Σε νέα φάση εισέρχεται η διπλωματική αντιπαράθεση στην Ανατολική Μεσόγειο, μετά την απόφαση της Βουλής των Αντιπροσώπων της Λιβύης, στις 20 Οκτωβρίου 2026, να εγκρίνει το τουρκολιβυκό μνημόνιο του 2019.
Η Αθήνα απαντά με κινητοποίηση στα Ηνωμένα Έθνη, επιδιώκοντας να καταγράψει επισήμως τις ελληνικές θέσεις και να αποτρέψει οποιαδήποτε προσπάθεια αξιοποίησης της συμφωνίας σε βάρος ελληνικών κυριαρχικών δικαιωμάτων.
Σύμφωνα με διπλωματικές πληροφορίες, η Μόνιμη Αντιπρόσωπος της Ελλάδας στον ΟΗΕ, πρέσβης Αγλαΐα Μπαλτά, απέστειλε επιστολή προς τον Γενικό Γραμματέα του Οργανισμού, κατόπιν οδηγιών του υπουργού Εξωτερικών Γιώργου Γεραπετρίτη.
Παράλληλα, η ελληνική αντιπροσωπεία έθεσε το ζήτημα στο Συμβούλιο Ασφαλείας, προειδοποιώντας για τις συνέπειες που μπορεί να έχει η νέα εξέλιξη στην ασφάλεια και τη σταθερότητα της περιοχής.
Το μήνυμα της Αθήνας είναι σαφές: η επικύρωση μιας συμφωνίας από το λιβυκό κοινοβούλιο δεν μπορεί, σύμφωνα με την ελληνική θέση και τη θέση της Ευρωπαϊκής Ένωσης, να δημιουργήσει θαλάσσια δικαιώματα εις βάρος τρίτων κρατών.
Η επιστολή στον ΟΗΕ και η παρέμβαση της Αγλαΐας Μπαλτά
Η ελληνική διπλωματία επέλεξε να μεταφέρει τη διαφωνία με την τουρκολιβυκή συμφωνία στο ανώτατο επίπεδο του Οργανισμού Ηνωμένων Εθνών.
Η πρέσβης Αγλαΐα Μπαλτά ενημέρωσε τα μέλη του Συμβουλίου Ασφαλείας κατά τη διάρκεια κλειστών διαβουλεύσεων στις 21 Οκτωβρίου.
Σύμφωνα με τις διπλωματικές πληροφορίες που δημοσιοποιήθηκαν, η ελληνική εκπρόσωπος υπογράμμισε ότι η νέα απόφαση της λιβυκής Βουλής μπορεί να προκαλέσει κινδύνους για την περιφερειακή ασφάλεια.
Στο επίκεντρο της ελληνικής επιχειρηματολογίας βρίσκεται η γεωγραφική πραγματικότητα της Ανατολικής Μεσογείου.
«Η γεωγραφία δεν αλλάζει», ήταν το μήνυμα που αποδόθηκε στην ελληνική παρέμβαση.
Η Αθήνα υποστηρίζει ότι οι μονομερείς αποφάσεις δεν μπορούν να παρακάμπτουν τα δικαιώματα που απορρέουν από το Διεθνές Δίκαιο της Θάλασσας.
Παράλληλα, η Ελλάδα επανέλαβε τη στήριξή της στην ενοποίηση των θεσμών της Λιβύης και στην αποτροπή ξένων παρεμβάσεων που μπορούν να επιδεινώσουν την αστάθεια στη χώρα.
Η ελληνική θέση συνδέει έτσι το ζήτημα των θαλάσσιων ζωνών με τη συνολικότερη ασφάλεια της Ανατολικής Μεσογείου.
Γεραπετρίτης: «Το μνημόνιο δεν πρόκειται να εφαρμοστεί»
Ιδιαίτερα κατηγορηματικός εμφανίστηκε ο υπουργός Εξωτερικών Γιώργος Γεραπετρίτης, μιλώντας στις 21 Οκτωβρίου στον ραδιοφωνικό σταθμό Mega News 104,6 και στον Παύλο Τσίμα.
Ο επικεφαλής της ελληνικής διπλωματίας υπογράμμισε ότι το μνημόνιο δεν αποτελεί νέα συμφωνία, καθώς είχε υπογραφεί ήδη από τον Νοέμβριο του 2019.
Κατά τον ίδιο, η κυβέρνηση της Δυτικής Λιβύης που το υπέγραψε τότε δεν διέθετε την αναγκαία νομιμοποίηση για μια τέτοια δέσμευση.
Ο κ. Γεραπετρίτης υποστήριξε ότι η Τουρκία αξιοποίησε την επιρροή της στη Λιβύη προκειμένου να προωθήσει τις γεωπολιτικές επιδιώξεις της.
Η πιο χαρακτηριστική αποστροφή του αφορούσε τις συνέπειες της νέας επικύρωσης:
«Το μνημόνιο δεν πρόκειται να εφαρμοστεί».
Ο υπουργός Εξωτερικών υποστήριξε ότι η συμφωνία δεν παράγει έννομα αποτελέσματα, επειδή αντίκειται στο Διεθνές Δίκαιο.
Διευκρίνισε, ωστόσο, ότι η Ελλάδα δεν περιορίζεται στην επίκληση της νομικής της θέσης, αλλά προχωρά σε διπλωματικές ενέργειες για να αποτρέψει πρακτικές συνέπειες.
«Θα ενεργοποιήσουμε τους μηχανισμούς μας» – Η προειδοποίηση της Αθήνας
Στην ίδια συνέντευξη, ο Γιώργος Γεραπετρίτης περιέγραψε τη στρατηγική που σκοπεύει να ακολουθήσει η ελληνική πλευρά.
Σύμφωνα με τον υπουργό, η Αθήνα έχει ήδη ενημερώσει ευρωπαίους εταίρους και διεθνείς συνομιλητές, ενώ αναμένονται πρόσθετες διπλωματικές παρεμβάσεις.
«Θα ενεργοποιήσουμε τους μηχανισμούς μας», ανέφερε, εξηγώντας ότι η Ελλάδα διαθέτει δυνατότητες παρέμβασης σε ευρωπαϊκά και διεθνή φόρα.
Ο υπουργός αναφέρθηκε στον ρόλο της Ελλάδας σε διαδικασίες που αφορούν τη Λιβύη, συμπεριλαμβανομένων ευρωπαϊκών χρηματοδοτικών αποφάσεων και ζητημάτων διεθνούς ασφάλειας.
Το μήνυμά του ήταν ότι η Αθήνα δεν αντιμετωπίζει την επικύρωση ως μια απλή διμερή υπόθεση Τουρκίας και Λιβύης, αλλά ως εξέλιξη που απαιτεί συντονισμένη διεθνή αντίδραση.
Οι συγκεκριμένες δηλώσεις δεν ισοδυναμούν με ανακοίνωση κυρώσεων ή άλλων μέτρων. Αποτυπώνουν, όμως, την πρόθεση της ελληνικής κυβέρνησης να αξιοποιήσει τα διαθέσιμα διπλωματικά εργαλεία.
Το ελληνικό ΥΠΕΞ: «Δεν αλλάζουν η γεωγραφία και το Διεθνές Δίκαιο της Θάλασσας»
Η επίσημη αντίδραση του ελληνικού υπουργείου Εξωτερικών ήταν εξίσου κατηγορηματική.
Η Αθήνα υποστήριξε ότι η επικύρωση δεν μεταβάλλει τον παράνομο, κατά την ελληνική θέση, χαρακτήρα του μνημονίου.
«Η γεωγραφία και το Διεθνές Δίκαιο της Θάλασσας δεν αλλάζουν με μονομερείς, νομικά αβάσιμες κοινοβουλευτικές αποφάσεις», ανέφερε το υπουργείο.
Στην ίδια ανακοίνωση επισημάνθηκε ότι η Τουρκία και η Λιβύη δεν διαθέτουν, σύμφωνα με την ελληνική ερμηνεία του Δικαίου της Θάλασσας, αντικείμενες ή παρακείμενες ακτές που να δικαιολογούν τη συγκεκριμένη οριοθέτηση.
Η ελληνική επιχειρηματολογία εστιάζει ιδιαίτερα στην Κρήτη και στα ελληνικά νησιά της περιοχής, των οποίων η επίδραση στη διαμόρφωση θαλάσσιων ζωνών δεν λαμβάνεται υπόψη από τη χάραξη του τουρκολιβυκού μνημονίου.
Η Ελλάδα κάλεσε επίσης τη λιβυκή πλευρά να αποφύγει ενέργειες που αντιβαίνουν στο Διεθνές Δίκαιο και μπορούν να υπονομεύσουν τη σταθερότητα στην Ανατολική Μεσόγειο.
Ευρωπαϊκή Ένωση: «Άκυρο και ανυπόστατο» – Η επίσημη απάντηση των Βρυξελλών
Η αντίδραση της Ευρωπαϊκής Ένωσης υπήρξε άμεση.
Στις 21 Οκτωβρίου, η ΕΕ εξέδωσε επίσημη δήλωση εκφράζοντας την έντονη δυσαρέσκειά της για την επικύρωση του μνημονίου από τη λιβυκή Βουλή.
Σύμφωνα με τη δήλωση, η ευρωπαϊκή θέση παραμένει αμετάβλητη από τον Δεκέμβριο του 2019.
Η Ένωση θεωρεί ότι το μνημόνιο παραβιάζει κυριαρχικά δικαιώματα τρίτων κρατών, δεν συνάδει με το Δίκαιο της Θάλασσας και δεν μπορεί να παράγει έννομες συνέπειες για τρίτες χώρες.
Πρόκειται για σημαντική διπλωματική στήριξη της ελληνικής θέσης, καθώς η αντίθεση στο μνημόνιο δεν περιορίζεται σε μια διμερή διαφωνία Αθήνας και Άγκυρας.
Η ΕΕ συνδέει τη θέση της με την ανάγκη σεβασμού των κυριαρχικών δικαιωμάτων των κρατών-μελών και με τη διατήρηση της ασφάλειας στην Ανατολική Μεσόγειο.
Φον ντερ Λάιεν: «Αλληλεγγύη στην Ελλάδα και την Κύπρο»
Η πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν παρενέβη δημόσια μετά την απόφαση της λιβυκής Βουλής.
Στην ανάρτησή της εξέφρασε τη βαθιά δυσαρέσκεια της Επιτροπής για την επικύρωση της συμφωνίας.
«Επαναβεβαιώνουμε την αλληλεγγύη μας προς την Ελλάδα και την Κύπρο», ανέφερε.
Η πρόεδρος της Κομισιόν επανέλαβε ότι η ευρωπαϊκή θέση για το τουρκολιβυκό μνημόνιο παραμένει σταθερή και ότι η συμφωνία δεν μπορεί να θίγει τα κυριαρχικά δικαιώματα τρίτων κρατών.
Η παρέμβασή της προσδίδει ιδιαίτερο πολιτικό βάρος στην ευρωπαϊκή αντίδραση, καθώς προέρχεται από την κορυφή της Ευρωπαϊκής Επιτροπής.
Κάγια Κάλας προς Χακάν Φιντάν: Το μνημόνιο θίγει δικαιώματα τρίτων κρατών
Η διαφωνία μεταφέρθηκε και σε απευθείας ευρωπαϊκή επικοινωνία με την Τουρκία.
Η Ύπατη Εκπρόσωπος της ΕΕ για την Εξωτερική Πολιτική, Κάγια Κάλας, έθεσε το ζήτημα στον Τούρκο υπουργό Εξωτερικών Χακάν Φιντάν.
Η ευρωπαϊκή θέση που επανέλαβε ήταν ότι το μνημόνιο «παραβιάζει τα κυριαρχικά δικαιώματα τρίτων κρατών».
Η συγκεκριμένη παρέμβαση δείχνει ότι η Ευρωπαϊκή Ένωση δεν περιορίζεται σε μια γραπτή ανακοίνωση, αλλά μεταφέρει την αντίθεσή της και στην τουρκική διπλωματική ηγεσία.
Η Άγκυρα απαντά: «Βασίζεται στο Διεθνές Δίκαιο και στην αρχή της ευθυδικίας»
Η Τουρκία απορρίπτει τις ελληνικές και ευρωπαϊκές ενστάσεις.
Μετά την επικύρωση του μνημονίου, το τουρκικό υπουργείο Εξωτερικών χαιρέτισε την απόφαση της λιβυκής Βουλής.
Σύμφωνα με την Άγκυρα, η συμφωνία «βασίζεται στις αρχές του Διεθνούς Δικαίου και της ευθυδικίας» και προστατεύει τα αμοιβαία δικαιώματα και συμφέροντα Τουρκίας και Λιβύης.
Το τουρκικό υπουργείο υποστήριξε επίσης ότι η χώρα θα συνεχίσει να συνεργάζεται με τους εταίρους της για την ασφάλεια, τη σταθερότητα και την ειρήνη στη Μεσόγειο.
Η τουρκική επιχειρηματολογία βρίσκεται σε ευθεία αντίθεση με την ελληνική και ευρωπαϊκή ερμηνεία του Δικαίου της Θάλασσας.
Η Τουρκία δεν είναι συμβαλλόμενο μέρος στη Σύμβαση των Ηνωμένων Εθνών για το Δίκαιο της Θάλασσας, ενώ η Ελλάδα και η ΕΕ επικαλούνται τις διατάξεις της και το σχετικό διεθνές νομικό πλαίσιο για την προστασία των θαλάσσιων δικαιωμάτων.
Η Αίγυπτος απορρίπτει το μνημόνιο – Επικοινωνία Γεραπετρίτη με Αμπντελάτι
Η Αίγυπτος αποτελεί έναν από τους σημαντικότερους περιφερειακούς παράγοντες που αντιτίθενται στη συμφωνία.
Το αιγυπτιακό υπουργείο Εξωτερικών ανακοίνωσε στις 21 Οκτωβρίου ότι η επικύρωση του μνημονίου δεν παράγει έννομα αποτελέσματα για την Αίγυπτο.
Η θέση του Καΐρου συνδέεται με τις δικές του θαλάσσιες διεκδικήσεις και με τη συμφωνία μερικής οριοθέτησης ΑΟΖ που υπέγραψε με την Ελλάδα το 2020.
Ο Γιώργος Γεραπετρίτης είχε τηλεφωνική επικοινωνία με τον Αιγύπτιο ομόλογό του Μπαντρ Αμπντελάτι, με αντικείμενο τις εξελίξεις γύρω από το τουρκολιβυκό μνημόνιο και τις συνέπειές τους για την ασφάλεια και τη σταθερότητα στην Ανατολική Μεσόγειο.
Η ελληνική διπλωματία επιδιώκει να διατηρήσει ενεργό τον συντονισμό με το Κάιρο, καθώς οι δύο χώρες έχουν κοινό ενδιαφέρον για τη διαμόρφωση του καθεστώτος των θαλάσσιων ζωνών στην περιοχή.
Ισραήλ: Καταδίκη της τουρκολιβυκής συμφωνίας
Στο ίδιο διπλωματικό μέτωπο τοποθετήθηκε και το Ισραήλ.
Το ισραηλινό υπουργείο Εξωτερικών καταδίκασε την απόφαση της λιβυκής Βουλής, υποστηρίζοντας ότι η Τουρκία συμβάλλει στην αποσταθεροποίηση της Ανατολικής Μεσογείου.
Η τοποθέτηση αυτή εντάσσεται σε ένα ευρύτερο περιβάλλον έντασης στις σχέσεις Τουρκίας και Ισραήλ, αλλά και ανταγωνιστικών προσεγγίσεων για την ασφάλεια της περιοχής.
Η αντίδραση του Ισραήλ, μαζί με τις τοποθετήσεις της Αιγύπτου και της ΕΕ, καταδεικνύει ότι η επικύρωση του μνημονίου έχει προκαλέσει αντιδράσεις πέρα από την Ελλάδα.
Η ανατροπή στη Λιβύη: Γιατί η Ανατολική Βουλή άλλαξε στάση
Η σημαντικότερη πολιτική διάσταση της υπόθεσης βρίσκεται στο εσωτερικό της ίδιας της Λιβύης.
Το τουρκολιβυκό μνημόνιο υπογράφηκε το 2019 από την τότε διεθνώς αναγνωρισμένη κυβέρνηση της Τρίπολης, στη δυτική Λιβύη.
Για χρόνια, οι αρχές της Ανατολικής Λιβύης, οι οποίες συνδέονται με τον στρατιωτικό διοικητή Χαλίφα Χαφτάρ, αντιτίθεντο στη συμφωνία.
Η απόφαση της Βουλής των Αντιπροσώπων στις 20 Οκτωβρίου 2026 σηματοδοτεί, επομένως, μια σημαντική μεταβολή.
Το κοινοβούλιο όχι μόνο ενέκρινε το μνημόνιο, αλλά προχώρησε και στην ανατροπή προηγούμενων αποφάσεων που είχαν απορρίψει τις συμφωνίες με την Τουρκία.
Η εξέλιξη συνδέεται με την προσέγγιση της Άγκυρας με παράγοντες της Ανατολικής Λιβύης και με τη μεταβολή των πολιτικών ισορροπιών στο εσωτερικό της χώρας.
Για την Ελλάδα, το ζήτημα δεν είναι μόνο η ίδια η συμφωνία, αλλά και η δυνατότητα της Τουρκίας να εξασφαλίζει στήριξη από περισσότερα κέντρα εξουσίας στη Λιβύη.
Κρήτη, υδρογονάνθρακες και ηλεκτρικό καλώδιο: Τα πραγματικά διακυβεύματα
Πίσω από τη διπλωματική αντιπαράθεση βρίσκεται ο έλεγχος των θαλάσσιων ζωνών και η αξιοποίηση των ενεργειακών πόρων της Ανατολικής Μεσογείου.
Το τουρκολιβυκό μνημόνιο χαράσσει μια θαλάσσια οριοθέτηση μεταξύ Τουρκίας και Λιβύης, την οποία η Ελλάδα αμφισβητεί επειδή παρακάμπτει την επίδραση ελληνικών νησιών, κυρίως της Κρήτης.
Η περιοχή αποκτά ιδιαίτερη σημασία λόγω των ερευνών για υδρογονάνθρακες νότια της Κρήτης, των σχεδιαζόμενων ενεργειακών διασυνδέσεων και της ευρύτερης στρατηγικής σημασίας της Ανατολικής Μεσογείου.
Στην ίδια γεωπολιτική εξίσωση βρίσκεται και το έργο ηλεκτρικής διασύνδεσης Ελλάδας–Κύπρου, γνωστό ως Great Sea Interconnector.
Η Αθήνα υποστηρίζει ότι το μνημόνιο δεν μπορεί να δημιουργήσει νόμιμη βάση παρεμπόδισης ελληνικών ενεργειακών δραστηριοτήτων.
Ωστόσο, η διαφωνία μπορεί να έχει πρακτικές συνέπειες εάν η Τουρκία επικαλεστεί τη συμφωνία σε σχέση με ερευνητικές δραστηριότητες ή υποθαλάσσιες υποδομές.
Αυτός είναι και ένας από τους λόγους για τους οποίους η ελληνική διπλωματία επιδιώκει να διατηρήσει το ζήτημα στην ευρωπαϊκή και διεθνή ατζέντα.
Τα 12 ναυτικά μίλια και η απάντηση Γεραπετρίτη
Στη συνέντευξή του στο Mega News, ο υπουργός Εξωτερικών ρωτήθηκε εάν η Ελλάδα εξετάζει την επέκταση των χωρικών υδάτων της στα 12 ναυτικά μίλια νότια και δυτικά της Κρήτης.
Ο Γιώργος Γεραπετρίτης απάντησε ότι η χώρα διαθέτει το σχετικό κυριαρχικό δικαίωμα, το οποίο απορρέει από το Διεθνές Δίκαιο.
Ξεκαθάρισε, όμως, ότι η άσκησή του αποτελεί απόφαση της ελληνικής πολιτείας και δεν θα καθοριστεί από κινήσεις της Τουρκίας ή της Λιβύης.
Η θέση του υπουργού ήταν ότι η Ελλάδα θα ασκήσει το δικαίωμα επέκτασης των χωρικών της υδάτων με τον τρόπο και στον χρόνο που η ίδια θα επιλέξει.
Η τοποθέτηση αυτή δεν συνιστά ανακοίνωση άμεσης επέκτασης, αλλά επανάληψη της πάγιας ελληνικής θέσης για τη δυνατότητα άσκησης του συγκεκριμένου δικαιώματος.
Η επόμενη ημέρα: Διπλωματική κινητοποίηση και δύσκολες ισορροπίες
Η επιστολή στον Γενικό Γραμματέα του ΟΗΕ, η παρέμβαση της Αγλαΐας Μπαλτά στο Συμβούλιο Ασφαλείας και οι συντονισμένες ευρωπαϊκές αντιδράσεις συγκροτούν την πρώτη φάση της ελληνικής απάντησης.
Η Αθήνα επιδιώκει να διατηρήσει ισχυρή τη διεθνή αντίθεση στο μνημόνιο και να υποστηρίξει ότι η επικύρωσή του δεν μπορεί να δημιουργήσει έννομα αποτελέσματα εις βάρος τρίτων κρατών.
Η Άγκυρα, από την πλευρά της, αντιμετωπίζει την απόφαση της λιβυκής Βουλής ως ενίσχυση της συμφωνίας του 2019 και δηλώνει ότι θα συνεχίσει τη συνεργασία της με τη Λιβύη.
Το επόμενο διάστημα θα δείξει πώς θα επηρεαστούν οι διπλωματικές σχέσεις, οι ενεργειακές δραστηριότητες και οι πρωτοβουλίες για τη θαλάσσια ασφάλεια.
Η διαφωνία για το τουρκολιβυκό μνημόνιο παραμένει ανοιχτή. Η Ελλάδα μεταφέρει πλέον με μεγαλύτερη ένταση τη νομική και διπλωματική της επιχειρηματολογία στον ΟΗΕ, ενώ η Ανατολική Μεσόγειος βρίσκεται ξανά στο επίκεντρο των περιφερειακών ανταγωνισμών.
Πηγή: pagenews.gr