Μπορεί η Θεσσαλονίκη να εξελιχθεί σε έναν από τους σημαντικότερους κόμβους μεταφορών και τεχνολογίας της Νοτιοανατολικής Ευρώπης, συνδέοντας το Αιγαίο με τη Μαύρη Θάλασσα και τη Βαλτική;
Αυτό είναι το στρατηγικό διακύβευμα που ανέδειξε από τη Σόφια ο υφυπουργός Ανάπτυξης Σταύρος Καλαφάτης, παρουσιάζοντας μια πρωτοβουλία που φιλοδοξεί να συνδυάσει τις διασυνοριακές υποδομές με την Τεχνητή Νοημοσύνη, την πράσινη ενέργεια και την ευρωπαϊκή ερευνητική συνεργασία.
Μιλώντας στο Διεθνές Φόρουμ «VERTICAL CORRIDOR: Perspectives on transport development in the Balkan peninsula», ο κ. Καλαφάτης πρότεινε τη δημιουργία κοινού ερευνητικού κονσόρτσιουμ Ελλάδας, Βουλγαρίας και Ρουμανίας, με στόχο την αξιοποίηση ευρωπαϊκών χρηματοδοτικών εργαλείων και την ανάπτυξη προηγμένων τεχνολογιών για τις μεταφορές.
Η πρωτοβουλία εντάσσεται στην ευρύτερη προσπάθεια αναβάθμισης των υποδομών της Νοτιοανατολικής Ευρώπης, σε μια περίοδο κατά την οποία οι γεωπολιτικές αναταράξεις αναδεικνύουν τη σημασία των εναλλακτικών εμπορικών διαδρομών, της ενεργειακής ασφάλειας και της στρατηγικής αυτονομίας της Ευρωπαϊκής Ένωσης.
Ο Κάθετος Διάδρομος ως στρατηγική αρτηρία της Ευρώπης
Ο υφυπουργός Ανάπτυξης παρουσίασε τον Κάθετο Διάδρομο Μεταφορών, τον άξονα Αιγαίου–Μαύρης Θάλασσας–Βαλτικής, ως υποδομή με σημασία που υπερβαίνει τις εμπορευματικές μεταφορές.
Ο διάδρομος συνδέεται με το ευρωπαϊκό δίκτυο TEN-T και μπορεί να ενισχύσει τις διαδρομές μετακίνησης αγαθών από τα λιμάνια της Ελλάδας προς τη Βουλγαρία, τη Ρουμανία και την Κεντρική Ευρώπη.
Παράλληλα, αποκτά ιδιαίτερη σημασία για την υποστήριξη της Μολδαβίας και της Ουκρανίας μέσω των ευρωπαϊκών Διαδρόμων Αλληλεγγύης.
«Ο Κάθετος Διάδρομος Μεταφορών –ο άξονας Αιγαίου, Μαύρης Θάλασσας και Βαλτικής (TEN-T BBA Corridor)– είναι ένας στρατηγικός πυλώνας περιφερειακής σταθερότητας και ανθεκτικότητας», υπογράμμισε ο Σταύρος Καλαφάτης.
Όπως εξήγησε, ο συγκεκριμένος άξονας λειτουργεί ως κρίσιμος Διάδρομος Αλληλεγγύης της ΕΕ προς τη Μολδαβία και την Ουκρανία, ενισχύοντας τη συνδεσιμότητα με την Κεντρική Ευρώπη.
Η γεωπολιτική διάσταση είναι σαφής: όσο μεγαλύτερη είναι η δυνατότητα μεταφοράς αγαθών μέσω εναλλακτικών οδικών, σιδηροδρομικών και λιμενικών διαδρομών, τόσο μικρότερη μπορεί να γίνει η εξάρτηση από μεμονωμένα σημεία συμφόρησης.
«Οι μεταφορές δεν μετριούνται μόνο σε χιλιόμετρα χάλυβα»
Ο κ. Καλαφάτης έδωσε ιδιαίτερη έμφαση στην τεχνολογική διάσταση του έργου.
Η ανάπτυξη ενός σύγχρονου δικτύου μεταφορών, όπως υποστήριξε, δεν μπορεί πλέον να περιορίζεται στην κατασκευή δρόμων, σιδηροδρομικών γραμμών και λιμενικών εγκαταστάσεων.
«Οι σύγχρονες μεταφορές δεν μετριούνται πλέον μόνο σε τόνους σκυροδέματος ή χιλιόμετρα χάλυβα, αλλά στην ψηφιακή νοημοσύνη και την ανθεκτικότητα των συστημάτων τους», δήλωσε.
Η προσέγγιση αυτή συνδέει τις παραδοσιακές υποδομές με την ανάπτυξη ψηφιακών συστημάτων διαχείρισης κυκλοφορίας, την αυτοματοποίηση διαδικασιών και τη δυνατότητα πρόβλεψης τεχνικών ή λειτουργικών προβλημάτων.
Στόχος είναι ένα δίκτυο που δεν θα μεταφέρει απλώς μεγαλύτερους όγκους εμπορευμάτων, αλλά θα μπορεί να ανταποκρίνεται ταχύτερα σε καθυστερήσεις, ακραία καιρικά φαινόμενα και διαταραχές των εφοδιαστικών αλυσίδων.
Τεχνητή Νοημοσύνη στα σύνορα: Το σχέδιο για Προμαχώνα–Kulata
Ο πρώτος από τους τρεις τεχνολογικούς άξονες που παρουσίασε ο υφυπουργός αφορά τη δημιουργία Smart Corridors και Smart Borders.
Η πρόταση προβλέπει την αξιοποίηση αλγορίθμων Τεχνητής Νοημοσύνης, δικτύων Internet of Things (IoT), ψηφιακών τελωνειακών διαδικασιών και προηγμένων συστημάτων ελέγχου στα διασυνοριακά σημεία.
Ιδιαίτερη αναφορά έγινε στον άξονα Προμαχώνα–Kulata, ο οποίος αποτελεί σημαντική χερσαία σύνδεση Ελλάδας και Βουλγαρίας.
Οι τεχνολογίες που προτάθηκαν περιλαμβάνουν ψηφιακά έγγραφα μεταφορών μέσω blockchain e-CMR και έξυπνους σαρωτές με δυνατότητες Τεχνητής Νοημοσύνης.
Η επιδίωξη είναι η δραστική μείωση του χρόνου αναμονής και του κόστους μεταφοράς, μέσα από καλύτερη διαχείριση των εμπορευματικών ροών.
Για τις επιχειρήσεις logistics, η αποτελεσματικότερη διαχείριση των συνόρων μπορεί να σημαίνει ταχύτερες παραδόσεις, μεγαλύτερη προβλεψιμότητα και περιορισμό των λειτουργικών δαπανών.
Οι εφαρμογές αυτές παρουσιάστηκαν ως προτεινόμενες κατευθύνσεις τεχνολογικής αναβάθμισης και όχι ως ήδη ολοκληρωμένα έργα.
Ψηφιακά δίδυμα: Ένα εικονικό δίκτυο που θα προβλέπει τις βλάβες
Ο δεύτερος άξονας αφορά τα λεγόμενα Digital Twins, δηλαδή ψηφιακά δίδυμα των υποδομών.
Πρόκειται για εικονικά μοντέλα που αναπαριστούν πραγματικά δίκτυα και μπορούν να τροφοδοτούνται με δεδομένα σε πραγματικό χρόνο.
Στην περίπτωση του Κάθετου Διαδρόμου, τέτοια συστήματα θα μπορούσαν να χρησιμοποιηθούν για την παρακολούθηση της λειτουργίας των μεταφορικών υποδομών και την πρόβλεψη πιθανών προβλημάτων.
Η εφαρμογή τους θα επέτρεπε, μεταξύ άλλων, την καλύτερη οργάνωση της συντήρησης, τη βελτιστοποίηση των μεταφορικών ροών και την αξιολόγηση της ανθεκτικότητας των υποδομών απέναντι σε ακραία φυσικά φαινόμενα.
Η σημασία τους είναι ιδιαίτερη για έναν διακρατικό διάδρομο, στον οποίο η αποτελεσματικότητα εξαρτάται από τη συνεργασία διαφορετικών εθνικών δικτύων και φορέων.
Ένα κοινό ψηφιακό σύστημα θα μπορούσε να συμβάλει στην έγκαιρη ανταλλαγή πληροφοριών και στον καλύτερο συντονισμό μεταξύ λιμένων, οδικών και σιδηροδρομικών υποδομών.
Πράσινα λιμάνια από τη Θεσσαλονίκη έως τη Μαύρη Θάλασσα
Ο τρίτος άξονας επικεντρώνεται στην πράσινη μετάβαση των λιμενικών εγκαταστάσεων.
Ο Σταύρος Καλαφάτης αναφέρθηκε στην εφαρμογή τεχνολογιών Cold Ironing, δηλαδή ηλεκτροδότησης των πλοίων από την ξηρά όταν βρίσκονται ελλιμενισμένα.
Η τεχνολογία αυτή μπορεί να περιορίσει την ανάγκη λειτουργίας των βοηθητικών μηχανών των πλοίων κατά την παραμονή τους στα λιμάνια, μειώνοντας τις τοπικές εκπομπές ρύπων.
Παράλληλα, πρότεινε την ανάπτυξη υποδομών για πράσινο υδρογόνο και εναλλακτικά καύσιμα.
Η στρατηγική αφορά τα λιμάνια του Αιγαίου και της Μαύρης Θάλασσας, με στόχο τη δημιουργία ενός περισσότερο βιώσιμου πολυτροπικού δικτύου μεταφορών.
Η ανάπτυξη αυτών των υποδομών συνδέεται και με τις ευρωπαϊκές πολιτικές απανθρακοποίησης της ναυτιλίας και των μεταφορών.
Θεσσαλονίκη, Αλεξανδρούπολη και Καβάλα: Η νότια πύλη του Διαδρόμου
Ιδιαίτερη θέση στην ομιλία του υφυπουργού κατείχε η Βόρεια Ελλάδα.
Ο κ. Καλαφάτης παρουσίασε τα λιμάνια της Θεσσαλονίκης, της Αλεξανδρούπολης και της Καβάλας ως τη φυσική νότια θαλάσσια πύλη του Κάθετου Διαδρόμου.
Τα ελληνικά λιμάνια μπορούν να λειτουργούν συμπληρωματικά με εκείνα της Βάρνας, του Μπουργκάς και της Κωνστάντζας, δημιουργώντας ένα ευρύτερο σύστημα συνδυασμένων μεταφορών.
Η σημασία αυτής της προσέγγισης είναι ότι η Ελλάδα δεν αντιμετωπίζεται απλώς ως τελικό σημείο ενός ευρωπαϊκού δικτύου, αλλά ως πύλη εισόδου και διακίνησης εμπορευμάτων προς τη Βαλκανική και την Κεντρική Ευρώπη.
Η Θεσσαλονίκη αποκτά ιδιαίτερο ενδιαφέρον λόγω της γεωγραφικής της θέσης, των λιμενικών της υποδομών και της παρουσίας σημαντικών ερευνητικών και τεχνολογικών φορέων.
Ωστόσο, η πλήρης αξιοποίηση αυτής της δυνατότητας προϋποθέτει αποτελεσματικές χερσαίες διασυνδέσεις, επενδύσεις και συντονισμό μεταξύ των εμπλεκόμενων κρατών.
Το ΕΚΕΤΑ στο επίκεντρο της νέας ερευνητικής συνεργασίας
Πέρα από τις μεταφορικές υποδομές, ο Σταύρος Καλαφάτης ανέδειξε τη σημασία του ερευνητικού οικοσυστήματος της Βόρειας Ελλάδας.
Ιδιαίτερη αναφορά έκανε στο Εθνικό Κέντρο Έρευνας και Τεχνολογικής Ανάπτυξης (ΕΚΕΤΑ) και στο Ινστιτούτο Βιώσιμης Κινητικότητας και Δικτύων Μεταφορών (ΙΜΕΤ).
Οι δύο φορείς διαθέτουν τεχνογνωσία σε συστήματα μεταφορών, ψηφιακή διαλειτουργικότητα και εφαρμογές έξυπνης κινητικότητας.
Στο προτεινόμενο μοντέλο, η επιστημονική έρευνα θα μπορούσε να συνδεθεί απευθείας με τις ανάγκες των μεταφορικών δικτύων.
Αυτό σημαίνει ότι τα ερευνητικά αποτελέσματα δεν θα περιορίζονται σε θεωρητικές εφαρμογές, αλλά θα μπορούν να αξιοποιούνται σε πραγματικές υποδομές και επιχειρησιακές διαδικασίες.
Η συμμετοχή πανεπιστημίων, ερευνητικών κέντρων και επιχειρήσεων θα μπορούσε επίσης να ενισχύσει την ανάπτυξη νέων τεχνολογικών υπηρεσιών και εξειδικευμένων θέσεων εργασίας.
Πρόταση για κοινό R&D Hub Ελλάδας–Βουλγαρίας–Ρουμανίας
Η σημαντικότερη θεσμική πρόταση του υφυπουργού ήταν η δημιουργία ενός κοινού ερευνητικού κονσόρτσιουμ των τριών χωρών.
Το σχήμα, με την προτεινόμενη ονομασία Greece–Bulgaria–Romania R&D Hub, θα μπορούσε να λειτουργήσει ως μηχανισμός συνεργασίας για την ανάπτυξη καινοτόμων εφαρμογών και τη διεκδίκηση ευρωπαϊκών χρηματοδοτήσεων.
Ο κ. Καλαφάτης απηύθυνε την πρόταση προς τις κυβερνήσεις, τα ακαδημαϊκά ιδρύματα και τα ερευνητικά κέντρα της Βουλγαρίας και της Ρουμανίας.
«Σήμερα, από τη Σόφια, προτείνουμε στους εταίρους μας στη Βουλγαρία και τη Ρουμανία να διαμορφώσουμε ένα κοινό Ερευνητικό Κονσόρτσιουμ – Greece–Bulgaria–Romania R&D Hub – προκειμένου να διεκδικήσουμε μαζί πόρους από το πρόγραμμα Horizon Europe (FP10), τον Μηχανισμό CEF και τα ευρωπαϊκά κονδύλια Στρατιωτικής Κινητικότητας και Ανθεκτικότητας (Dual-Use Infrastructure)», ανέφερε.
Οι χρηματοδοτικές δυνατότητες που περιέγραψε συνδέονται με την ευρωπαϊκή έρευνα, τις διασυνοριακές υποδομές και τα έργα διπλής χρήσης.
Η αναφορά στις υποδομές διπλής χρήσης έχει ιδιαίτερη σημασία, καθώς αφορά έργα που μπορούν να εξυπηρετούν τόσο πολιτικές όσο και στρατιωτικές ανάγκες μετακίνησης.
Σε μια περίοδο αυξημένων ευρωπαϊκών απαιτήσεων για ασφάλεια και ανθεκτικότητα, η δυνατότητα γρήγορης μεταφοράς προσωπικού, εξοπλισμού και αγαθών αποκτά πρόσθετη στρατηγική αξία.
Προς το παρόν, πάντως, πρόκειται για πρόταση συγκρότησης συνεργατικού σχήματος και όχι για ήδη υπογεγραμμένη τριμερή συμφωνία ή εγκεκριμένη ευρωπαϊκή χρηματοδότηση.
Συνάντηση Καλαφάτη με τη Βουλγάρα υφυπουργό Καινοτομίας
Στο περιθώριο του φόρουμ, ο Σταύρος Καλαφάτης συναντήθηκε με τη Βουλγάρα υφυπουργό Καινοτομίας και Ψηφιακού Μετασχηματισμού Μίρα Ιοσίφοβα.
Στο επίκεντρο της συζήτησης βρέθηκαν οι δυνατότητες πρακτικής συνεργασίας στον τομέα της καινοτομίας, με ιδιαίτερη έμφαση στη συμμετοχή των μικρομεσαίων επιχειρήσεων.
Η διάσταση αυτή είναι σημαντική, καθώς η τεχνολογική αναβάθμιση των μεταφορών δημιουργεί ανάγκες για εξειδικευμένες ψηφιακές υπηρεσίες, συστήματα παρακολούθησης, λογισμικό και τεχνικές εφαρμογές.
Η συμμετοχή μικρομεσαίων επιχειρήσεων μπορεί να διευρύνει τα οικονομικά οφέλη των έργων, πέρα από τους μεγάλους κατασκευαστικούς και μεταφορικούς ομίλους.
Στο φόρουμ συμμετείχαν επίσης ο πρωθυπουργός της Βουλγαρίας Ρούμεν Ράντεβ, υπουργοί της ευρύτερης περιοχής, διπλωματικοί εκπρόσωποι, παραγωγικοί φορείς και εκπρόσωποι λιμενικών αρχών.
Κάθετος Διάδρομος Ενέργειας και Μεταφορών: Δύο όψεις της ίδιας στρατηγικής
Ο υφυπουργός Ανάπτυξης συνέδεσε τον Κάθετο Διάδρομο Μεταφορών με τον Κάθετο Διάδρομο Ενέργειας, υποστηρίζοντας ότι αποτελούν συμπληρωματικά στοιχεία της αναπτυξιακής στρατηγικής της περιοχής.
Η διασύνδεση ενεργειακών και μεταφορικών υποδομών μπορεί να ενισχύσει τον ρόλο της Νοτιοανατολικής Ευρώπης ως κόμβου εμπορίου, εφοδιασμού και διακίνησης ενέργειας.
Για την Ελλάδα, η στρατηγική αυτή συνδέεται άμεσα με την αξιοποίηση της γεωγραφικής της θέσης και την ενίσχυση της οικονομικής δραστηριότητας στη Βόρεια Ελλάδα.
Ο Σταύρος Καλαφάτης επανέλαβε τη δέσμευση της κυβέρνησης και του πρωθυπουργού Κυριάκου Μητσοτάκη για την επιτάχυνση των διασυνοριακών υποδομών και την τεχνολογική αναβάθμιση της περιοχής.
Κλείνοντας την ομιλία του, περιέγραψε τον στόχο της ελληνικής πρότασης:
«Στόχος μας είναι να μετατρέψουμε τον Κάθετο Διάδρομο στο πρώτο πλήρως ψηφιακό, πράσινο και ανθεκτικό δίκτυο μεταφορών στην Ευρώπη».
Όπως τόνισε, με τη συνεργασία κυβερνήσεων, επιμελητηρίων και ερευνητικών φορέων, ο Κάθετος Διάδρομος μπορεί να εξελιχθεί σε έναν Κάθετο Διάδρομο Συνεργασίας για την Έρευνα και την Καινοτομία, με τη Θεσσαλονίκη και τη Βόρεια Ελλάδα να διεκδικούν κεντρικό ρόλο στη νέα αρχιτεκτονική συνδεσιμότητας της Νοτιοανατολικής Ευρώπης.
Πηγή: pagenews.gr