Τουρκολιβυκό μνημόνιο: Έξι λόγοι που η στρατηγική Μητσοτάκη αντέχει μετά τη λιβυκή κύρωση

Η κύρωση του τουρκολιβυκού μνημονίου από τη Βουλή των Αντιπροσώπων της Λιβύης στις 20 Οκτωβρίου αποτελεί δυσμενή πολιτική εξέλιξη για την Αθήνα. Ενισχύει την προσπάθεια της Άγκυρας να παρουσιάσει τις διεκδικήσεις της ως εδραιωμένη διμερή συμφωνία και επιβάλλει επανεξέταση των ελληνικών εκτιμήσεων για τις ισορροπίες στην ανατολική Λιβύη.

Δεν αρκεί, ωστόσο, για να θεμελιώσει το συμπέρασμα ότι κατέρρευσε η στρατηγική του Κυριάκου Μητσοτάκη. Μια τέτοια αποτίμηση χρειάζεται να συνεκτιμήσει τις συμφωνίες που έχει συνάψει η Ελλάδα, τις διεθνείς θέσεις που διατηρούνται και την ικανότητα της κυβέρνησης να μεταφέρει την αντιπαράθεση σε πεδία όπου διαθέτει ισχυρότερα επιχειρήματα.

Η κυβερνητική γραμμή διαθέτει έξι ουσιαστικά στηρίγματα. Η αξία τους θα κριθεί από τη συνέχεια, αλλά η ύπαρξή τους καθιστά ανεπαρκή την περιγραφή μιας Αθήνας χωρίς συμμάχους, εργαλεία ή στρατηγική.

1. Η κύρωση δεν διαγράφει τα δικαιώματα της Ελλάδας

Η κοινοβουλευτική έγκριση προσφέρει στην Τουρκία ένα πρόσθετο πολιτικό επιχείρημα στο εσωτερικό της Λιβύης. Αφαιρεί, αντίστοιχα, από την ελληνική επιχειρηματολογία την επίκληση της προηγούμενης άρνησης της λιβυκής Βουλής.

Η βασική ελληνική ένσταση, όμως, αφορά το ίδιο το περιεχόμενο της οριοθέτησης και την παραγνώριση των ελληνικών νησιών. Αυτή παραμένει η θέση της Αθήνας και μετά την κύρωση.

Η Ευρωπαϊκή Ένωση επανέλαβε στις 21 Οκτωβρίου ότι το μνημόνιο προσβάλλει κυριαρχικά δικαιώματα τρίτων κρατών, δεν συμμορφώνεται με το Δίκαιο της Θάλασσας και δεν μπορεί να παράγει έννομα αποτελέσματα για τρίτα κράτη.

Πρόκειται για κρίσιμη διάκριση: η μεταβολή της πολιτικής στάσης ενός λιβυκού θεσμού δεν συνιστά διεθνή δικαιοδοτική επίλυση των θαλάσσιων διαφορών.

Αυτό είναι το ισχυρότερο σημείο της κυβερνητικής απάντησης. Η Ελλάδα εξακολουθεί να διαθέτει το ουσιαστικό νομικό και διπλωματικό έρεισμα της αντίθεσής της.

2. Η ευρωπαϊκή θέση επιβεβαιώθηκε μετά τη δυσμενή εξέλιξη

Η στάση των εταίρων αποκτά μεγαλύτερη βαρύτητα όταν δοκιμάζεται μετά από μια αλλαγή δεδομένων.

Στις 20 Οκτωβρίου, οι πρόεδροι του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου και της Ευρωπαϊκής Επιτροπής εξέφρασαν τη λύπη τους για την κύρωση, επανέλαβαν την αντίθεση της ΕΕ στο μνημόνιο και επιβεβαίωσαν την αλληλεγγύη τους προς την Ελλάδα και την Κύπρο.

Ακολούθησε η δήλωση της Ύπατης Εκπροσώπου εξ ονόματος της Ένωσης.

Για την κυβέρνηση Μητσοτάκη, αυτή η συνέχεια αποτελεί συγκεκριμένο διπλωματικό στήριγμα. Η λιβυκή ψηφοφορία δεν οδήγησε τους Ευρωπαίους σε αναθεώρηση της θέσης τους ούτε σε αποδοχή της τουρκικής επιχειρηματολογίας.

Η ευρωπαϊκή αλληλεγγύη χρειάζεται ασφαλώς πρακτική συνέχεια. Διατηρεί, όμως, το ζήτημα μέσα στις ευρωτουρκικές και ευρωλιβυκές σχέσεις, αυξάνοντας το διπλωματικό βάρος της ελληνικής θέσης.

3. Η συμφωνία με την Αίγυπτο αποτελεί απτό αποτέλεσμα

Η αποτίμηση μιας εξωτερικής πολιτικής οφείλει να περιλαμβάνει τις δεσμευτικές συμφωνίες που παρήγαγε.

Η συμφωνία Ελλάδας–Αιγύπτου του 2020 για τη μερική οριοθέτηση ΑΟΖ αποτελεί τέτοιο αποτέλεσμα. Υπογράφηκε επί κυβέρνησης Μητσοτάκη και παρέχει συμφωνημένο πλαίσιο μεταξύ δύο κρατών με αντικείμενες ακτές.

Δεν επιλύει όλες τις εκκρεμότητες της Ανατολικής Μεσογείου. Αποδεικνύει, όμως, ότι η Αθήνα μπορεί να καταλήγει σε συγκεκριμένες διευθετήσεις μέσω διαπραγμάτευσης.

Η σχέση με το Κάιρο αποκτά πρόσθετη σημασία στο σημερινό περιβάλλον. Η συμμετοχή της Αιγύπτου στην κοινή δήλωση κατά του τουρκολιβυκού μνημονίου δείχνει ότι η περιφερειακή συνεργασία διατηρεί περιεχόμενο, παρά τις παράλληλες επαφές της αιγυπτιακής ηγεσίας με άλλες δυνάμεις.

Για τον Μητσοτάκη, η συμφωνία του 2020 παραμένει ένα από τα ισχυρότερα τεκμήρια αποτελεσματικής διπλωματίας στην περιοχή.

4. Ο πρωθυπουργός έφερε τη διαφορά στο Συμβούλιο Ασφαλείας

Η παρέμβαση του Κυριάκου Μητσοτάκη στις 29 Οκτωβρίου, στο πλαίσιο της ελληνικής Προεδρίας του Συμβουλίου Ασφαλείας, έδωσε διεθνή προβολή στην ελληνική επιχειρηματολογία.

Με τη χρήση χάρτη, ο πρωθυπουργός ανέδειξε τη γεωγραφία της περιοχής και τη θέση της Κρήτης, της Ρόδου, της Καρπάθου και της Κάσου. Συνέδεσε επίσης την αντιπαράθεση με τον ευρύτερο σεβασμό των κανόνων θαλάσσιας ασφάλειας.

Η πολιτική σημασία αυτής της επιλογής βρίσκεται στη διεύρυνση του ακροατηρίου. Η Ελλάδα ζητά από τους εταίρους της να εξετάσουν τις συνέπειες που έχει η παραγνώριση δικαιωμάτων τρίτων κρατών για τη διεθνή τάξη συνολικά.

Παράλληλα, η κοινή δήλωση Ελλάδας, Κύπρου, Αιγύπτου, Μπαχρέιν, Ηνωμένων Αραβικών Εμιράτων και Ευρωπαϊκής Ένωσης προσέδωσε στην αντίδραση ευρύτερη περιφερειακή διάσταση.

Η παρουσίαση μιας θέσης στον ΟΗΕ δεν ισοδυναμεί με δικαστική δικαίωση. Αποτελεί, ωστόσο, εργαλείο διεθνοποίησης και οικοδόμησης υποστήριξης.

5. Οι επαφές με τη Λιβύη παραμένουν αναγκαίες

Η εξέλιξη θέτει εύλογα ερωτήματα για την απόδοση των ελληνικών επαφών με την ανατολική Λιβύη και για την ακρίβεια προηγούμενων δημόσιων διαβεβαιώσεων.

Η πρόσβαση σε πολιτικούς και στρατιωτικούς παράγοντες δεν εξασφαλίζει έλεγχο των αποφάσεών τους. Η λιβυκή πραγματικότητα, με τα ανταγωνιστικά κέντρα εξουσίας και τις εξωτερικές παρεμβάσεις, απαιτεί διαρκή επαναξιολόγηση.

Από αυτό, όμως, δεν προκύπτει ότι η Ελλάδα θα ωφελούνταν εγκαταλείποντας τους διαύλους της.

Η διατήρηση επαφών προσφέρει δυνατότητες ενημέρωσης, διαπραγμάτευσης και επιρροής, ακόμη και όταν η απόδοσή τους υπολείπεται των προσδοκιών. Η γεωγραφική εγγύτητα, το μεταναστευτικό, η ασφάλεια και οι θαλάσσιες ζώνες καθιστούν τη σχέση με τη Λιβύη διαρκή ελληνική προτεραιότητα.

Η υπεράσπιση της κυβερνητικής στρατηγικής γίνεται πειστικότερη όταν συνοδεύεται από αυτή την παραδοχή: οι δίαυλοι χρειάζονται, αλλά η αποτελεσματικότητά τους πρέπει να ελέγχεται και οι δημόσιες εκτιμήσεις να αποφεύγουν τη βεβαιότητα.

6. Η συνδεσιμότητα δίνει στην ελληνική θέση ευρύτερη στρατηγική αξία

Το επόμενο κρίσιμο πεδίο αφορά τη δυνατότητα υλοποίησης νόμιμων οικονομικών και ενεργειακών δραστηριοτήτων στη θάλασσα.

Η κυβέρνηση συνδέει την υπεράσπιση των ελληνικών δικαιωμάτων με έργα συνδεσιμότητας, ενεργειακής ασφάλειας και περιφερειακής συνεργασίας. Με αυτόν τον τρόπο, επιδιώκει να δημιουργήσει ευρύτερο συμφέρον για τη σταθερότητα στην Ανατολική Μεσόγειο.

Το επιχείρημα έχει γεωπολιτική αξία: όταν ένα έργο εξυπηρετεί περισσότερες χώρες, η ασφάλεια της υλοποίησής του αποκτά περισσότερους ενδιαφερόμενους υποστηρικτές.

Η προσέγγιση αυτή απαιτεί προσεκτική διπλωματία και επιχειρησιακή προετοιμασία. Προσφέρει, πάντως, θετική ατζέντα συνεργασίας, πάνω στην οποία η Αθήνα μπορεί να οικοδομήσει πρόσθετες συγκλίσεις.

Στο Manama Dialogue, στις 30 Οκτωβρίου, ο Κυριάκος Μητσοτάκης επανήλθε στο συγκεκριμένο ζήτημα:

«Τα έργα συνδεσιμότητας δεν πρέπει να γίνονται όμηροι των διαφορών που ενδεχομένως έχουμε για περιοχές όπου δεν έχει γίνει οριοθέτηση».

Πηγή: pagenews.gr