Ένα φορτίο 29.500 τόνων σιταριού με προορισμό τη Βόρεια Αφρική αποτυπώνει την ανατροπή που προκαλεί ο πόλεμος στο εμπόριο τροφίμων: η Ρωσία επιχειρεί να το εξαγάγει από το αρκτικό λιμάνι του Μούρμανσκ, πολύ μακριά από τις γεωργικές περιοχές και τις παραδοσιακές νότιες πύλες εξόδου της.
Σύμφωνα με ρεπορτάζ των Financial Times, η φόρτωση άρχισε την Τετάρτη, με το λιμάνι να προσαρμόζει εγκαταστάσεις που χρησιμοποιούνται συνήθως για λιπάσματα, ώστε να διαχειριστούν σιτηρά.
Η δοκιμαστική αποστολή αναδεικνύει μια κρίσιμη αλλαγή στην οικονομία του πολέμου. Η κλιμάκωση των ουκρανικών επιθέσεων με drones σε ρωσικά λιμάνια και εμπορικά πλοία δυσχεραίνει πλέον σοβαρά τις εξαγωγές της ίδιας της Μόσχας.
Το σιτάρι υπάρχει. Η ασφαλής και οικονομικά βιώσιμη μεταφορά του γίνεται όλο και δυσκολότερη.
Το Μούρμανσκ ως διέξοδος ανάγκης
Η Ρωσία, ο μεγαλύτερος εξαγωγέας σιταριού στον κόσμο, αναζητά εναλλακτικές διαδρομές καθώς οι παραδοσιακές εξαγωγικές της υποδομές στη Μαύρη Θάλασσα δέχονται αυξανόμενη πίεση.
Η αποστολή μέσω Μούρμανσκ αποτελεί, σύμφωνα με το δημοσίευμα, την πρώτη τέτοια δοκιμή. Οι εξαγωγείς έχουν ήδη στραφεί και σε λιμάνια της Βαλτικής.
Η μετατόπιση προς τον Βορρά, ωστόσο, συνεπάγεται μεγαλύτερες χερσαίες αποστάσεις, πρόσθετες μεταφορτώσεις και επιβάρυνση του σιδηροδρομικού δικτύου.
Ο Αρκάντι Ζλοτσέφσκι, πρόεδρος της Ρωσικής Ένωσης Σιτηρών, εξηγεί στους FT:
«Το βασικό πρόβλημα δεν είναι απλώς αν μπορούμε να ανακατευθύνουμε έναν συγκεκριμένο όγκο. Είναι ότι η εφοδιαστική θα κοστίζει σημαντικά περισσότερο από τις αποστολές μέσω της λεκάνης Αζοφικής–Μαύρης Θάλασσας και κάποιος θα πρέπει να καλύψει αυτή τη διαφορά».
Η αρκτική παράκαμψη προσφέρει μια πρόσθετη επιλογή. Η δυνατότητά της να υποκαταστήσει τις νότιες διαδρομές παραμένει περιορισμένη.
Εξαγωγές μειωμένες κατά 38%, παρά την καλύτερη σοδειά
Το μέγεθος της διαταραχής φαίνεται στα στοιχεία της εταιρείας σιδηροδρομικών μεταφορών Rusagrotrans, τα οποία επικαλούνται οι Financial Times.
Οι ρωσικές εξαγωγές σιταριού την περίοδο Ιουλίου–Σεπτεμβρίου ήταν κατά 38% χαμηλότερες από πέρυσι, παρά τη βελτιωμένη συγκομιδή.
Παράλληλα, σύμφωνα με τη Fastmarkets, οι ναύλοι σε ορισμένες διαδρομές της Μαύρης Θάλασσας έχουν υπερδιπλασιαστεί από τα μέσα Ιουλίου.
Η απόκλιση μεταξύ παραγωγής και εξαγωγών δείχνει ότι οι εμπορικές υποδομές αποτελούν καθοριστικό παράγοντα για τη διαθεσιμότητα τροφίμων στις διεθνείς αγορές.
Μια μεγάλη σοδειά μπορεί να παραμένει εγκλωβισμένη κοντά στον τόπο παραγωγής, ενώ οι εισαγωγείς αναζητούν ακριβότερες ή πιο μακρινές πηγές προμήθειας.
Οι παρακάμψεις προς Βαλτική και Κασπία έχουν όρια
Οι εξαγωγείς επιστρατεύουν διαφορετικές λύσεις για να διατηρήσουν τις ροές.
Ορισμένα πλοία κινούνται από την Αζοφική προς το εσωτερικό, μέσω του Ντον και της διώρυγας Βόλγα–Ντον, με κατεύθυνση την Κασπία και αγοραστές στο Ιράν. Σε άλλες περιπτώσεις χρησιμοποιούνται εμπορευματοκιβώτια για τη μεταφορά σιτηρών από βαγόνια σε πλοία, σε τερματικούς σταθμούς χωρίς συμβατικές εγκαταστάσεις χύδην φόρτωσης.
Οι λύσεις αυτές διατηρούν μέρος του εμπορίου ενεργό, αλλά συνοδεύονται από περιορισμούς χωρητικότητας και αυξημένο κόστος.
Κατά την εκτίμηση του Ζλοτσέφσκι, οι τερματικοί σταθμοί της Βαλτικής θα μπορούσαν έως το τέλος του έτους να καλύψουν το πολύ το μισό των χαμένων όγκων από τη Μαύρη Θάλασσα και την Αζοφική.
Η αυξημένη κίνηση προς τον Βορρά έχει επιβαρύνει και τους σιδηροδρόμους, με βαγόνια να συσσωρεύονται στους τερματικούς σταθμούς.
Η Ουκρανία αντιμετωπίζει τη δική της στενωπό
Η Ουκρανία βιώνει επανειλημμένες διακοπές στις εξαγωγές της από τη ρωσική εισβολή του 2022 και τον αποκλεισμό των λιμανιών της.
Οι εναλλακτικές διαδρομές μέσω Δούναβη, καθώς και οι οδικές και σιδηροδρομικές συνδέσεις με γειτονικές χώρες της ΕΕ, προσφέρουν διέξοδο με περιορισμένη δυναμικότητα.
Ο υπουργός Γεωργίας Τάρας Βισότσκι αναφέρει στους FT ότι αυτές μπορούν να διαχειριστούν περίπου το μισό του κανονικού όγκου αγροτικών εξαγωγών.
Σύμφωνα με τον ίδιο, οι παρακάμψεις προσθέτουν τουλάχιστον 50 δολάρια ανά τόνο στο κόστος εφοδιαστικής, εξανεμίζοντας το περιθώριο κέρδους ορισμένων παραγωγών.
Την ίδια στιγμή, οι τιμές του ουκρανικού καλαμποκιού στις αποθήκες της ενδοχώρας έχουν υποχωρήσει σχεδόν κατά ένα πέμπτο μέσα σε τρεις εβδομάδες, καθώς φτάνει η νέα συγκομιδή.
Γιατί ο αγρότης εισπράττει λιγότερα και ο αγοραστής πληρώνει περισσότερα
Η πίεση λειτουργεί ταυτόχρονα σε διαφορετικά σημεία της αλυσίδας.
Κοντά στις καλλιέργειες, οι δυσκολίες εξαγωγής συσσωρεύουν διαθέσιμες ποσότητες και συμπιέζουν τις τιμές. Στις αγορές προορισμού, οι μεγαλύτερες διαδρομές και οι ακριβότερες μεταφορές αυξάνουν το κόστος παράδοσης.
Η διαφορά απορροφάται από την εφοδιαστική αλυσίδα, περιορίζοντας το εισόδημα του παραγωγού και επιβαρύνοντας τον εισαγωγέα.
Στη νότια Ρωσία, αγρότες που παραδοσιακά ωφελούνταν από την εγγύτητα στα λιμάνια της Μαύρης Θάλασσας εισπράττουν πλέον χαμηλότερες τιμές από παραγωγούς στην κεντρική χώρα και στην περιοχή του Βόλγα.
Ο Αντρέι Σιζόφ, επικεφαλής της αγροτικής συμβουλευτικής εταιρείας SovEcon, περιγράφει απότομη πτώση των εγχώριων τιμών τον Αύγουστο και τον Σεπτέμβριο. Παρά τη μερική ανάκαμψη που ακολούθησε, υποστηρίζει ότι παραμένουν σημαντικά κάτω από το κόστος παραγωγής.
Η αποτυχία αποκλιμάκωσης κρατά ακριβές τις θαλάσσιες μεταφορές
Οι προσπάθειες επαναφοράς ασφαλέστερης ναυσιπλοΐας έχουν σημειώσει μικρή πρόοδο, σύμφωνα με το ρεπορτάζ.
Η Τουρκία, που συνέβαλε στη συμφωνία για τα σιτηρά της Μαύρης Θάλασσας το 2022, έχει προτείνει χωριστούς ασφαλείς διαδρόμους για ρωσικά και ουκρανικά πλοία. Ο Βλαντίμιρ Πούτιν απέρριψε την πρόταση ως «παράλογη».
Οι διεθνείς τιμές σιταριού έφτασαν σε υψηλό τριετίας στα τέλη Αυγούστου και στη συνέχεια υποχώρησαν, καθώς οι αγορές προσδοκούσαν εναλλακτικές προμήθειες από άλλες εξαγωγικές χώρες.
Οι ναύλοι, όμως, παραμένουν αυξημένοι. Για τους αγοραστές, η υποχώρηση της χρηματιστηριακής τιμής δεν συνεπάγεται αντίστοιχη μείωση του τελικού κόστους παραλαβής.
Ο κίνδυνος μεταφέρεται στην επόμενη συγκομιδή
Η απώλεια ρευστότητας μπορεί να επηρεάσει και την επόμενη παραγωγική περίοδο.
Οι αγρότες χρειάζονται έσοδα για τη σπορά, την εξυπηρέτηση δανείων και τις αμοιβές των εργαζομένων. Όταν αναγκάζονται να πωλούν με ζημία, περιορίζεται η δυνατότητά τους να χρηματοδοτήσουν τον επόμενο κύκλο καλλιέργειας.
Ο Ζλοτσέφσκι προειδοποιεί ότι το πρόσθετο κόστος θα καταλήξει στους παραγωγούς:
«Οι εξαγωγείς δεν θα το πληρώσουν από την τσέπη τους. Οι αγρότες έχουν ήδη πολύ λίγα χρήματα. Μπορεί απλώς να μην έχουν χρήματα για τη χειμερινή σπορά, η οποία ήδη υπολείπεται σημαντικά της περσινής. Τελικά, αυτό θα μπορούσε να υπονομεύσει τα θεμέλια της επόμενης συγκομιδής».
Πηγή: pagenews.gr