«Εάν οι πολεμικές απειλές που παρακολουθούμε αυτή τη στιγμή μετατραπούν σε μείζονα κλιμάκωση, η κατάσταση στην περιοχή μπορεί να ξεφύγει από κάθε έλεγχο».
Με αυτή την προειδοποίηση, ο Αντόνιο Γκουτέρες περιέγραψε από την Αίγυπτο τον κίνδυνο μιας ευρύτερης αποσταθεροποίησης στη Μέση Ανατολή, συνδέοντας τη στρατιωτική ένταση με το Ιράν, την καταστροφή στη Γάζα και τις διαταραχές στις σημαντικότερες θαλάσσιες οδούς της περιοχής.
Παράλληλα, απαντώντας σε δημοσιογραφική ερώτηση για τις θαλάσσιες συμφωνίες, στον απόηχο της κύρωσης του τουρκολιβυκού μνημονίου από τη λιβυκή Βουλή, υπερασπίστηκε την τήρηση του διεθνούς δικαίου και της Σύμβασης των Ηνωμένων Εθνών για το Δίκαιο της Θάλασσας.
«Η θέση μας είναι πολύ σαφής: οι παραβιάσεις του διεθνούς δικαίου είναι απαράδεκτες», υπογράμμισε.
Το πολιτικό βάρος της παρέμβασης βρίσκεται στην κοινή αρχή που διατρέχει τις επιμέρους κρίσεις: οι στρατιωτικές πιέσεις και οι μονομερείς ενέργειες δεν μπορούν να υποκαθιστούν τους διεθνείς κανόνες.
Το μήνυμα για το Δίκαιο της Θάλασσας και η ελληνική διάσταση
Χωρίς να κατονομάσει συγκεκριμένη χώρα, ο γενικός γραμματέας του ΟΗΕ επισήμανε ότι ρυθμίσεις ασύμβατες με τη Σύμβαση για το Δίκαιο της Θάλασσας δεν πρέπει να γίνονται αποδεκτές.
Η τοποθέτηση αποκτά ιδιαίτερη σημασία για την Αθήνα και τη Λευκωσία, σε μια περίοδο κατά την οποία επιχειρείται η πολιτική ενίσχυση του τουρκολιβυκού μνημονίου μέσω της κύρωσής του από τη Βουλή των Αντιπροσώπων της Λιβύης.
Η ελληνική και η ευρωπαϊκή αντίρρηση εστιάζει στην παραβίαση δικαιωμάτων τρίτων κρατών και στην παράκαμψη των θαλάσσιων δικαιωμάτων των νησιών. Η επιμονή του Γκουτέρες στο εφαρμοστέο διεθνές πλαίσιο ενισχύει πολιτικά τη σημασία αυτών των κανόνων στη δημόσια συζήτηση.
Χρειάζεται, ωστόσο, ακριβής ανάγνωση: η δήλωση του γενικού γραμματέα αποτελεί θεσμική υπεράσπιση του διεθνούς δικαίου. Δεν συνιστά δικαστική απόφαση για το μνημόνιο ούτε οριοθέτηση θαλάσσιων ζωνών.
Για την ελληνική διπλωματία, η αξία της βρίσκεται στην απόρριψη της αντίληψης ότι μια διμερής συμφωνία αρκεί για να επιβάλει τετελεσμένα στους υπόλοιπους παράκτιους δρώντες.
Ιράν: Η προειδοποίηση που ξεπερνά τα σύνορα της περιοχής
Ο Γκουτέρες απηύθυνε ευθεία έκκληση για αποκλιμάκωση:
«Χρειαζόμαστε τη μέγιστη δυνατή αυτοσυγκράτηση και διπλωματικές λύσεις».
Εξήρε επίσης τον διαμεσολαβητικό ρόλο της Αιγύπτου στη δημιουργία προϋποθέσεων διαλόγου μεταξύ των Ηνωμένων Πολιτειών και του Ιράν.
Η ανησυχία του αφορά τον κίνδυνο διαδοχικών αντιδράσεων: μια στρατιωτική κλιμάκωση μπορεί να αυξήσει την ανασφάλεια στη ναυσιπλοΐα, να επιβαρύνει την ενεργειακή τροφοδοσία και να μεταφέρει το κόστος της σύγκρουσης σε οικονομίες πολύ πέρα από τη Μέση Ανατολή.
Αυτό εξηγεί γιατί η παρέμβασή του έχει άμεσο ευρωπαϊκό ενδιαφέρον. Η ασφάλεια στον Κόλπο και στην Ερυθρά Θάλασσα επηρεάζει τις συνθήκες υπό τις οποίες η Ευρώπη προμηθεύεται ενέργεια και διακινεί εμπορεύματα.
Ορμούζ και Μπαμπ ελ-Μαντέμπ: Οι θαλάσσιοι διάδρομοι στο επίκεντρο
Ο γενικός γραμματέας ήταν συγκεκριμένος:
«Τα δικαιώματα και οι ελευθερίες της ναυσιπλοΐας, σύμφωνα με το διεθνές δίκαιο, πρέπει να αποκατασταθούν πλήρως εντός και πέριξ των Στενών του Ορμούζ και του Μπαμπ ελ-Μαντέμπ».
Στη συνέχεια συνέδεσε τις διαταραχές με την πραγματική οικονομία:
«Ο πόλεμος στη Γάζα και οι διαταραχές στην Ερυθρά Θάλασσα εξακολουθούν να πλήττουν το εμπόριο, να επιβαρύνουν την περιφερειακή οικονομία και να επηρεάζουν την καθημερινή ζωή των Αιγυπτίων».
Για το Ορμούζ επισήμανε:
«Η κρίση στα Στενά του Ορμούζ οδηγεί σε αύξηση του ενεργειακού και μεταφορικού κόστους, με συνέπειες που εκτείνονται πολύ πέρα από την περιοχή».
Η γεωοικονομική διάσταση είναι καθοριστική. Η ανασφάλεια στις θαλάσσιες μεταφορές μπορεί να οδηγήσει σε ακριβότερες διαδρομές, καθυστερήσεις και πρόσθετες επιβαρύνσεις για επιχειρήσεις και καταναλωτές. Για την Ελλάδα, η συζήτηση έχει πρόσθετη σημασία λόγω της ναυτιλίας και της θέσης της στην Ανατολική Μεσόγειο.
Γάζα: Άρση των περιορισμών και προστασία των αμάχων
Στο παλαιστινιακό, ο Γκουτέρες ζήτησε άμεσα μέτρα για την ανθρωπιστική πρόσβαση:
«Ο παλαιστινιακός λαός εξακολουθεί να υφίσταται τεράστια δεινά. Οι ισραηλινοί περιορισμοί στην ανθρωπιστική βοήθεια πρέπει να αρθούν».
Ζήτησε ακόμη να απομακρυνθούν τα εμπόδια στην εφαρμογή του σχεδίου για τον τερματισμό της σύγκρουσης στη Γάζα, προσθέτοντας:
«Οι άμαχοι πρέπει να προστατεύονται. Και το διεθνές δίκαιο πρέπει να γίνεται σεβαστό».
Η παρέμβασή του συνδέει την ανθρωπιστική αντιμετώπιση με την πολιτική προοπτική. Η διευκόλυνση της βοήθειας και η προστασία του πληθυσμού αποτελούν επείγουσες υποχρεώσεις, ενώ η διαρκής σταθερότητα απαιτεί αντιμετώπιση του ίδιου του παλαιστινιακού ζητήματος.
Δυτική Όχθη: Προειδοποίηση για το «φάσμα της εθνοκάθαρσης»
Ιδιαίτερα αυστηρή ήταν η αναφορά του στις εξελίξεις στην κατεχόμενη Δυτική Όχθη.
«Οι εποικισμοί επεκτείνονται. Οι εξώσεις συνεχίζονται αδιάκοπα, με τους Παλαιστινίους να εκδιώκονται από τη γη τους», ανέφερε.
Κατήγγειλε αύξηση της βίας των εποίκων και επιθέσεις εναντίον παλαιστινιακών οικογενειών, δημοσιογράφων και διπλωματών, προειδοποιώντας:
«Βλέπουμε να διαμορφώνεται ένα ολοένα και πιο καταναγκαστικό περιβάλλον, με το φάσμα της εθνοκάθαρσης να διαγράφεται ολοένα και πιο έντονα. Αυτό πρέπει να σταματήσει».
Η διατύπωση αποτυπώνει την ένταση της ανησυχίας του ΟΗΕ για τις συνέπειες των εξελίξεων στο έδαφος και για την προοπτική μιας μελλοντικής πολιτικής διευθέτησης.
Δύο κράτη: Η πολιτική διέξοδος που επαναφέρει ο ΟΗΕ
Ο Γκουτέρες επέμεινε στην ανάγκη αυτοδιάθεσης του παλαιστινιακού λαού:
«Δεν μπορεί να υπάρξει διαρκής ειρήνη στη Μέση Ανατολή χωρίς την πραγμάτωση των νόμιμων δικαιωμάτων του παλαιστινιακού λαού στην αυτοδιάθεση».
Και επανέλαβε:
«Η λύση των δύο κρατών παραμένει η μόνη βιώσιμη οδός: το Ισραήλ και η Παλαιστίνη να συνυπάρχουν ειρηνικά και με ασφάλεια, σύμφωνα με το διεθνές δίκαιο και τα ψηφίσματα των Ηνωμένων Εθνών».
Στην περιγραφή του συμπεριέλαβε τη Γάζα και τη Δυτική Όχθη ως αναπόσπαστα τμήματα ενός παλαιστινιακού κράτους και την Ιερουσαλήμ ως πρωτεύουσα και των δύο κρατών.
Αίγυπτος: Ο αναγκαίος συνομιλητής σε πολλαπλές κρίσεις
Κατά την ένατη επίσκεψή του στην Αίγυπτο ως γενικός γραμματέας, ο Γκουτέρες χαρακτήρισε τη χώρα «πυλώνα της πολυμέρειας».
Εξήγησε γιατί επιστρέφει επανειλημμένα:
«Όταν αυτή η περιοχή και ο κόσμος μας βρέθηκαν αντιμέτωποι με ορισμένες από τις δυσκολότερες στιγμές τους, η Αίγυπτος εργάστηκε με συνέπεια για να δημιουργήσει περιθώρια διπλωματίας».
Η αναγνώριση αφορά τη διαμεσολάβηση, την ανθρωπιστική βοήθεια, τις ιατρικές εκκενώσεις και τη διατήρηση διαύλων επικοινωνίας. Αναδεικνύει επίσης γιατί η σχέση με το Κάιρο έχει ιδιαίτερη σημασία τόσο για την Ελλάδα όσο και για την ευρωπαϊκή πολιτική στη νότια γειτονία.
Λιβύη, Σουδάν και μεταρρύθμιση της διεθνούς τάξης
Για τη Λιβύη, ο Γκουτέρες ζήτησε να ενοποιηθούν οι θεσμοί και να ανοίξει ο δρόμος για εθνικές εκλογές, ώστε να τερματιστεί η παρατεταμένη μεταβατική περίοδος.
Για το Σουδάν υπογράμμισε:
«Οι εχθροπραξίες πρέπει να σταματήσουν — και το μέλλον του Σουδάν πρέπει να ανήκει στον σουδανικό λαό», μέσω μιας συμπεριληπτικής διαδικασίας που θα διαφυλάσσει την ενότητα, την κυριαρχία και την εδαφική ακεραιότητα της χώρας.
Η παρέμβασή του επεκτάθηκε και στην εκπροσώπηση της Αφρικής στο Συμβούλιο Ασφαλείας, καθώς και στη μεταρρύθμιση των διεθνών χρηματοπιστωτικών οργανισμών.
«Οι αναπτυσσόμενες χώρες πρέπει να έχουν ισχυρότερη συμμετοχή και μεγαλύτερη επιρροή στη λήψη αποφάσεων», τόνισε.
Η συνολική του τοποθέτηση αναδεικνύει μια διεθνή τάξη υπό πίεση: πολεμικές συγκρούσεις, αμφισβήτηση κανόνων, ευάλωτοι εμπορικοί διάδρομοι και θεσμοί που δυσκολεύονται να ανταποκριθούν. Για την Ευρώπη, το κρίσιμο πολιτικό ζητούμενο είναι η μετατροπή της στήριξης στο διεθνές δίκαιο σε συνεπή διπλωματική δράση, ανθρωπιστική πρόσβαση και προστασία της θαλάσσιας ασφάλειας.
Πηγή: pagenews.gr