Η Σερβία εισέρχεται σε μια περίοδο βαθιάς πολιτικής αναδιάταξης, καθώς η εκλογική επικράτηση της «Φοιτητικής Λίστας» σηματοδοτεί, σύμφωνα με το Reuters, το τέλος της μακρόχρονης κυριαρχίας του Αλεξάνταρ Βούτσιτς και του πολιτικού συστήματος που οικοδομήθηκε γύρω από το Σερβικό Προοδευτικό Κόμμα.
Η εκλογική νίκη, ωστόσο, είναι μόνο η αρχή.
Το κίνημα που γεννήθηκε στους δρόμους, απέκτησε μαζική κοινωνική υποστήριξη και εξελίχθηκε σε πολιτική δύναμη βρίσκεται πλέον αντιμέτωπο με ένα πολύ δυσκολότερο εγχείρημα: να μετατρέψει την κινηματική δυναμική σε συνεκτική διακυβέρνηση.
Το ερώτημα δεν αφορά μόνο τη Σερβία. Αγγίζει συνολικά τα Δυτικά Βαλκάνια, τις ευρωπαϊκές ισορροπίες και τις σχέσεις μιας στρατηγικά σημαντικής χώρας με τις Βρυξέλλες, τη Μόσχα και το Πεκίνο.
Όπως αναδεικνύει το Reuters στην ανάλυσή του, οι φοιτητές πέτυχαν μια πολιτική ανατροπή που έμοιαζε εξαιρετικά δύσκολη. Τώρα καλούνται να αποδείξουν ότι μπορούν να διαχειριστούν την εξουσία χωρίς να χάσουν τη συνοχή και την κοινωνική νομιμοποίηση που τους οδήγησαν στη νίκη.
Από την τραγωδία του Νόβι Σαντ στην πολιτική ανατροπή
Η αφετηρία του φοιτητικού κινήματος βρίσκεται στην τραγωδία του Νοεμβρίου 2024, όταν η κατάρρευση στεγάστρου στον σιδηροδρομικό σταθμό του Νόβι Σαντ προκάλεσε τον θάνατο 16 ανθρώπων.
Το δυστύχημα μετατράπηκε σε σημείο αναφοράς για μια ευρύτερη κοινωνική κινητοποίηση, με βασικά αιτήματα τη λογοδοσία, τη διαφάνεια και την αντιμετώπιση της διαφθοράς.
Οι κινητοποιήσεις ξεπέρασαν γρήγορα τα πανεπιστήμια και απέκτησαν ευρύτερο κοινωνικό χαρακτήρα.
Φοιτητές, εκπαιδευτικοί, εργαζόμενοι και πολίτες διαφορετικών πολιτικών αντιλήψεων συμμετείχαν στις διαδηλώσεις, συγκροτώντας ένα κίνημα που δεν βασίστηκε στην παραδοσιακή κομματική οργάνωση.
Η απουσία κεντρικής ηγεσίας αποτέλεσε αρχικά στοιχείο της ταυτότητάς του.
Η πολιτική του δύναμη στηρίχθηκε περισσότερο στη συλλογική δράση και στο αίτημα για θεσμική αλλαγή παρά σε ένα πλήρως διαμορφωμένο κυβερνητικό πρόγραμμα.
Αυτή ακριβώς η ιδιαιτερότητα αποτελεί σήμερα μία από τις μεγαλύτερες προκλήσεις του.
Η «Φοιτητική Λίστα» και το παράδοξο της εξουσίας
Σύμφωνα με το δημοσίευμα του Reuters, το φοιτητικό κίνημα επέλεξε περίπου 250 υποψηφίους, προερχόμενους από διαφορετικούς επαγγελματικούς και κοινωνικούς χώρους.
Ακαδημαϊκοί, γιατροί, δικηγόροι, καλλιτέχνες, αγρότες και άλλοι εκπρόσωποι της κοινωνίας συγκρότησαν έναν συνδυασμό με ισχυρό αντισυστημικό χαρακτήρα.
Η πολυσυλλεκτικότητα αυτή διεύρυνε την απήχηση του κινήματος, αλλά δημιουργεί τώρα ερωτήματα για τη διαμόρφωση κοινής κυβερνητικής γραμμής.
Μπορούν πρόσωπα χωρίς μακρά κοινή πολιτική διαδρομή να συμφωνήσουν σε οικονομική πολιτική, θεσμικές μεταρρυθμίσεις και εξωτερική στρατηγική;
Μπορεί ένα κίνημα που οργανώθηκε για να αμφισβητήσει την εξουσία να λειτουργήσει ως κυβέρνηση;
Και, κυρίως, ποιος θα αναλάβει την πολιτική ευθύνη των αποφάσεων;
Η απουσία ενός αδιαμφισβήτητου ηγέτη, που λειτούργησε ως πλεονέκτημα στις κινητοποιήσεις, ενδέχεται να εξελιχθεί σε δυσκολία κατά τον σχηματισμό κυβέρνησης.
Το πρώτο μεγάλο ερώτημα: Ποιος θα γίνει πρωθυπουργός;
Η επιλογή του νέου πρωθυπουργού αποτελεί το πρώτο ουσιαστικό τεστ συνοχής για τη «Φοιτητική Λίστα».
Ανάμεσα στα πρόσωπα που αναφέρονται στο δημοσίευμα βρίσκονται ο καρδιολόγος Ίλια Σρντάνοβιτς, ο πρώην διοικητής της κεντρικής τράπεζας Ντέγιαν Σόσκιτς και ο πανεπιστημιακός Ραντομίρ Σάιτσιτς.
Η παρουσία προσωπικοτήτων με επιστημονικό και επαγγελματικό υπόβαθρο αντανακλά την προσπάθεια του κινήματος να διαφοροποιηθεί από τις παραδοσιακές κομματικές δομές.
Ωστόσο, η επιστημονική επάρκεια και η κοινωνική αναγνώριση δεν υποκαθιστούν αυτομάτως την εμπειρία διαχείρισης ενός κρατικού μηχανισμού.
Ο νέος πρωθυπουργός θα χρειαστεί να ισορροπήσει ανάμεσα στις διαφορετικές τάσεις του κινήματος, στις απαιτήσεις της κοινωνίας και στις πιέσεις που θα ασκηθούν από το εσωτερικό και το εξωτερικό.
Παράλληλα, θα πρέπει να συγκροτήσει ένα υπουργικό συμβούλιο ικανό να αναλάβει άμεσα κρίσιμα χαρτοφυλάκια.
Οι 90 ημέρες που θα κρίνουν τη μετάβαση
Η διαδικασία σχηματισμού κυβέρνησης δημιουργεί ένα ασφυκτικό πολιτικό χρονοδιάγραμμα.
Σύμφωνα με το πλαίσιο που περιγράφει το Reuters, η νέα κοινοβουλευτική πλειοψηφία θα πρέπει να κινηθεί εντός των συνταγματικών προθεσμιών μετά τη συγκρότηση της νέας Βουλής.
Η πρόκληση δεν περιορίζεται στην κατανομή των υπουργείων.
Η νέα κυβέρνηση θα κληθεί να διαχειριστεί τον κρατικό προϋπολογισμό, τις δημόσιες υπηρεσίες, τις οικονομικές υποχρεώσεις και ένα διοικητικό σύστημα που διαμορφώθηκε κατά τη μακρόχρονη περίοδο διακυβέρνησης του SNS.
Η Teneo Global Research, σύμφωνα με το Reuters, εκτιμά ότι η εκλογική ανατροπή μπορεί να οδηγήσει σε ευρείες θεσμικές και πολιτικές αλλαγές, με έμφαση στην καταπολέμηση της διαφθοράς, στο κράτος δικαίου και στη βελτίωση των δημόσιων υπηρεσιών.
Ταυτόχρονα, προειδοποιεί για τον κίνδυνο διοικητικών αντιστάσεων και για τις δυσκολίες που απορρέουν από την περιορισμένη κυβερνητική εμπειρία του κινήματος.
Η «αποτοξίνωση» του κράτους και η σύγκρουση με τους παλιούς μηχανισμούς
Ένα από τα πιο δύσκολα πεδία της νέας πολιτικής περιόδου θα είναι η αναμόρφωση των κρατικών θεσμών.
Η αστυνομία, οι υπηρεσίες πληροφοριών, η δικαιοσύνη και η δημόσια διοίκηση βρίσκονται στο επίκεντρο της συζήτησης για τις μεταρρυθμίσεις.
Ο δικηγόρος και πρώην συν-υπουργός Εσωτερικών Μπόζο Πρέλεβιτς χρησιμοποιεί τον όρο «αποτοξίνωση» για να περιγράψει την ανάγκη θεσμικών αλλαγών μετά τη μακρόχρονη διακυβέρνηση Βούτσιτς.
Πρόκειται για μια πολιτικά φορτισμένη περιγραφή, που αντανακλά την οπτική των επικριτών του προηγούμενου συστήματος εξουσίας.
Ο Βούτσιτς και το SNS έχουν επανειλημμένα απορρίψει τις κατηγορίες περί διαφθοράς και καταστολής.
Η νέα κυβέρνηση θα πρέπει να επιδιώξει τις μεταρρυθμίσεις μέσα από νόμιμες και θεσμικά ελεγχόμενες διαδικασίες.
Αυτό είναι κρίσιμο, διότι η αποκατάσταση της εμπιστοσύνης στους θεσμούς δεν μπορεί να βασιστεί μόνο στην αλλαγή των προσώπων που κατέχουν την εξουσία.
Θα εξαρτηθεί από την ανεξαρτησία της δικαιοσύνης, τη διαφάνεια των κρατικών συμβάσεων, την αξιοκρατία και την αποτελεσματική λογοδοσία.
Θα παραμείνει ενωμένο το φοιτητικό κίνημα;
Η συνοχή της «Φοιτητικής Λίστας» αποτελεί ίσως το μεγαλύτερο εσωτερικό πολιτικό στοίχημα.
Η καθηγήτρια του Πανεπιστημίου Βελιγραδίου Καταρίνα Πόποβιτς εκτιμά, σύμφωνα με το Reuters, ότι το κίνημα έχει ήδη προκαλέσει βαθιά αλλαγή στην πολιτική κουλτούρα της χώρας.
«Το φοιτητικό κίνημα επέφερε μια μεγάλη μετατόπιση στην κουλτούρα της Σερβίας· μένει να δούμε αν θα έχει διάρκεια», αναφέρει.
Η ίδια προσθέτει:
«Ελπίζουμε απλώς να υπάρχουν μεγάλοι στόχοι που θα τους κρατήσουν ενωμένους για αρκετό καιρό, ώστε να αποδομήσουν το σύστημα».
Η τοποθέτησή της αναδεικνύει το βασικό δίλημμα.
Οι διαφορετικές κοινωνικές και ιδεολογικές τάσεις του κινήματος κατάφεραν να συνυπάρξουν γύρω από έναν κοινό στόχο: την πολιτική αλλαγή.
Η διακυβέρνηση, όμως, απαιτεί αποφάσεις για τη φορολογία, τις δημόσιες δαπάνες, τις επενδύσεις, τις διεθνείς σχέσεις και τα εθνικά ζητήματα.
Σε αυτά τα πεδία, οι διαφωνίες μπορεί να αποδειχθούν σημαντικότερες από τις κοινές θέσεις που οδήγησαν στην εκλογική νίκη.
Η οικονομία της Σερβίας μπροστά σε κρίσιμες αποφάσεις
Η πολιτική αλλαγή αποκτά ιδιαίτερη βαρύτητα λόγω του οικονομικού ρόλου της Σερβίας στα Δυτικά Βαλκάνια.
Η χώρα αποτελεί σημαντικό παραγωγικό και εμπορικό κόμβο της περιοχής, με στενές οικονομικές σχέσεις με την Ευρωπαϊκή Ένωση, αλλά και ισχυρή παρουσία επενδύσεων και συνεργασιών με άλλες διεθνείς δυνάμεις.
Η νέα κυβέρνηση θα χρειαστεί να διατηρήσει την οικονομική σταθερότητα, να αντιμετωπίσει τις δημοσιονομικές πιέσεις και να δημιουργήσει συνθήκες εμπιστοσύνης για τις επιχειρήσεις.
Η καταπολέμηση της διαφθοράς θα αποτελέσει βασική δοκιμασία και σε αυτό το πεδίο.
Η διαφάνεια στις δημόσιες συμβάσεις, η προβλεψιμότητα των κανόνων και η ανεξαρτησία των ελεγκτικών θεσμών συνδέονται άμεσα με το επενδυτικό περιβάλλον.
Η νέα πολιτική ηγεσία θα κληθεί να δείξει ότι μπορεί να επιδιώξει θεσμικές αλλαγές χωρίς να δημιουργήσει παρατεταμένη διοικητική παράλυση.
Ευρωπαϊκή Ένωση: Η μεγάλη γεωπολιτική δοκιμασία
Η σχέση της Σερβίας με την Ευρωπαϊκή Ένωση αποτελεί ένα από τα σημαντικότερα ζητήματα που θα αντιμετωπίσει η νέα κυβέρνηση.
Η ΕΕ είναι ο μεγαλύτερος εμπορικός εταίρος της χώρας και βασικός παράγοντας για τις οικονομικές και θεσμικές της προοπτικές.
Ωστόσο, η ευρωπαϊκή πορεία της Σερβίας παραμένει περίπλοκη.
Η ανάγκη μεταρρυθμίσεων στο κράτος δικαίου, οι σχέσεις με το Κοσσυφοπέδιο και η ευθυγράμμιση με την ευρωπαϊκή εξωτερική πολιτική αποτελούν σημαντικά σημεία τριβής.
Σύμφωνα με το δημοσίευμα, η «Φοιτητική Λίστα» έχει εκφράσει την πρόθεση να τεθεί το ζήτημα της ένταξης στην ΕΕ σε δημοψήφισμα.
Μια τέτοια επιλογή θα μπορούσε να προσδώσει άμεση δημοκρατική νομιμοποίηση στη στρατηγική κατεύθυνση της χώρας.
Ταυτόχρονα, όμως, θα ανέδειχνε τις διαφορετικές αντιλήψεις που υπάρχουν στη σερβική κοινωνία για τη σχέση με τις Βρυξέλλες.
Η ευρωπαϊκή πορεία δεν θα κριθεί μόνο από μια πολιτική δήλωση, αλλά από την ικανότητα εφαρμογής μεταρρυθμίσεων και διαχείρισης των ανοιχτών διπλωματικών ζητημάτων.
Ρωσία: Γιατί η αλλαγή κυβέρνησης δεν σημαίνει ρήξη με τη Μόσχα
Η σχέση με τη Ρωσία αποτελεί ιδιαίτερα ευαίσθητο ζήτημα για τη σερβική εξωτερική πολιτική.
Οι δύο χώρες διατηρούν ιστορικούς, πολιτισμικούς και ενεργειακούς δεσμούς, ενώ η Μόσχα έχει διαδραματίσει σημαντικό ρόλο στη διπλωματική στήριξη των σερβικών θέσεων για το Κοσσυφοπέδιο.
Η αλλαγή πολιτικής ηγεσίας στο Βελιγράδι δεν συνεπάγεται αυτομάτως αλλαγή αυτής της στρατηγικής σχέσης.
Ο κοινωνιολόγος και πανεπιστημιακός Γιόβο Μπάκιτς, που παρουσιάζεται ως εκπρόσωπος της «Φοιτητικής Λίστας», δήλωσε στο RT Balkan:
«Σεβόμαστε τη Ρωσία τόσο ως μεγάλη δύναμη όσο και ως ιστορικά σημαντικό εταίρο μας – και, σε πολλές περιπτώσεις, ως προστάτη μας».
Σύμφωνα με το Reuters, ο ίδιος ανέφερε ότι δεν αναμένεται αλλαγή της πολιτικής της Σερβίας απέναντι στη Ρωσία, συμπεριλαμβανομένης της στάσης της σχετικά με τις κυρώσεις κατά της Μόσχας.
Αυτό υποδηλώνει ότι, παρά την πολιτική ανατροπή, η νέα ηγεσία ενδέχεται να επιδιώξει συνέχεια σε βασικές πτυχές της εξωτερικής πολιτικής.
Η στάση αυτή, εφόσον επιβεβαιωθεί σε κυβερνητικό επίπεδο, θα εξακολουθήσει να δημιουργεί δύσκολες ισορροπίες στις σχέσεις με την Ευρωπαϊκή Ένωση.
Κίνα: Ο οικονομικός παράγοντας που δεν μπορεί να αγνοηθεί
Η Κίνα αποτελεί ακόμη έναν σημαντικό παράγοντα στην εξωτερική και οικονομική πολιτική της Σερβίας.
Οι κινεζικές επενδύσεις και οι διμερείς οικονομικές σχέσεις έχουν αποκτήσει ιδιαίτερη βαρύτητα τα τελευταία χρόνια.
Για τη νέα κυβέρνηση, η πρόκληση θα είναι να διαχειριστεί τις υφιστάμενες συνεργασίες και ταυτόχρονα να ενισχύσει τη διαφάνεια και την προβλεψιμότητα των επενδυτικών διαδικασιών.
Η διαμόρφωση μιας συνεκτικής πολιτικής απέναντι στο Πεκίνο θα πρέπει να συνδυαστεί με τις ευρωπαϊκές φιλοδοξίες της χώρας.
Το Βελιγράδι θα βρεθεί έτσι μπροστά σε ένα γνώριμο αλλά ιδιαίτερα απαιτητικό γεωπολιτικό δίλημμα: πώς να διατηρήσει σχέσεις με διαφορετικά διεθνή κέντρα ισχύος χωρίς να υπονομεύσει τις στρατηγικές του προτεραιότητες.
Κοσσυφοπέδιο: Η κόκκινη γραμμή που παραμένει
Παρά την πολιτική αλλαγή, το Κοσσυφοπέδιο εξακολουθεί να αποτελεί ένα από τα πιο δύσκολα ζητήματα της σερβικής εξωτερικής πολιτικής.
Σύμφωνα με το Reuters, η «Φοιτητική Λίστα» δεν υποστηρίζει την αναγνώριση της ανεξαρτησίας του Κοσσυφοπεδίου, η οποία ανακηρύχθηκε το 2008.
Η θέση αυτή δείχνει ότι το νέο πολιτικό σχήμα δεν επιδιώκει απαραίτητα ριζική αλλαγή σε κάθε πτυχή της εθνικής στρατηγικής.
Η διαχείριση των σχέσεων Βελιγραδίου – Πρίστινας παραμένει κρίσιμη για την περιφερειακή σταθερότητα και την ευρωπαϊκή πορεία της Σερβίας.
Για την Ελλάδα, η εξέλιξη έχει ιδιαίτερο διπλωματικό ενδιαφέρον, καθώς η Αθήνα δεν αναγνωρίζει την ανεξαρτησία του Κοσσυφοπεδίου, ενώ ταυτόχρονα υποστηρίζει την ευρωπαϊκή προοπτική των Δυτικών Βαλκανίων και τον διάλογο για την επίλυση των διαφορών.
Η επόμενη ημέρα του Βούτσιτς και ο ρόλος της αντιπολίτευσης
Η ήττα του πολιτικού χώρου του Βούτσιτς δεν σημαίνει ότι το SNS παύει να αποτελεί σημαντικό παράγοντα στη σερβική πολιτική σκηνή.
Το κόμμα διαθέτει οργανωτικές δομές, πολιτική εμπειρία και εκλογική βάση.
Η νέα κυβέρνηση θα πρέπει να αντιμετωπίσει μια αντιπολίτευση με βαθιά γνώση των κρατικών μηχανισμών και των πολιτικών ισορροπιών.
Η αντιπαράθεση ενδέχεται να είναι ιδιαίτερα έντονη σε ζητήματα θεσμικών μεταρρυθμίσεων, ελέγχων και αλλαγών στη δημόσια διοίκηση.
Η ποιότητα της πολιτικής μετάβασης θα εξαρτηθεί, μεταξύ άλλων, από τον σεβασμό στους δημοκρατικούς κανόνες, τη λειτουργία της Βουλής και τη διασφάλιση ότι οι θεσμικές αλλαγές δεν θα μετατραπούν σε πεδίο αυθαίρετων πολιτικών συγκρούσεων.
Η Ελλάδα και τα Βαλκάνια παρακολουθούν την επόμενη ημέρα
Η πολιτική μετάβαση στη Σερβία έχει ευρύτερη σημασία για την περιοχή.
Η χώρα βρίσκεται στο επίκεντρο σημαντικών μεταφορικών, εμπορικών και ενεργειακών διαδρομών που συνδέουν την Κεντρική Ευρώπη με τα Βαλκάνια και την Ανατολική Μεσόγειο.
Η πολιτική σταθερότητα στο Βελιγράδι επηρεάζει το περιβάλλον περιφερειακής συνεργασίας, τις επενδυτικές προοπτικές και την ευρωπαϊκή διεύρυνση.
Για την Αθήνα, η εξέλιξη δημιουργεί την ανάγκη προσεκτικής παρακολούθησης της νέας κυβέρνησης, των προτεραιοτήτων της και της στάσης της απέναντι στα βασικά ζητήματα της περιοχής.
Η Ελλάδα έχει σταθερό ενδιαφέρον για την ευρωπαϊκή ενσωμάτωση των Δυτικών Βαλκανίων, την οικονομική συνδεσιμότητα και τη διατήρηση της περιφερειακής ασφάλειας.
Η επιτυχία ή η αποτυχία της πολιτικής μετάβασης στη Σερβία θα έχει επομένως συνέπειες που υπερβαίνουν τα εθνικά της σύνορα.
Το πραγματικό στοίχημα: Από τη νίκη στους δρόμους στη διακυβέρνηση
Η «Φοιτητική Λίστα» βρίσκεται πλέον αντιμέτωπη με την πιο απαιτητική φάση της πολιτικής της διαδρομής.
Το κίνημα κατάφερε να κινητοποιήσει ένα σημαντικό τμήμα της κοινωνίας και, σύμφωνα με τα εκλογικά δεδομένα που επικαλείται το Reuters, να πετύχει μια ιστορική ανατροπή.
Η διατήρηση της ενότητας, η επιλογή κυβερνητικής ηγεσίας, η οικονομική διαχείριση και η υλοποίηση των θεσμικών μεταρρυθμίσεων θα καθορίσουν την επόμενη περίοδο.
Ο Σάβο Μανόιλοβιτς, από το κίνημα Kreni-Promeni, εμφανίζεται αισιόδοξος για τη δυνατότητα του φοιτητικού κινήματος να επιλέξει πρόσωπα ικανά να αναλάβουν την ευθύνη.
«Είμαι βέβαιος ότι θα βρει τρόπο – όπως έχει κάνει μέχρι τώρα – να επιλέξει κάποιον ικανό να κυβερνήσει», δήλωσε, επισημαίνοντας παράλληλα τη μεγάλη ευθύνη της μεταρρυθμιστικής προσπάθειας.
Η νέα πολιτική περίοδος δεν θα κριθεί μόνο από την αλλαγή κυβέρνησης, αλλά από το εάν θα δημιουργηθούν θεσμοί ικανοί να λειτουργούν αποτελεσματικά ανεξάρτητα από το ποιος βρίσκεται στην εξουσία.
Η Σερβία μπορεί να άλλαξε πολιτική σελίδα, όμως τα μεγάλα προβλήματα της χώρας παραμένουν: διαφθορά, θεσμική δυσπιστία, οικονομικές προκλήσεις και δύσκολες γεωπολιτικές ισορροπίες.
Το ερώτημα που θέτει το Reuters παραμένει ανοιχτό: μπορεί ένα φοιτητικό κίνημα που πέτυχε να ανατρέψει ένα πανίσχυρο πολιτικό σύστημα να οικοδομήσει ένα νέο μοντέλο διακυβέρνησης;
Η απάντηση θα διαμορφωθεί όχι στους δρόμους των πανηγυρισμών, αλλά στις αποφάσεις της επόμενης κυβέρνησης.
Πηγή: pagenews.gr