F-35 στην Τουρκία: Μπορεί ο Τραμπ να ανοίξει την πόρτα ή θα τη φράξουν οι Δημοκρατικοί;

Η Άγκυρα διεκδικεί μαχητικά και άρση αμυντικών κυρώσεων, ποντάροντας στον Λευκό Οίκο. Οι S-400 παραμένουν το βασικό εμπόδιο, ενώ η αλλαγή πλειοψηφίας στο Κογκρέσο περιπλέκει τη διαπραγμάτευση.

Η Τουρκία επιμένει στην προσπάθεια επιστροφής στα F-35 και άρσης των αμερικανικών αμυντικών κυρώσεων, υπολογίζοντας στην πολιτική υποστήριξη του Ντόναλντ Τραμπ και στη στρατηγική της σημασία για το ΝΑΤΟ.

Η επικράτηση των Δημοκρατικών στις ενδιάμεσες εκλογές προσθέτει, όμως, μια νέα μεταβλητή. Από τον Ιανουάριο του 2027, η κυβέρνηση Τραμπ θα έχει απέναντί της ένα Κογκρέσο με διαφορετική πλειοψηφία, το οποίο μπορεί να ασκήσει εντονότερο έλεγχο στις εξοπλιστικές και διπλωματικές επιλογές της.

Όπως επισημαίνει το Al-Monitor, η Άγκυρα εξακολουθεί να προσβλέπει σε συμφωνία. Το κρίσιμο ερώτημα είναι εάν η προεδρική βούληση μπορεί να μετατραπεί σε εφαρμόσιμη λύση για τους S-400 και τους περιορισμούς που έχουν θεσπιστεί.

Οι S-400 παραμένουν ο πυρήνας της διαφοράς

Η απομάκρυνση της Τουρκίας από το πρόγραμμα των F-35 το 2019 συνδέθηκε με την προμήθεια του ρωσικού συστήματος αεράμυνας S-400.

Η αμερικανική ανησυχία αφορούσε την ασφάλεια της τεχνολογίας του μαχητικού και τον κίνδυνο συλλογής ευαίσθητων πληροφοριών.

Το ζήτημα απέκτησε και νομοθετική διάσταση. Το άρθρο 1245 του αμερικανικού αμυντικού νόμου για το οικονομικό έτος 2020 θέτει συγκεκριμένους περιορισμούς στη μεταφορά F-35 στην Τουρκία.

Στο υφιστάμενο πλαίσιο, η προβλεπόμενη εξαίρεση απαιτεί πιστοποίηση προς το Κογκρέσο ότι η Τουρκία δεν κατέχει πλέον το σύστημα και τα σχετικά μέσα, μαζί με πρόσθετες εγγυήσεις και προϋποθέσεις.

Επομένως, μια πολιτική διαβεβαίωση ότι οι S-400 δεν χρησιμοποιούνται δεν ταυτίζεται αυτομάτως με την εκπλήρωση του όρου περί μη κατοχής τους.

Άρση κυρώσεων και παράδοση μαχητικών είναι διαφορετικά βήματα

Τον Δεκέμβριο του 2020, η πρώτη κυβέρνηση Τραμπ επέβαλε κυρώσεις βάσει του νόμου CAATSA στην τουρκική Προεδρία Αμυντικών Βιομηχανιών, SSB, και σε συνδεδεμένους αξιωματούχους, λόγω της αγοράς των S-400.

Οι περιορισμοί περιλάμβαναν απαγόρευση αμερικανικών αδειών εξαγωγής προς τη SSB, καθώς και ατομικά μέτρα.

Η άρση αυτών των κυρώσεων και η μεταφορά F-35 συνδέονται πολιτικά, αλλά δεν αποτελούν μία ενιαία διαδικασία. Μια αλλαγή στο καθεστώς κυρώσεων δεν καταργεί από μόνη της τους ειδικούς όρους που ισχύουν για το μαχητικό.

Αυτό περιορίζει τη δυνατότητα παρουσίασης μιας πιθανής συμφωνίας ως απλού αποτελέσματος προσωπικής συνεννόησης Τραμπ–Ερντογάν.

Τι αλλάζει με τους Δημοκρατικούς στο Κογκρέσο

Η νέα πλειοψηφία μπορεί να αυξήσει την πίεση για διαφάνεια, τεκμηρίωση και αυστηρή εφαρμογή των προϋποθέσεων.

Οι επιτροπές διαθέτουν δυνατότητες ακροάσεων, αιτημάτων ενημέρωσης και νομοθετικών παρεμβάσεων. Οι διαδικασίες ελέγχου μιας εξοπλιστικής συμφωνίας μπορούν επίσης να δημιουργήσουν σημαντικό πολιτικό κόστος για τον Λευκό Οίκο.

Ωστόσο, η δημοκρατική επικράτηση δεν ισοδυναμεί με αυτόματο και οριστικό μπλόκο. Οι θέσεις των νομοθετών διαφέρουν και η στάση τους θα εξαρτηθεί από το περιεχόμενο οποιασδήποτε πρότασης.

Η απαγόρευση μεταφοράς F-35 προϋπήρχε των εκλογών. Η αλλαγή πλειοψηφίας επηρεάζει κυρίως το πολιτικό περιβάλλον μέσα στο οποίο θα επιχειρηθεί η υπέρβασή της ή η εκπλήρωση των όρων της.

Το τουρκικό χαρτί της στρατηγικής χρησιμότητας

Η Άγκυρα επενδύει στην εκτίμηση ότι η γεωγραφική θέση και ο ρόλος της στη Συμμαχία δημιουργούν κίνητρο για αποκατάσταση της αμυντικής συνεργασίας.

Για την Ουάσιγκτον, η σχέση με την Τουρκία περιλαμβάνει ευρύτερα ζητήματα ασφάλειας και περιφερειακής πολιτικής. Η διαπραγμάτευση μπορεί, επομένως, να εξελίσσεται ακόμη και όταν το θέμα των μαχητικών παραμένει άλυτο.

Το περιθώριο συμβιβασμού θα κριθεί από συγκεκριμένες, επαληθεύσιμες αποφάσεις. Μια γενική πολιτική προσέγγιση δεν αρκεί για να αποδείξει ότι έχουν αντιμετωπιστεί οι κίνδυνοι που οδήγησαν στον αποκλεισμό.

Γιατί ενδιαφέρει άμεσα την Ελλάδα

Για την Αθήνα, μια ενδεχόμενη τουρκική πρόσβαση στα F-35 θα είχε σημασία για τον μακροπρόθεσμο αεροπορικό σχεδιασμό και τις ισορροπίες στην περιοχή.

Χρειάζεται, πάντως, διάκριση ανάμεσα στην πολιτική συζήτηση, στην έγκριση μιας συμφωνίας και στην πραγματική επιχειρησιακή ένταξη αεροσκαφών. Πρόκειται για διαφορετικά στάδια, με απαιτήσεις παραγωγής, εκπαίδευσης και υποστήριξης.

Η ελληνική αξιολόγηση θα πρέπει συνεπώς να παρακολουθεί τις επίσημες πράξεις: τυχόν πιστοποιήσεις για τους S-400, αλλαγές στις κυρώσεις, νομοθετικές πρωτοβουλίες και συγκεκριμένες ανακοινώσεις εξοπλισμών.

Η έκθεση της Υπηρεσίας Ερευνών του Κογκρέσου, επικαιροποιημένη τον Αύγουστο του 2026, κατέγραφε ότι, παρά το άνοιγμα Τραμπ σε πιθανή πώληση, το Στέιτ Ντιπάρτμεντ είχε ενημερώσει νομοθέτες τον Ιούλιο πως η Τουρκία «δεν έχει ακόμη εκπληρώσει» τις προϋποθέσεις για μεταφορά F-35.

Πηγή: pagenews.gr