Η επόμενη μεγάλη αναμέτρηση για την εθνική ισχύ δεν θα κριθεί αποκλειστικά στα πεδία των στρατιωτικών επιχειρήσεων, αλλά και στα ερευνητικά εργαστήρια, στα συστήματα Τεχνητής Νοημοσύνης, στις υποδομές υπερυπολογιστών και στην ικανότητα μιας χώρας να μετατρέπει την επιστημονική γνώση σε τεχνολογικό πλεονέκτημα.
Αυτή τη στρατηγική κατεύθυνση ανέδειξε ο υφυπουργός Ανάπτυξης, αρμόδιος για την Έρευνα και την Καινοτομία, Σταύρος Καλαφάτης, κατά τον εναρκτήριο χαιρετισμό του στην ημερίδα «Προοπτική Διερεύνηση (Foresight), Ασφάλεια και Τεχνητή Νοημοσύνη: Κίνδυνοι και Διαμόρφωση Πολιτικών Διακυβέρνησης», που πραγματοποιήθηκε στη Θεσσαλονίκη.
Ο υφυπουργός τοποθέτησε την Έρευνα και την Καινοτομία στον πυρήνα της εθνικής στρατηγικής, συνδέοντάς τες με την ανθεκτικότητα της οικονομίας, την επιχειρησιακή ετοιμότητα των Ενόπλων Δυνάμεων και την ανάγκη η Ελλάδα να προετοιμάζεται για τεχνολογικές ανατροπές που μπορούν να μεταβάλουν τις διεθνείς ισορροπίες.
Στο επίκεντρο της παρέμβασής του βρέθηκε η θεσμική εμβάθυνση της Τεχνολογικής Προοπτικής Διερεύνησης (Technology Foresight), με στόχο την έγκαιρη αναγνώριση κρίσιμων τεχνολογιών και τη σύνδεση της ελληνικής ερευνητικής παραγωγής με τις ανάγκες της άμυνας και της εθνικής ασφάλειας.
«Η Έρευνα και η Καινοτομία είναι πυλώνας Εθνικής Ισχύος»
Ο Σταύρος Καλαφάτης υπογράμμισε ότι η τεχνολογική πρόοδος δεν αποτελεί πλέον αποκλειστικά ζήτημα οικονομικής ανάπτυξης ή ανταγωνιστικότητας των επιχειρήσεων.
Σε ένα διεθνές περιβάλλον όπου οι κυβερνοεπιθέσεις, τα αυτόνομα συστήματα, η Τεχνητή Νοημοσύνη και οι υβριδικές απειλές αποκτούν ολοένα μεγαλύτερη σημασία, η επιστημονική και τεχνολογική ικανότητα μετατρέπεται σε ουσιαστικό παράγοντα εθνικής ασφάλειας.
Ο υφυπουργός χαρακτήρισε την Έρευνα και την Καινοτομία θεμελιώδη πυλώνα Εθνικής Ισχύος και αιχμή ενός «Νέου Πατριωτισμού της Ευθύνης και του Αποτελέσματος».
Η συγκεκριμένη προσέγγιση αποτυπώνει την επιδίωξη να αποκτήσει η εγχώρια ερευνητική παραγωγή μεγαλύτερο πρακτικό αντίκτυπο: από την ανάπτυξη νέων τεχνολογιών και την παραγωγή πνευματικής ιδιοκτησίας έως την αξιοποίησή τους από τη βιομηχανία και τις Ένοπλες Δυνάμεις.
Πρόκειται για μια μετατόπιση από την έρευνα ως μεμονωμένη επιστημονική δραστηριότητα προς την έρευνα ως οργανωμένο εργαλείο μακροπρόθεσμου κρατικού σχεδιασμού.
Το σχέδιο Μητσοτάκη για τη στρατηγική πρόβλεψη δεκαετιών
Ιδιαίτερη αναφορά έκανε ο υφυπουργός Ανάπτυξης στην ίδρυση της Ειδικής Γραμματείας Μακροπρόθεσμου Σχεδιασμού στην Προεδρία της Κυβέρνησης, πρωτοβουλία την οποία συνέδεσε με τον Κυριάκο Μητσοτάκη.
Σύμφωνα με τον Σταύρο Καλαφάτη, η θεσμική αυτή παρέμβαση επιτρέπει στο ελληνικό κράτος να παράγει συστηματικά κείμενα Στρατηγικής Προόρασης (Strategic Foresight), εξετάζοντας πιθανές εξελίξεις σε βάθος δεκαετιών.
Η λογική του foresight δεν περιορίζεται στην πρόβλεψη ενός συγκεκριμένου μελλοντικού γεγονότος. Αφορά τη μελέτη εναλλακτικών σεναρίων, την αναγνώριση τεχνολογικών κινδύνων και την προετοιμασία πολιτικών πριν οι αλλαγές καταστούν πιεστικές.
Για την Ελλάδα, η πρακτική σημασία αυτής της προσέγγισης εντοπίζεται σε τομείς όπως η άμυνα, η ενέργεια, οι κρίσιμες υποδομές, η κυβερνοασφάλεια και η βιομηχανική ανταγωνιστικότητα.
Η ημερίδα διοργανώθηκε από την Ειδική Γραμματεία Μακροπρόθεσμου Σχεδιασμού και την Ανώτατη Διακλαδική Σχολή Πολέμου, στη Λέσχη Αξιωματικών Φρουράς Θεσσαλονίκης, αναδεικνύοντας τη σύνδεση του κυβερνητικού σχεδιασμού με τη στρατιωτική εκπαίδευση και την ανάλυση κινδύνων.
«Ατζέντα 2030»: Το ΕΛΚΑΚ και οι τεχνολογίες που αλλάζουν την άμυνα
Ο Σταύρος Καλαφάτης συνέδεσε τη στρατηγική της Έρευνας και της Καινοτομίας με την «Ατζέντα 2030» για τον μετασχηματισμό των Ενόπλων Δυνάμεων.
Κεντρική θέση στην παρέμβασή του είχε το Ελληνικό Κέντρο Αμυντικής Καινοτομίας (ΕΛΚΑΚ), το οποίο αποτελεί θεσμικό εργαλείο για τη σύνδεση των επιχειρησιακών αναγκών της άμυνας με την εγχώρια ερευνητική και επιχειρηματική δραστηριότητα.
Ο υφυπουργός στάθηκε ιδιαίτερα στις τεχνολογίες διπλής χρήσης (dual-use technologies), δηλαδή σε τεχνολογίες που μπορούν να αξιοποιηθούν τόσο σε πολιτικές όσο και σε στρατιωτικές εφαρμογές.
Στην κατηγορία αυτή περιλαμβάνονται συστήματα Τεχνητής Νοημοσύνης, αυτόνομες πλατφόρμες, προηγμένα υλικά, τεχνολογίες κυβερνοασφάλειας και λύσεις που μπορούν να ενσωματωθούν σε συστήματα επιτήρησης, επικοινωνιών και υποστήριξης επιχειρήσεων.
Η στρατηγική σημασία τους έγκειται στη δυνατότητα αξιοποίησης της ελληνικής τεχνογνωσίας για την κάλυψη πραγματικών επιχειρησιακών αναγκών, περιορίζοντας όπου είναι εφικτό την εξάρτηση από εξωτερικούς προμηθευτές.
Για να επιτευχθεί αυτό, απαιτείται στενότερη συνεργασία ανάμεσα στα ερευνητικά κέντρα, στα πανεπιστήμια, στη βιομηχανία και στις αρμόδιες υπηρεσίες των Ενόπλων Δυνάμεων.
«ΔΑΙΔΑΛΟΣ» και AI Pharos: Οι υποδομές του επόμενου τεχνολογικού κύκλου
Ο υφυπουργός Ανάπτυξης παρουσίασε επίσης τις μεγάλες τεχνολογικές υποδομές που εντάσσονται στον εθνικό σχεδιασμό.
Ξεχωριστή αναφορά έγινε στον υπερυπολογιστή «ΔΑΙΔΑΛΟΣ», έργο που συνδέεται με το Εθνικό Μετσόβιο Πολυτεχνείο, την ΕΔΥΤΕ και το υπουργείο Ψηφιακής Διακυβέρνησης.
Η ανάπτυξη υπερυπολογιστικών δυνατοτήτων αποτελεί κρίσιμο στοιχείο για επιστημονικές προσομοιώσεις, επεξεργασία μεγάλων δεδομένων, υπολογιστικά απαιτητική έρευνα και εφαρμογές Τεχνητής Νοημοσύνης.
Παράλληλα, ο Σταύρος Καλαφάτης αναφέρθηκε στο εργοστάσιο Τεχνητής Νοημοσύνης AI Pharos, σε συνεργασία με το ΕΚΕΦΕ «Δημόκριτος».
Η συγκεκριμένη υποδομή εντάσσεται στην προσπάθεια ανάπτυξης ενός οικοσυστήματος που θα διευκολύνει την πρόσβαση ερευνητών, επιχειρήσεων και φορέων σε προηγμένες δυνατότητες υπολογισμού και ανάπτυξης εφαρμογών AI.
Η κυβερνητική επιδίωξη είναι οι υποδομές αυτές να λειτουργήσουν ως μοχλός για την παραγωγή και αξιοποίηση τεχνολογίας στην Ελλάδα, αντί η χώρα να περιορίζεται αποκλειστικά στον ρόλο του τελικού χρήστη λύσεων που αναπτύσσονται στο εξωτερικό.
Ελληνικοί δορυφόροι και AI Nucleus στη Θεσσαλονίκη
Στην ίδια κατεύθυνση, ο υφυπουργός παρουσίασε την εθνική πολιτική για το διάστημα, με έμφαση στους ελληνικούς δορυφόρους και στη δημιουργία ενός δυναμικού οικοσυστήματος διαστημικής καινοτομίας.
Οι διαστημικές τεχνολογίες έχουν αυξανόμενη σημασία για την παρακολούθηση του περιβάλλοντος, τη διαχείριση φυσικών καταστροφών, τις τηλεπικοινωνίες και την υποστήριξη κρίσιμων υποδομών.
Παράλληλα, αναφέρθηκε στο πρόγραμμα αναβάθμισης των ερευνητικών κέντρων που εποπτεύονται από το υπουργείο Ανάπτυξης.
Ιδιαίτερη θέση κατέχει το AI Nucleus του ΕΚΕΤΑ στη Θεσσαλονίκη, το οποίο παρουσιάστηκε ως μία από τις χαρακτηριστικές επενδύσεις στη νέα γενιά ερευνητικών υποδομών.
Η αναφορά αυτή συνδέθηκε με τον ευρύτερο στόχο ενίσχυσης της Θεσσαλονίκης ως περιφερειακού κόμβου έρευνας, εκπαίδευσης και τεχνολογίας στη Νοτιοανατολική Ευρώπη.
Technology Foresight: «Να ξέρουμε ποιες τεχνολογίες είναι έτοιμες για τις Ένοπλες Δυνάμεις»
Ένα από τα πιο ουσιαστικά σημεία της παρέμβασης Καλαφάτη ήταν η εξειδίκευση του σχεδίου για την Τεχνολογική Προοπτική Διερεύνηση.
Ο υφυπουργός εξήγησε ότι η Ελλάδα επιδιώκει να αξιοποιήσει την εμπειρία και τις δυνατότητες της Γενικής Γραμματείας Έρευνας και Καινοτομίας (ΓΓΕΚ) και του Οργανισμού Βιομηχανικής Ιδιοκτησίας (ΟΒΙ).
Στόχος είναι η δημιουργία ενός πιο συστηματικού μηχανισμού αξιολόγησης των αναδυόμενων τεχνολογιών, ώστε να διαπιστώνεται όχι μόνο το επιστημονικό τους ενδιαφέρον αλλά και η δυνατότητα πραγματικής εφαρμογής τους.
«Σε συνεργασία με τα καθ’ ύλην αρμόδια Υπουργεία –όπως το Περιβάλλοντος και το Υποδομών– και θεσμικούς φορείς όπως το ΤΕΕ, διαμορφώνουμε ένα συνεκτικό εθνικό πλαίσιο αξιολόγησης της τεχνολογικής, οικονομικής και κοινωνικής ετοιμότητας (TRL) των αναδυόμενων καινοτομιών», υπογράμμισε ο Σταύρος Καλαφάτης.
Η αξιολόγηση της τεχνολογικής ωριμότητας έχει ιδιαίτερη σημασία στην άμυνα, όπου μια τεχνολογία πρέπει να μπορεί να ανταποκριθεί σε απαιτητικές συνθήκες και σαφώς προσδιορισμένες επιχειρησιακές ανάγκες.
«Ειδικά για τις Ένοπλες Δυνάμεις, η προσέγγιση αυτή επιτρέπει τον ακριβή εντοπισμό των τεχνολογιών αιχμής που είναι ώριμες για άμεση επιχειρησιακή ενσωμάτωση», τόνισε.
Η επιδίωξη είναι να περιοριστεί η απόσταση ανάμεσα στην ερευνητική ανακάλυψη και στην πρακτική αξιοποίησή της, με σαφέστερη εικόνα για το ποιες λύσεις μπορούν να εφαρμοστούν άμεσα και ποιες χρειάζονται περαιτέρω ανάπτυξη.
Τεχνητή Νοημοσύνη στην άμυνα: «Ο άνθρωπος πρέπει να διατηρεί τον έλεγχο»
Ο Σταύρος Καλαφάτης έδωσε ιδιαίτερη έμφαση και στους κανόνες διακυβέρνησης της Τεχνητής Νοημοσύνης.
Καθώς οι αλγόριθμοι αποκτούν ολοένα μεγαλύτερο ρόλο στην επεξεργασία πληροφοριών, στην υποστήριξη αποφάσεων και στη λειτουργία αυτόνομων συστημάτων, η διαφάνεια και η ανθρώπινη εποπτεία αποκτούν κρίσιμη σημασία.
Ο υφυπουργός αναφέρθηκε στην αρχή Human-in-the-loop, δηλαδή στη διατήρηση ουσιαστικού ανθρώπινου ελέγχου κατά τη χρήση συστημάτων Τεχνητής Νοημοσύνης.
Η αρχή αυτή συνδέεται με την ανάγκη σαφούς κατανομής ευθυνών, αξιολόγησης των κινδύνων και αποφυγής της ανεξέλεγκτης ανάθεσης κρίσιμων αποφάσεων σε αυτοματοποιημένα συστήματα.
Στο πλαίσιο αυτό, ο Σταύρος Καλαφάτης υπογράμμισε ότι η τεχνολογική πρόοδος πρέπει να συνοδεύεται από επένδυση στις δεξιότητες και στην εκπαίδευση του ανθρώπινου δυναμικού.
«Πίσω από κάθε αλγόριθμο βρίσκονται οι άνθρωποί μας»
Κλείνοντας την παρέμβασή του, ο υφυπουργός Ανάπτυξης συνέδεσε την τεχνολογική αναβάθμιση των Ενόπλων Δυνάμεων με την ανάγκη ουσιαστικής στήριξης των στελεχών τους.
«Πίσω από κάθε αλγόριθμο, ο πραγματικός και ανεκτίμητος πολλαπλασιαστής ισχύος ήταν, είναι και θα παραμείνει το έμψυχο δυναμικό μας – οι άνδρες και οι γυναίκες των Ενόπλων Δυνάμεων», δήλωσε.
Και πρόσθεσε:
«Η Κυβέρνησή μας στηρίζει σταθερά και έμπρακτα τα στελέχη μας, μεριμνώντας για τις νέες δεξιότητες και την προηγμένη εκπαίδευση που απαιτεί η νέα εποχή».
Πηγή: pagenews.gr