Η Βρετανία διαθέτει πυρηνικά όπλα, διατηρεί σε μόνιμη βάση πυρηνική αποτροπή στη θάλασσα και έχει δεσμευτεί ότι η ασφάλεια των συμμάχων της αποτελεί μέρος της δικής της στρατηγικής ευθύνης. Υπάρχει, όμως, ένα ερώτημα που αποκτά ολοένα μεγαλύτερη σημασία για την Ευρώπη: θα μπορούσε το Λονδίνο να προστατεύσει πυρηνικά τους Ευρωπαίους συμμάχους του εάν η Ουάσιγκτον επέλεγε να μην εμπλακεί;
Η συζήτηση δεν είναι πλέον αποκλειστικά θεωρητική. Οι αμφιβολίες για τη μακροπρόθεσμη αξιοπιστία των αμερικανικών εγγυήσεων ασφαλείας, η συνεχιζόμενη ρωσική απειλή και η ανάγκη ενίσχυσης της ευρωπαϊκής άμυνας επαναφέρουν στο προσκήνιο τον ρόλο της Βρετανίας ως πυρηνικής δύναμης.
Μια ανάλυση του Modern Diplomacy, με τίτλο Britain’s Extended Deterrence Dilemma, εξετάζει τις δυνατότητες και τους περιορισμούς της βρετανικής πυρηνικής αποτροπής, επισημαίνοντας ότι η κατοχή πυρηνικών όπλων δεν αρκεί από μόνη της για να υποκαταστήσει την αμερικανική πυρηνική ομπρέλα.
Το πραγματικό ζήτημα είναι η αξιοπιστία της εκτεταμένης αποτροπής: η ικανότητα, αλλά και η πολιτική βούληση, μιας πυρηνικής δύναμης να αποτρέψει επίθεση εναντίον άλλου κράτους.
Η αβεβαιότητα για τον Τραμπ και το ευρωπαϊκό κενό ασφαλείας
Η επιστροφή του Ντόναλντ Τραμπ στον Λευκό Οίκο έχει ενισχύσει τη συζήτηση για το κατά πόσον οι ευρωπαϊκές χώρες μπορούν να βασίζονται διαχρονικά στην αμερικανική στρατιωτική προστασία.
Η αμερικανική πυρηνική αποτροπή αποτελεί βασικό στοιχείο της στρατηγικής του ΝΑΤΟ. Η ισχύς της δεν στηρίζεται μόνο στο μέγεθος του αμερικανικού οπλοστασίου, αλλά και στην πεποίθηση ότι η Ουάσιγκτον θα υπερασπιστεί τους συμμάχους της σε περίπτωση σοβαρής απειλής.
Όταν αυτή η πολιτική βεβαιότητα αμφισβητείται, η αποτροπή αποκτά πρόσθετη διάσταση.
Δεν αρκεί ο αντίπαλος να γνωρίζει ότι μια χώρα διαθέτει πυρηνικά όπλα. Πρέπει να θεωρεί αξιόπιστη και την πιθανότητα χρησιμοποίησής τους υπό τις ακραίες συνθήκες που περιγράφει το στρατηγικό της δόγμα.
Για τις ευρωπαϊκές κυβερνήσεις, το ερώτημα αφορά το μέλλον της συλλογικής άμυνας, ιδίως σε περίπτωση κρίσης με τη Ρωσία.
Η Βρετανία, ως πυρηνική δύναμη και βασικό μέλος του ΝΑΤΟ, βρίσκεται αναπόφευκτα στο επίκεντρο αυτής της συζήτησης.
Η βρετανική πυρηνική ισχύς: Υποβρύχια που περιπολούν από το 1969
Το θεμέλιο της βρετανικής πυρηνικής αποτροπής είναι η στρατηγική Continuous at Sea Deterrence (CASD), δηλαδή η συνεχής παρουσία τουλάχιστον ενός πυρηνικού υποβρυχίου σε επιχειρησιακή περιπολία.
Η πρακτική αυτή εφαρμόζεται από το 1969 και έχει ως στόχο να εξασφαλίζει ότι η Βρετανία θα διατηρεί τη δυνατότητα ανταποδοτικού πυρηνικού πλήγματος ακόμη και εάν δεχθεί μια καταστροφική πρώτη επίθεση.
Η σημερινή αποτρεπτική δύναμη βασίζεται στα υποβρύχια βαλλιστικών πυραύλων κλάσης Vanguard, εξοπλισμένα με πυραύλους Trident II D5 και βρετανικές πυρηνικές κεφαλές.
Η λογική είναι απλή, αλλά στρατηγικά καθοριστική: όσο ο αντίπαλος δεν μπορεί να εντοπίσει και να εξουδετερώσει ολόκληρη την πυρηνική δύναμη, δεν μπορεί να αποκλείσει την πιθανότητα ανταποδοτικού πλήγματος.
Αυτή είναι η βάση της λεγόμενης ικανότητας εξασφαλισμένου δεύτερου πλήγματος.
Η Βρετανία έχει επιλέξει να στηρίζει την επιχειρησιακή πυρηνική της αποτροπή αποκλειστικά σε υποβρύχια, σε αντίθεση με τις Ηνωμένες Πολιτείες, που διαθέτουν πυρηνικές δυνατότητες από ξηρά, θάλασσα και αέρα.
Η επιλογή προσφέρει υψηλή επιβιωσιμότητα, αλλά περιορίζει τις διαθέσιμες μορφές πυρηνικής σηματοδότησης σε μια κρίση.
Το παράδοξο των Trident: Βρετανικά πυρηνικά, αμερικανική εξάρτηση
Εδώ βρίσκεται μία από τις μεγαλύτερες αντιφάσεις της βρετανικής στρατηγικής αυτονομίας.
Η πολιτική απόφαση για τη χρήση του βρετανικού πυρηνικού οπλοστασίου ανήκει στη βρετανική κυβέρνηση.
Ωστόσο, κρίσιμα στοιχεία της τεχνολογικής και επιχειρησιακής υποδομής συνδέονται με τη συνεργασία με τις Ηνωμένες Πολιτείες.
Οι πύραυλοι Trident II D5 αποτελούν αμερικανικής προέλευσης σύστημα, ενώ η συντήρηση και η υποστήριξή τους βασίζονται σε μακροχρόνιους μηχανισμούς συνεργασίας των δύο χωρών.
Αυτό δεν σημαίνει ότι η Ουάσιγκτον διαθέτει δικαίωμα έγκρισης κάθε βρετανικής απόφασης εκτόξευσης.
Σημαίνει, όμως, ότι η διατήρηση της βρετανικής πυρηνικής δύναμης σε βάθος χρόνου εξαρτάται από μια σύνθετη τεχνολογική και βιομηχανική σχέση.
Η διάκριση είναι κρίσιμη.
Η ανεξαρτησία της πολιτικής απόφασης δεν ισοδυναμεί με πλήρη τεχνολογική αυτονομία.
Για να μπορέσει το Λονδίνο να αναλάβει μεγαλύτερες ευρωπαϊκές ευθύνες, θα πρέπει να αξιολογήσει όχι μόνο το πυρηνικό του δόγμα, αλλά και την ανθεκτικότητα των υποδομών που υποστηρίζουν το οπλοστάσιό του.
Θα χρησιμοποιούσε η Βρετανία πυρηνικά για να υπερασπιστεί έναν σύμμαχο;
Η βρετανική επίσημη πολιτική προβλέπει ότι η χρήση πυρηνικών όπλων θα μπορούσε να εξεταστεί μόνο σε ακραίες περιστάσεις αυτοάμυνας, συμπεριλαμβανομένης της υπεράσπισης συμμάχων του ΝΑΤΟ.
Αυτή η διατύπωση προσδίδει στη Βρετανία ρόλο ευρύτερο από την προστασία της δικής της επικράτειας.
Δεν αποτελεί, όμως, άνευ όρων εγγύηση ότι το Λονδίνο θα απαντούσε με πυρηνικά όπλα σε οποιαδήποτε επίθεση κατά ευρωπαϊκού κράτους.
Η στρατηγική αμφισημία αποτελεί συνειδητό χαρακτηριστικό της πυρηνικής αποτροπής.
Οι κυβερνήσεις αποφεύγουν να δημοσιοποιούν με ακρίβεια τα όρια πέρα από τα οποία θα εξεταζόταν η χρήση πυρηνικών όπλων, ώστε να μην προσφέρουν σε έναν αντίπαλο προβλέψιμο πλαίσιο κλιμάκωσης.
Η ανάλυση θέτει δύο καίρια ερωτήματα.
Πρώτον, εάν οι Ηνωμένες Πολιτείες δεν επιθυμούσαν να χρησιμοποιήσουν πυρηνικά όπλα σε μια συγκεκριμένη κρίση, θα επέλεγε η Βρετανία διαφορετική στάση;
Δεύτερον, θα μπορούσε το βρετανικό όριο πυρηνικής χρήσης να διαφέρει ουσιαστικά από το αμερικανικό;
Δεν υπάρχει προκαθορισμένη δημόσια απάντηση.
Η βρετανική απόφαση θα εξαρτιόταν από τη φύση της απειλής, τις συμμαχικές δεσμεύσεις, την εκτίμηση των συνεπειών και την πολιτική απόφαση της κυβέρνησης.
Η διαφορά μεταξύ αποτροπής και πυρηνικής πολεμικής στρατηγικής
Η αμερικανική και η βρετανική πυρηνική πολιτική μοιράζονται βασικές αρχές, αλλά δεν ταυτίζονται σε όλα τα επίπεδα.
Οι Ηνωμένες Πολιτείες διαθέτουν μεγαλύτερο και πιο διαφοροποιημένο οπλοστάσιο, γεγονός που τους προσφέρει ευρύτερο φάσμα επιλογών.
Η Βρετανία δίνει έμφαση στη διατήρηση μιας αξιόπιστης, ελάχιστης και επιβιώσιμης πυρηνικής αποτρεπτικής δύναμης.
Η βρετανική προσέγγιση δεν αντιμετωπίζει τα πυρηνικά όπλα ως συμβατικό εργαλείο διαχείρισης στρατιωτικών επιχειρήσεων.
Αντίθετα, η λογική της επικεντρώνεται στην αποτροπή των πλέον σοβαρών απειλών.
Η διαφοροποίηση αυτή δημιουργεί ερωτήματα για τη διαχείριση μιας ενδεχόμενης κλιμάκωσης.
Σε μια κρίση όπου ένας αντίπαλος χρησιμοποιούσε περιορισμένη πυρηνική απειλή ή επιχειρούσε να εκβιάσει μια ευρωπαϊκή κυβέρνηση, η Βρετανία θα διέθετε λιγότερες επιλογές από τις ΗΠΑ για να διαμορφώσει την αποτρεπτική της απάντηση.
Αυτό δεν ακυρώνει την αποτρεπτική αξία των βρετανικών πυρηνικών δυνάμεων. Περιορίζει, όμως, το εύρος των επιχειρησιακών δυνατοτήτων τους.
Το ΝΑΤΟ και η ευρωπαϊκή πυρηνική συζήτηση
Η Βρετανία συμμετέχει στον Nuclear Planning Group, τον βασικό μηχανισμό διαβούλευσης του ΝΑΤΟ για την πυρηνική πολιτική.
Η συμμετοχή αυτή επιτρέπει στο Λονδίνο να συνδέει την εθνική του πυρηνική στρατηγική με τη συλλογική αποτρεπτική πολιτική της Συμμαχίας.
Η Γαλλία, παρότι διαθέτει δικό της πυρηνικό οπλοστάσιο, δεν συμμετέχει στον συγκεκριμένο μηχανισμό.
Επομένως, η Βρετανία έχει ιδιαίτερη θέση στη διαμόρφωση της ευρωπαϊκής πυρηνικής συζήτησης εντός του ΝΑΤΟ.
Η ανάλυση επισημαίνει ότι το Λονδίνο θα μπορούσε να αξιοποιήσει αυτή τη θέση για να ενισχύσει τον διάλογο σχετικά με τις προσδοκίες των ευρωπαϊκών συμμάχων.
Η συζήτηση θα μπορούσε να αφορά τις συνθήκες ενεργοποίησης της αποτροπής, τη σχέση πυρηνικών και συμβατικών δυνάμεων, καθώς και τους τρόπους διαχείρισης κρίσεων.
Αυτό δεν προϋποθέτει τη δημοσιοποίηση επιχειρησιακών σχεδίων.
Προϋποθέτει, όμως, σαφέστερη πολιτική κατανόηση του τι μπορούν να προσφέρουν οι βρετανικές πυρηνικές δυνάμεις στην ευρωπαϊκή ασφάλεια.
Η Ρωσία και το πρόβλημα του πυρηνικού εκβιασμού
Η ρωσική πυρηνική ισχύς αποτελεί κεντρικό παράγοντα στη συζήτηση για την ευρωπαϊκή αποτροπή.
Η Μόσχα διαθέτει πολύ μεγαλύτερο πυρηνικό οπλοστάσιο από τη Βρετανία, ενώ η γεωγραφική εγγύτητα και οι στρατηγικές υποδομές της Ευρώπης δημιουργούν πρόσθετες προκλήσεις.
Το Λονδίνο πρέπει να συνυπολογίζει ότι μια δέσμευση υπεράσπισης άλλου ευρωπαϊκού κράτους μπορεί να συνοδεύεται από απειλές αντιποίνων κατά της ίδιας της Βρετανίας.
Αυτό αποτελεί το κλασικό δίλημμα της εκτεταμένης αποτροπής.
Μια πυρηνική δύναμη καλείται να πείσει τον αντίπαλο ότι είναι διατεθειμένη να αναλάβει σοβαρό κίνδυνο για την προστασία ενός συμμάχου.
Η αξιοπιστία αυτής της δέσμευσης δεν εξαρτάται αποκλειστικά από τον αριθμό των πυρηνικών κεφαλών.
Συνδέεται με την πολιτική συνοχή, τη στρατιωτική ετοιμότητα, τις δυνατότητες δεύτερου πλήγματος και την πεποίθηση ότι η απειλή αντιποίνων δεν μπορεί να εξουδετερωθεί.
Για τις ευρωπαϊκές χώρες που βρίσκονται κοντά στη Ρωσία, το ζήτημα έχει ιδιαίτερη βαρύτητα.
Dreadnought και F-35A: Ο εκσυγχρονισμός της βρετανικής αποτροπής
Η Βρετανία βρίσκεται σε διαδικασία ανανέωσης της πυρηνικής της υποδομής.
Το πρόγραμμα υποβρυχίων Dreadnought προορίζεται να αντικαταστήσει σταδιακά τα σημερινά Vanguard, διατηρώντας τη θαλάσσια βάση της στρατηγικής αποτροπής.
Παράλληλα, η βρετανική πολιτική για την απόκτηση αεροσκαφών F-35A, με δυνατότητα συμμετοχής στη νατοϊκή αποστολή πυρηνικής αποτροπής, δημιουργεί μια πρόσθετη διάσταση.
Εδώ απαιτείται μια σημαντική διάκριση.
Τα F-35A που σχεδιάζεται να αποκτηθούν δεν συνεπάγονται αυτομάτως δημιουργία δεύτερης, ανεξάρτητης βρετανικής πυρηνικής δύναμης.
Η σχετική νατοϊκή αποστολή συνδέεται με αμερικανικά πυρηνικά όπλα και με ιδιαίτερες διαδικασίες ελέγχου και εξουσιοδότησης.
Συνεπώς, η συμμετοχή της Βρετανίας σε αυτή την αποστολή μπορεί να ενισχύσει τη συμβολή της στη συλλογική πυρηνική αποτροπή του ΝΑΤΟ, χωρίς να καταργεί την εξάρτηση από τις Ηνωμένες Πολιτείες.
Ταυτόχρονα, ο εκσυγχρονισμός των υποβρυχίων και των πυρηνικών υποδομών συνεπάγεται σημαντικό δημοσιονομικό και βιομηχανικό κόστος.
Η συμβατική ισχύς ως προϋπόθεση πυρηνικής αξιοπιστίας
Ένα από τα σημαντικότερα συμπεράσματα της ανάλυσης είναι ότι η Βρετανία δεν μπορεί να ενισχύσει ουσιαστικά την ευρωπαϊκή αποτροπή μόνο μέσω του πυρηνικού της οπλοστασίου.
Η ανάπτυξη ισχυρότερων συμβατικών στρατιωτικών δυνατοτήτων αποτελεί κρίσιμο συμπλήρωμα.
Η παρουσία βρετανικών δυνάμεων στην ανατολική πτέρυγα του ΝΑΤΟ, η ενίσχυση της αεράμυνας, η ετοιμότητα των χερσαίων σχηματισμών και η δυνατότητα ταχείας μεταφοράς στρατιωτικών ενισχύσεων μπορούν να αυξήσουν το κόστος μιας πιθανής επίθεσης.
Η συμβατική αποτροπή λειτουργεί πριν από την πυρηνική κλιμάκωση.
Όσο πιο αποτελεσματικά μπορεί μια συμμαχία να αντιμετωπίσει μια συμβατική στρατιωτική απειλή, τόσο μικρότερη είναι η πίεση να εξετάσει ακραίες επιλογές.
Για τη Βρετανία, επομένως, η ενίσχυση της ευρωπαϊκής ασφάλειας απαιτεί συνδυασμό πυρηνικής αξιοπιστίας, συμβατικής ισχύος και συμμαχικής συνεργασίας.
Ο γαλλικός παράγοντας και η αναζήτηση ευρωπαϊκής στρατηγικής αυτονομίας
Η συζήτηση για την ευρωπαϊκή πυρηνική ασφάλεια δεν μπορεί να περιοριστεί στη Βρετανία.
Η Γαλλία αποτελεί τη δεύτερη ευρωπαϊκή πυρηνική δύναμη και διαθέτει διαφορετικό μοντέλο στρατηγικής αυτονομίας.
Σε αντίθεση με τη βρετανική πυρηνική δύναμη, η γαλλική αποτροπή στηρίζεται σε εθνικά ανεπτυγμένα συστήματα και περιλαμβάνει τόσο θαλάσσιες όσο και αεροπορικές δυνατότητες.
Το Παρίσι διατηρεί επίσης ιδιαίτερη πυρηνική στρατηγική και ανεξάρτητη διαδικασία λήψης αποφάσεων.
Η ύπαρξη δύο ευρωπαϊκών πυρηνικών δυνάμεων δημιουργεί δυνατότητες στρατηγικού διαλόγου, αλλά δεν σημαίνει ότι υπάρχει ήδη ενιαία ευρωπαϊκή πυρηνική ομπρέλα.
Για να αποκτήσει ουσιαστικό περιεχόμενο μια τέτοια συζήτηση, θα πρέπει να εξεταστούν οι πολιτικές εγγυήσεις, οι μηχανισμοί διαβούλευσης, οι οικονομικές δεσμεύσεις και η σχέση με το ΝΑΤΟ.
Το βασικό ερώτημα δεν είναι μόνο ποια χώρα διαθέτει πυρηνικά όπλα, αλλά ποιος αποφασίζει για τη χρήση τους και υπό ποιες συνθήκες.
Η Ευρώπη δεν μπορεί να αντικαταστήσει απλώς την Ουάσιγκτον με το Λονδίνο
Η βρετανική πυρηνική δύναμη αποτελεί σημαντικό στοιχείο της ευρωπαϊκής ασφάλειας.
Η συνεχής παρουσία στρατηγικών υποβρυχίων, η δυνατότητα δεύτερου πλήγματος και η συμμετοχή στον πυρηνικό σχεδιασμό του ΝΑΤΟ προσδίδουν στο Λονδίνο ουσιαστικό αποτρεπτικό ρόλο.
Ωστόσο, το περιορισμένο μέγεθος του οπλοστασίου, η εξάρτηση από αμερικανικά τεχνολογικά συστήματα και οι διαφορές στρατηγικού δόγματος δημιουργούν όρια σε μια ενδεχόμενη αυτόνομη βρετανική πυρηνική εγγύηση για ολόκληρη την Ευρώπη.
Η ενίσχυση του βρετανικού ρόλου μπορεί να λειτουργήσει συμπληρωματικά προς την αμερικανική αποτροπή και να συμβάλει στη μεγαλύτερη ευρωπαϊκή ανάληψη ευθυνών.
Η πλήρης υποκατάσταση της αμερικανικής πυρηνικής ομπρέλας, όμως, θα απαιτούσε πολύ βαθύτερες πολιτικές, στρατιωτικές, τεχνολογικές και θεσμικές αλλαγές.
Για την Ευρώπη, το στρατηγικό δίλημμα παραμένει ανοικτό: πώς μπορεί να αποκτήσει μεγαλύτερη αυτονομία στην άμυνά της χωρίς να αποδυναμώσει τις συμμαχικές εγγυήσεις στις οποίες εξακολουθεί να βασίζεται;
Πηγή: pagenews.gr