Το «Ορούτς Ρέις» ξαναμπαίνει στο παιχνίδι της Κύπρου – Νέες έρευνες και αυξημένη επιφυλακή Αθήνας–Λευκωσίας

Η επανεμφάνιση του τουρκικού ερευνητικού πλοίου «Ορούτς Ρέις» στο ενεργειακό και γεωπολιτικό μέτωπο της Ανατολικής Μεσογείου επαναφέρει ένα γνώριμο αλλά επικίνδυνο σενάριο: έρευνες σε περιοχές που η Άγκυρα συνδέει με τις δικές της θαλάσσιες διεκδικήσεις, την ώρα που Αθήνα και Λευκωσία επιχειρούν να προστατεύσουν τις ενεργειακές τους επιλογές και να αποτρέψουν νέα τετελεσμένα.

Η Ανατολική Μεσόγειος επιστρέφει σε περίοδο αυξημένης νευρικότητας.

Στο επίκεντρο βρίσκεται ξανά το «Ορούτς Ρέις», το τουρκικό ερευνητικό σκάφος που έχει συνδεθεί όσο λίγα άλλα με τις κρίσεις Ελλάδας–Τουρκίας και Τουρκίας–Κύπρου τα τελευταία χρόνια.

Η «Καθημερινή» αναδεικνύει νέο σχεδιασμό ερευνών με επίκεντρο την Κύπρο, σε μια στιγμή κατά την οποία οι ενεργειακές ισορροπίες της περιοχής μεταβάλλονται γρήγορα και η Άγκυρα επιχειρεί να διατηρήσει ενεργό ρόλο σε κάθε μελλοντική εξίσωση υδρογονανθράκων και ηλεκτρικών διασυνδέσεων.

Το timing δεν είναι τυχαίο.

Μόλις μία ημέρα νωρίτερα, ο υπουργός Εξωτερικών Γιώργος Γεραπετρίτης είχε ξεκαθαρίσει ότι δεν υπάρχει λόγος επαναχάραξης του σχεδιασμού για το καλώδιο Ελλάδας–Κύπρου και ότι η έρευνα και πόντιση θα προχωρήσει με βάση τον σχεδιασμό της αναδόχου εταιρείας

Το πλοίο που έγινε σύμβολο κρίσης

Το «Ορούτς Ρέις» δεν είναι ένα ακόμη ερευνητικό πλοίο.

Το 2020 είχε βρεθεί στο κέντρο μιας από τις πιο σοβαρές ελληνοτουρκικές κρίσεις των τελευταίων δεκαετιών, πραγματοποιώντας σεισμικές έρευνες σε θαλάσσιες περιοχές που η Αθήνα θεωρεί ότι βρίσκονται πάνω σε ελληνική υφαλοκρηπίδα.

Η παρουσία του συνοδευόταν τότε από τουρκικά πολεμικά πλοία και προκάλεσε κινητοποίηση του ελληνικού Πολεμικού Ναυτικού.

Έκτοτε, κάθε επανεμφάνισή του σε ευαίσθητη περιοχή λειτουργεί ως γεωπολιτικός δείκτης.

Η Άγκυρα έχει χρησιμοποιήσει επανειλημμένα σεισμογραφικά και γεωτρύπανα για να προβάλει τις δικές της αντιλήψεις περί θαλασσίων ζωνών, ιδιαίτερα γύρω από την Κύπρο.

Γιατί η Κύπρος είναι ξανά στο επίκεντρο

Η Κύπρος αποτελεί κομβικό σημείο για τρεις λόγους.

Πρώτον, διαθέτει ήδη αδειοδοτημένα ενεργειακά τεμάχια και ενεργό ενδιαφέρον από μεγάλες διεθνείς εταιρείες.

Δεύτερον, βρίσκεται πάνω στον άξονα που συνδέει τα ενεργειακά κοιτάσματα της Ανατολικής Μεσογείου με την Ευρώπη.

Τρίτον, η Τουρκία αμφισβητεί συστηματικά την έκταση της Κυπριακής ΑΟΖ, επικαλούμενη τόσο δικά της δικαιώματα όσο και δικαιώματα των Τουρκοκυπρίων.

Αυτό σημαίνει ότι οποιαδήποτε νέα έρευνα του «Ορούτς Ρέις» κοντά στην Κύπρο δεν διαβάζεται μόνο ως επιστημονική δραστηριότητα.

Διαβάζεται και ως πολιτική δήλωση κυριαρχίας.

Το προηγούμενο των οικοπέδων 5 και 6

Η τουρκική πλευρά έχει κατά το παρελθόν συνδέσει τις διεκδικήσεις της με περιοχές γύρω από τα τεμάχια 5 και 6 της Κυπριακής ΑΟΖ, αλλά και με περιοχές προς την κατεχόμενη Καρπασία.

Η «Καθημερινή» είχε ήδη επισημάνει παλαιότερα ότι η Άγκυρα θεωρεί τμήμα του οικοπέδου 6 ως μέρος της τουρκικής υφαλοκρηπίδας, ενώ δεν έχει εγκαταλείψει σενάρια δραστηριοποίησης δυτικότερα, σε ζώνες κοντά στην ελληνική δυνητική υφαλοκρηπίδα.

Αυτό το υπόβαθρο εξηγεί γιατί κάθε νέα τουρκική κίνηση εξετάζεται με ιδιαίτερη προσοχή σε Αθήνα και Λευκωσία.

Η άλλη μεγάλη παράμετρος: το καλώδιο Ελλάδας–Κύπρου

Η νέα κινητικότητα συνδέεται αναπόφευκτα και με τον Great Sea Interconnector.

Η Αθήνα έχει ξεκαθαρίσει ότι δεν θεωρεί πως χρειάζεται αλλαγή της χάραξης ή του σχεδιασμού της ηλεκτρικής διασύνδεσης Ελλάδας–Κύπρου. Ο Γεραπετρίτης δήλωσε ότι η έρευνα και η πόντιση θα γίνει με τον τρόπο που έχει σχεδιάσει η ανάδοχος εταιρεία

Αυτό είναι κρίσιμο.

Για την Ελλάδα και την Κύπρο, το καλώδιο δεν είναι απλώς ένα ενεργειακό έργο.

Είναι:

• έργο στρατηγικής διασύνδεσης,
• εργαλείο άρσης της ενεργειακής απομόνωσης της Κύπρου,
• και συμβολική επιβεβαίωση της δυνατότητας των δύο κρατών να προχωρούν σε έργα στην Ανατολική Μεσόγειο.

Για την Τουρκία, από την άλλη, κάθε υποθαλάσσια έρευνα στην περιοχή συνδέεται με τις δικές της θέσεις για υφαλοκρηπίδα και δικαιοδοσία.

Ankara wants a seat at every table

Αυτό είναι ίσως το πιο σταθερό στοιχείο της τουρκικής στρατηγικής.

Η Άγκυρα δεν θέλει καμία νέα ενεργειακή αρχιτεκτονική στην Ανατολική Μεσόγειο να διαμορφωθεί χωρίς τουρκική συμμετοχή.

Αυτό αφορά:

φυσικό αέριο,

ηλεκτρικές διασυνδέσεις,

υδρογονάνθρακες,

θαλάσσιες ζώνες,

αγωγούς.

Κάθε φορά που Ελλάδα, Κύπρος, Ισραήλ ή Αίγυπτος προχωρούν σε νέο ενεργειακό σχεδιασμό, η Τουρκία προσπαθεί να υπενθυμίσει ότι θεωρεί τον εαυτό της αναγκαίο παίκτη.

Το «Ορούτς Ρέις» είναι ένα από τα εργαλεία αυτής της στρατηγικής.

Αθήνα και Λευκωσία αποφεύγουν τη ρητορική κλιμάκωση

Η ελληνική πλευρά τα τελευταία χρόνια έχει επιλέξει συνδυασμό δύο γραμμών:

διάλογος με την Τουρκία

και ταυτόχρονα διατήρηση των ελληνικών θέσεων για θαλάσσιες ζώνες και κυριαρχικά δικαιώματα.

Ο Γεραπετρίτης επανέλαβε χθες ότι η Ελλάδα δεν εγκαταλείπει ούτε το δικαίωμα επέκτασης των χωρικών υδάτων στα 12 ναυτικά μίλια, ούτε τον σχεδιασμό για την ηλεκτρική διασύνδεση. 

Αυτό δείχνει ότι η Αθήνα θέλει να αποφύγει την εικόνα υποχώρησης λόγω τουρκικής πίεσης.

Η Λευκωσία βλέπει ευρύτερο παιχνίδι

Για την Κύπρο, η τουρκική ενεργειακή δραστηριότητα συνδέεται άμεσα με το Κυπριακό.

Η Άγκυρα έχει επανειλημμένα υποστηρίξει ότι οι Τουρκοκύπριοι πρέπει να έχουν λόγο και μερίδιο στους ενεργειακούς πόρους του νησιού πριν από συνολική λύση.

Η Κυπριακή Δημοκρατία, αντίθετα, υποστηρίζει ότι τα κυριαρχικά της δικαιώματα στην ΑΟΖ δεν μπορούν να τεθούν υπό τουρκική αίρεση.

Άρα το ενεργειακό μέτωπο δεν λειτουργεί απομονωμένα.

Είναι μέρος της συνολικής διαπραγμάτευσης ισχύος για το Κυπριακό.

Το πραγματικό ρίσκο είναι το «γκρίζο» επεισόδιο

Το πιο επικίνδυνο σενάριο δεν είναι απαραίτητα μια μεγάλη κρίση σαν εκείνη του 2020.

Είναι ένα μικρότερο επεισόδιο:

μία NAVTEX,

μία έρευνα σε αμφισβητούμενη ζώνη,

μία παρενόχληση ερευνητικού,

μία στρατιωτική συνοδεία,

μία αλληλουχία κινήσεων που ανεβάζει σταδιακά την ένταση.

Η Ανατολική Μεσόγειος είναι γεμάτη overlapping claims και διαφορετικές ερμηνείες δικαιοδοσίας.

Ακριβώς γι’ αυτό ακόμη και μια τεχνική δραστηριότητα μπορεί να γίνει γρήγορα πολιτική κρίση.

Η ενεργειακή κρίση κάνει τα πάντα πιο ευαίσθητα

Η συγκυρία προσθέτει και μία οικονομική διάσταση.

Η Ευρώπη βρίσκεται ξανά σε περίοδο υψηλών ενεργειακών τιμών, χαμηλότερων αποθεμάτων φυσικού αερίου και μεγάλης γεωπολιτικής αβεβαιότητας.

Αυτό σημαίνει ότι η Ανατολική Μεσόγειος αποκτά ξανά μεγαλύτερη στρατηγική αξία ως πιθανή πηγή:

ενέργειας,

υποδομών,

διασυνδέσεων.

Όσο αυξάνεται η αξία της περιοχής, τόσο αυξάνεται και το πολιτικό κόστος κάθε διαφωνίας για το ποιος έχει δικαίωμα να ερευνά πού.

Το «Ορούτς Ρέις» είναι μήνυμα πριν γίνει κρίση

Η μεγαλύτερη σημασία της υπόθεσης ίσως δεν βρίσκεται στο αν το πλοίο θα πραγματοποιήσει τελικά έρευνες σε μία συγκεκριμένη περιοχή.

Βρίσκεται στο γεγονός ότι η Άγκυρα υπενθυμίζει πως δεν έχει εγκαταλείψει το δικό της πλαίσιο για την Ανατολική Μεσόγειο.

Και ότι η ενεργειακή αποκλιμάκωση των προηγούμενων ετών δεν ισοδυναμεί με επίλυση των διαφορών.

Για Αθήνα και Λευκωσία, το ζητούμενο είναι να μην επιτραπεί η δημιουργία νέου τετελεσμένου.

Για την Τουρκία, το ζητούμενο είναι να μην παγιωθεί καμία ενεργειακή ή θαλάσσια αρχιτεκτονική χωρίς τη δική της συμμετοχή.

Και κάπου ανάμεσα στα δύο βρίσκεται ξανά το «Ορούτς Ρέις».

Πηγή: pagenews.gr