Μια ιδιαίτερα σημαντική γεωπολιτική εξέλιξη, με άμεσο ενδιαφέρον για την Ελλάδα και την Ανατολική Μεσόγειο, καταγράφεται στη Λιβύη, καθώς το κοινοβούλιο της χώρας προχώρησε, σύμφωνα με το πρακτορείο Reuters, στην έγκριση της αμφιλεγόμενης συμφωνίας οριοθέτησης θαλάσσιων ζωνών με την Τουρκία, γνωστής ως τουρκολιβυκό μνημόνιο.
Η απόφαση αποκτά ιδιαίτερη σημασία επειδή προέρχεται από τη Βουλή των Αντιπροσώπων της ανατολικής Λιβύης, η οποία επί χρόνια βρισκόταν σε αντιπαράθεση με την κυβέρνηση της Τρίπολης και είχε απορρίψει τη συμφωνία που υπεγράφη το 2019.
Σύμφωνα με δύο Λίβυους βουλευτές που επικαλείται το Reuters, το κοινοβούλιο ενέκρινε την Τρίτη 20 Οκτωβρίου 2026 τη θαλάσσια συμφωνία και ανακάλεσε την απόφαση του 2020 για μποϊκοτάζ της Τουρκίας.
Η εξέλιξη σηματοδοτεί ουσιαστική μεταβολή στη στάση ενός από τα σημαντικότερα θεσμικά κέντρα της Λιβύης και δημιουργεί νέα διπλωματικά δεδομένα για την Αθήνα, την Άγκυρα και τις χώρες της Ανατολικής Μεσογείου.
Από την απόρριψη του 2020 στην έγκριση του 2026
Το τουρκολιβυκό μνημόνιο υπεγράφη στις 27 Νοεμβρίου 2019 μεταξύ της Τουρκίας και της τότε Κυβέρνησης Εθνικής Συμφωνίας της Λιβύης, υπό τον Φαγέζ αλ Σάρατζ.
Η συμφωνία επιχειρεί να καθορίσει θαλάσσια όρια ανάμεσα στις δύο χώρες, με βάση μια γεωγραφική προσέγγιση που αμφισβητεί την επήρεια ελληνικών νησιών στην οριοθέτηση θαλάσσιων ζωνών.
Από την πρώτη στιγμή, η Αθήνα αντέδρασε έντονα, θεωρώντας ότι η συμφωνία παραβιάζει τα κυριαρχικά δικαιώματα της Ελλάδας και αγνοεί τη γεωγραφική πραγματικότητα της Ανατολικής Μεσογείου.
Η Βουλή των Αντιπροσώπων της Λιβύης, η οποία εδρεύει στην ανατολική πλευρά της χώρας, είχε αρνηθεί να κυρώσει το μνημόνιο.
Το 2020 είχε υιοθετήσει απόφαση μποϊκοτάζ της Τουρκίας, σε μια περίοδο κατά την οποία η Άγκυρα παρείχε στρατιωτική υποστήριξη στην κυβέρνηση της Τρίπολης απέναντι στις δυνάμεις του Χαλίφα Χαφτάρ.
Έξι χρόνια αργότερα, η ανατροπή αυτής της στάσης αναδεικνύει το εύρος των μεταβολών στις σχέσεις Τουρκίας και ανατολικής Λιβύης.
Η διπλωματική προσέγγιση της Άγκυρας με το στρατόπεδο Χαφτάρ
Η σημερινή εξέλιξη δεν εμφανίζεται αποκομμένη από τις διπλωματικές κινήσεις που είχαν προηγηθεί.
Η Τουρκία έχει επιχειρήσει να διευρύνει την επιρροή της πέρα από την Τρίπολη, αναπτύσσοντας επαφές και με το πολιτικό και στρατιωτικό σύστημα της ανατολικής Λιβύης.
Ιδιαίτερο ενδιαφέρον είχαν οι επαφές του Τούρκου υπουργού Εξωτερικών Χακάν Φιντάν κατά την επίσκεψή του στη Λιβύη τον Αύγουστο.
Στο επίκεντρο των τουρκικών κινήσεων βρέθηκε η οικογένεια Χαφτάρ, η οποία εξακολουθεί να διαδραματίζει καθοριστικό ρόλο στις ισορροπίες της ανατολικής Λιβύης.
Η Άγκυρα φαίνεται να επενδύει σε μια ευρύτερη στρατηγική εξομάλυνσης σχέσεων με διαφορετικά κέντρα εξουσίας, ώστε να διατηρεί επιρροή ανεξάρτητα από τις εσωτερικές πολιτικές εξελίξεις στη χώρα.
Η έγκριση του μνημονίου από το κοινοβούλιο της ανατολικής Λιβύης αποτελεί σημαντικό αποτέλεσμα αυτής της προσέγγισης, χωρίς να είναι ακόμη γνωστό το πλήρες περιεχόμενο των πολιτικών συνεννοήσεων που προηγήθηκαν.
Γιατί η απόφαση αφορά άμεσα την Κρήτη
Η ελληνική ανησυχία συνδέεται πρωτίστως με τον τρόπο με τον οποίο το τουρκολιβυκό μνημόνιο αντιμετωπίζει τη γεωγραφία της Ανατολικής Μεσογείου.
Η συμφωνία Τουρκίας και Λιβύης επιχειρεί να δημιουργήσει κοινό θαλάσσιο όριο ανάμεσα στις δύο χώρες, παρακάμπτοντας την επήρεια ελληνικών νησιών.
Η Κρήτη, η Ρόδος, η Κάρπαθος και η Κάσος αποτελούν κρίσιμα γεωγραφικά σημεία στην ελληνική επιχειρηματολογία για την οριοθέτηση θαλάσσιων ζωνών.
Η Ελλάδα υποστηρίζει ότι τα νησιά διαθέτουν δικαιώματα σε υφαλοκρηπίδα και Αποκλειστική Οικονομική Ζώνη, σύμφωνα με το Δίκαιο της Θάλασσας.
Η Τουρκία προβάλλει διαφορετική προσέγγιση ως προς την επήρεια των νησιών στην οριοθέτηση.
Η διαφορά αυτή βρίσκεται στον πυρήνα της αντιπαράθεσης για το τουρκολιβυκό μνημόνιο.
Η κοινοβουλευτική έγκριση στη Λιβύη δεν μεταβάλλει τη γεωγραφική θέση των ελληνικών νησιών ούτε καταργεί τα δικαιώματα που απορρέουν από το διεθνές δίκαιο.
Ενισχύει, όμως, την πολιτική δυνατότητα της Άγκυρας να επικαλείται τη συμφωνία ως στοιχείο της στρατηγικής της στην Ανατολική Μεσόγειο.
Η ευρωπαϊκή θέση και το κρίσιμο ζήτημα της νομιμότητας
Η Ευρωπαϊκή Ένωση έχει διατυπώσει σαφή θέση για το τουρκολιβυκό μνημόνιο.
Ήδη από τον Δεκέμβριο του 2019, το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο είχε επισημάνει ότι η συμφωνία παραβιάζει κυριαρχικά δικαιώματα τρίτων κρατών, δεν συμμορφώνεται με το Δίκαιο της Θάλασσας και δεν μπορεί να παράγει έννομες συνέπειες για τρίτες χώρες.
Η θέση αυτή έχει ιδιαίτερη σημασία για την Ελλάδα, καθώς διαχωρίζει την πολιτική ή εσωτερική έγκριση μιας διμερούς συμφωνίας από την ισχύ της έναντι κρατών που δεν συμμετέχουν σε αυτήν.
Η νέα απόφαση του λιβυκού κοινοβουλίου μπορεί να ενισχύει τη θεσμική αποδοχή του μνημονίου στο εσωτερικό της Λιβύης, αλλά δεν επιλύει αυτομάτως τις διεθνείς νομικές διαφορές που προκαλεί.
Ακόμη και η καταχώριση μιας συμφωνίας στον Οργανισμό Ηνωμένων Εθνών δεν ισοδυναμεί με αναγνώριση της νομιμότητας των θαλάσσιων διεκδικήσεων που περιλαμβάνει.
Επομένως, το κρίσιμο ζήτημα για την Αθήνα δεν είναι μόνο η κοινοβουλευτική απόφαση, αλλά και το πώς η Τουρκία θα επιχειρήσει να την αξιοποιήσει διπλωματικά και επιχειρησιακά.
Το ενεργειακό διακύβευμα νοτίως της Κρήτης
Η Ανατολική Μεσόγειος αποτελεί περιοχή αυξημένου ενεργειακού ενδιαφέροντος, με την Ελλάδα να επιδιώκει την ανάπτυξη ερευνητικών δραστηριοτήτων για υδρογονάνθρακες σε θαλάσσιες περιοχές νοτίως της Κρήτης.
Οι τουρκικές διεκδικήσεις και η συμφωνία με τη Λιβύη δημιουργούν ένα πρόσθετο πεδίο διπλωματικής αντιπαράθεσης γύρω από την οριοθέτηση θαλάσσιων δικαιοδοσιών.
Η σημερινή απόφαση θα μπορούσε να αξιοποιηθεί από την Άγκυρα ως πολιτικό επιχείρημα για μελλοντικές πρωτοβουλίες σε περιοχές που θεωρεί ότι εμπίπτουν στο τουρκολιβυκό μνημόνιο.
Δεν υπάρχει, ωστόσο, στην ανακοίνωση του Reuters επιβεβαίωση για συγκεκριμένη νέα τουρκική ερευνητική αποστολή ή για άμεση έναρξη γεωτρήσεων εξαιτίας της κοινοβουλευτικής έγκρισης.
Η διάκριση αυτή είναι ουσιαστική, καθώς άλλο είναι η διπλωματική μεταβολή και άλλο η πραγματοποίηση ενεργειών επί του πεδίου.
Η ανατολική Λιβύη αλλάζει στάση – Τι σημαίνει για την Αθήνα
Για αρκετά χρόνια, η αντίθεση της Βουλής των Αντιπροσώπων στο τουρκολιβυκό μνημόνιο αποτελούσε σημαντικό στοιχείο της διπλωματικής εικόνας της Λιβύης.
Η Ελλάδα μπορούσε να επισημαίνει ότι η συμφωνία δεν διέθετε την αποδοχή ενός από τους βασικούς θεσμούς της χώρας.
Με τη νέα απόφαση, το επιχείρημα αυτό αποδυναμώνεται σε πολιτικό επίπεδο.
Η εξέλιξη δείχνει επίσης ότι η Τουρκία δεν περιορίζει πλέον τη λιβυκή στρατηγική της στις σχέσεις με την κυβέρνηση της Τρίπολης.
Αντιθέτως, επιχειρεί να οικοδομήσει δεσμούς με τις αντίπαλες πλευρές, δημιουργώντας ένα ευρύτερο πλέγμα πολιτικής, οικονομικής και στρατηγικής επιρροής.
Για την Αθήνα, αυτό σημαίνει ότι η διπλωματική διαχείριση του λιβυκού ζητήματος απαιτεί διαρκή επικοινωνία με διαφορετικούς πολιτικούς και θεσμικούς παράγοντες της χώρας.
Ο ρόλος της Αιγύπτου και οι περιφερειακές ισορροπίες
Η νέα κατάσταση αφορά και την Αίγυπτο, η οποία διατηρεί στενές σχέσεις με την ανατολική Λιβύη και έχει αντιταχθεί στο τουρκολιβυκό μνημόνιο.
Η Αθήνα και το Κάιρο έχουν αναπτύξει συνεργασία για τις θαλάσσιες ζώνες, με τη συμφωνία μερικής οριοθέτησης ΑΟΖ του 2020 να αποτελεί σημαντικό στοιχείο της μεταξύ τους σχέσης.
Η ενίσχυση των δεσμών Τουρκίας και ανατολικής Λιβύης δημιουργεί νέα δεδομένα και για την αιγυπτιακή διπλωματία.
Η Αίγυπτος καλείται να σταθμίσει τις σχέσεις της με το στρατόπεδο Χαφτάρ, τη διαδικασία σταθεροποίησης της Λιβύης και τη δική της συνεργασία με την Τουρκία.
Η αντίδραση του Καΐρου στη νέα κοινοβουλευτική απόφαση θα αποτελέσει σημαντικό δείκτη για τις περιφερειακές ισορροπίες.
Το επόμενο βήμα της Τουρκίας
Η Άγκυρα αποκτά πλέον ένα πρόσθετο πολιτικό επιχείρημα για την προώθηση των θέσεών της στην Ανατολική Μεσόγειο.
Η απόφαση της λιβυκής Βουλής θα μπορούσε να αξιοποιηθεί σε διπλωματικές επαφές, ενεργειακές συζητήσεις και διαπραγματεύσεις που αφορούν τη μελλοντική σταθερότητα της Λιβύης.
Το ερώτημα είναι εάν η Τουρκία θα περιοριστεί στη θεσμική και διπλωματική αξιοποίηση της εξέλιξης ή θα επιδιώξει να συνδέσει τη συμφωνία με νέες ερευνητικές δραστηριότητες.
Αυτό θα εξαρτηθεί από τις συνθήκες στη Λιβύη, τις περιφερειακές αντιδράσεις και τις ευρύτερες σχέσεις της Άγκυρας με την Ελλάδα και την Ευρωπαϊκή Ένωση.
Το νέο γεωπολιτικό μέτωπο για την Ελλάδα
Η απόφαση της 20ής Οκτωβρίου 2026 αποτελεί σημαντική μεταβολή στο λιβυκό πολιτικό σκηνικό και επαναφέρει με ιδιαίτερη ένταση το τουρκολιβυκό μνημόνιο στο προσκήνιο.
Το γεγονός ότι η έγκριση προέρχεται από το κοινοβούλιο της ανατολικής Λιβύης, το οποίο είχε προηγουμένως απορρίψει τη συμφωνία, είναι εκείνο που προσδίδει στην εξέλιξη τη μεγαλύτερη γεωπολιτική σημασία.
Για την Ελλάδα, η πρόκληση είναι διπλή: αφενός η διατήρηση των νομικών και διπλωματικών θέσεων για τις θαλάσσιες ζώνες και αφετέρου η αντιμετώπιση της αυξανόμενης τουρκικής επιρροής στη Λιβύη.
Η κοινοβουλευτική απόφαση δεν κλείνει τη διεθνή διαφορά για το τουρκολιβυκό μνημόνιο.
Ανοίγει, όμως, μια νέα περίοδο διπλωματικής αντιπαράθεσης, στην οποία η Αθήνα θα πρέπει να παρακολουθεί στενά τόσο τις κινήσεις της Άγκυρας όσο και τις επιλογές των λιβυκών κέντρων εξουσίας.
Πηγή: pagenews.gr