταλλακτικών.

Το ζητούμενο είναι η εγχώρια παραγωγή να εντάσσεται σε συνεργασίες που αυξάνουν την κοινή αποτελεσματικότητα.

Το ελληνικό συμφέρον και το επόμενο τεστ

Για την Ελλάδα, η συζήτηση αφορά τη συμμετοχή της αμυντικής βιομηχανίας σε συμπαραγωγές, τεχνολογικές συνεργασίες και αλυσίδες υποστήριξης.

Μια μεγαλύτερη ευρωπαϊκή αγορά μπορεί να δημιουργήσει ευκαιρίες, εφόσον οι εγχώριες επιχειρήσεις αποκτήσουν συγκεκριμένο ρόλο και πρόσβαση στην τεχνογνωσία.

Η επιτυχία του επανεξοπλισμού θα μετρηθεί σε περισσότερα από τις συνολικές δαπάνες: σε παραδόσεις, διαθέσιμα ανταλλακτικά, κοινές προδιαγραφές και δυνατότητα ταχείας αύξησης της παραγωγής.

Η Ευρώπη κινητοποιεί πόρους. Το επόμενο τεστ είναι εάν αυτοί οι πόροι θα δημιουργήσουν μια δύναμη που λειτουργεί καλύτερα μαζί — ή απλώς περισσότερα εθνικά προγράμματα με ευρωπαϊκή χρηματοδότηση.

Πηγή: pagenews.gr