«Αναδιαμορφώνουν την περιοχή μας ταχύτερα απ’ όσο μπορεί να ανταποκριθεί οποιαδήποτε χώρα μόνη της». Με αυτή την προειδοποίηση για τις διεθνείς κρίσεις, ο πρόεδρος των Φιλιππίνων, Φερντινάντ Μάρκος Τζούνιορ, έδωσε το στίγμα της συνόδου της ASEAN που ξεκίνησε την Κυριακή 15 Νοεμβρίου στη Μανίλα.
Οι έντεκα χώρες της Ένωσης Χωρών Νοτιοανατολικής Ασίας καλούνται να διαχειριστούν ταυτόχρονα την ενεργειακή πίεση από τον πόλεμο στο Ιράν, τον ανταγωνισμό ΗΠΑ–Κίνας και τις συγκρούσεις στη δική τους γειτονιά.
Το διακύβευμα είναι να διατηρήσουν τη δυνατότητα να αποφασίζουν για την περιοχή τους, χωρίς να εγκλωβιστούν σε μια υποχρεωτική επιλογή ανάμεσα στην Ουάσιγκτον και το Πεκίνο.
Ο Τραμπ στη Μανίλα πριν από την Κίνα
Ο Ντόναλντ Τραμπ αναμένεται στη Μανίλα την Τρίτη 17 Νοεμβρίου, για την ειδική σύνοδο ΗΠΑ–ASEAN. Στο πρόγραμμα της επίσκεψής του περιλαμβάνεται και διμερής συνάντηση με τον Μάρκος.
Παράλληλα, σύμφωνα με το Reuters, προετοιμάζεται συνάντηση των ηγετών της Quad —ΗΠΑ, Ινδία, Ιαπωνία και Αυστραλία—, η πρώτη σε επίπεδο κορυφής από το 2024.
Στην ατζέντα αναμένεται να βρεθούν οι κρίσιμες πρώτες ύλες, η ασφάλεια των θαλάσσιων εμπορικών διαδρομών και η προστασία του ενεργειακού εφοδιασμού.
Η Quad θεωρείται αντίβαρο στην αυξανόμενη κινεζική επιρροή, αν και τα μέλη της υποστηρίζουν ότι η συνεργασία τους δεν στρέφεται κατά συγκεκριμένης χώρας.
Η επίσκεψη προηγείται της μετάβασης Τραμπ στη Σεντζέν για την APEC και τις προγραμματιζόμενες επαφές με την κινεζική και τη ρωσική ηγεσία. Η Μανίλα αποτελεί ξεχωριστό σταθμό διαβουλεύσεων με τους εταίρους των ΗΠΑ στην περιοχή.
Αμυντική συμφωνία Φιλιππίνων–Αυστραλίας
Ήδη από την πρώτη ημέρα της συνόδου, οι Φιλιππίνες και η Αυστραλία υπέγραψαν νέα συμφωνία αμυντικής συνεργασίας, ενισχύοντας τους δεσμούς τους σε μια περίοδο έντασης στη Νότια Σινική Θάλασσα.
Η συμφωνία εκσυγχρονίζει το υφιστάμενο πλαίσιο και καλύπτει, μεταξύ άλλων, ανταλλαγή πληροφοριών, εκπαίδευση, στρατηγικό διάλογο, θαλάσσια επιτήρηση και διαλειτουργικότητα των ενόπλων δυνάμεων.
Ο Αυστραλός πρωθυπουργός, Άντονι Αλμπανέζι, δήλωσε ότι:
«Θα εμβαθύνει τη συνεργασία μεταξύ των αμυντικών μας δυνάμεων και θα δημιουργήσει νέες ευκαιρίες για συνεργασία στην υπηρεσία της περιφερειακής ασφάλειας».
Η κίνηση αναδεικνύει μια ευρύτερη τάση: παράλληλα με την πολυμερή διπλωματία της ASEAN, οι χώρες της περιοχής ενισχύουν επιμέρους συμφωνίες για την ασφάλειά τους.
Τι είναι η ASEAN και γιατί έχει σημασία
Η ASEAN ιδρύθηκε στις 8 Αυγούστου 1967, όταν Ινδονησία, Μαλαισία, Φιλιππίνες, Σιγκαπούρη και Ταϊλάνδη υπέγραψαν τη Διακήρυξη της Μπανγκόκ.
Στόχος ήταν η ενίσχυση της οικονομικής και πολιτικής συνεργασίας και ο περιορισμός του κινδύνου συγκρούσεων σε μια περιοχή που επηρεαζόταν από την αστάθεια και τις αντιπαραθέσεις του Ψυχρού Πολέμου.
Ακολούθησαν το Μπρουνέι, το Βιετνάμ, το Λάος, η Μιανμάρ και η Καμπότζη. Τον Οκτώβριο του 2025 εντάχθηκε το Ανατολικό Τιμόρ, ανεβάζοντας τον αριθμό των μελών σε έντεκα.
Η Ένωση λειτουργεί με διαβούλευση, συναίνεση και σεβασμό στην εθνική κυριαρχία. Δεν διαθέτει αντίστοιχη υπερεθνική εξουσία με εκείνη των ευρωπαϊκών θεσμών.
Αυτό διευκολύνει τη συνύπαρξη χωρών με διαφορετικά πολιτεύματα και προτεραιότητες. Συχνά, όμως, δυσκολεύει τη λήψη αποφάσεων όταν προκύπτουν σοβαρές διαφωνίες.
Μια οικονομική δύναμη 4,3 τρισ. δολαρίων
Το οικονομικό βάρος της ASEAN εξηγεί γιατί οι μεγάλες δυνάμεις επιδιώκουν στενότερες σχέσεις μαζί της.
Με βάση τα στοιχεία του 2025, το μπλοκ συγκεντρώνει:
- Περίπου 693,2 εκατομμύρια κατοίκους, δηλαδή περίπου το 8,4% του παγκόσμιου πληθυσμού.
- Συνολικό ΑΕΠ περίπου 4,3 τρισ. δολαρίων.
- Εμπόριο αγαθών περίπου 4,4 τρισ. δολαρίων.
Αν αντιμετωπιζόταν ως ενιαία οικονομία, θα συγκαταλεγόταν στις πέντε μεγαλύτερες παγκοσμίως.
Η οικονομική ενοποίηση, ωστόσο, παραμένει ατελής. Διαφορετικοί κανονισμοί, μη δασμολογικά εμπόδια και μεγάλες αναπτυξιακές αποκλίσεις περιορίζουν τη λειτουργία μιας πραγματικά ενιαίας αγοράς.
Σημαντικό εργαλείο αποτελεί η RCEP, που συνδέει χώρες της ASEAN με την Κίνα, την Ιαπωνία, τη Νότια Κορέα, την Αυστραλία και τη Νέα Ζηλανδία.
Ενέργεια και τεχνητή νοημοσύνη στην ατζέντα
Ο πόλεμος στο Ιράν έχει καταστήσει την ενεργειακή ασφάλεια επείγουσα προτεραιότητα. Η αβεβαιότητα στον εφοδιασμό και οι αυξημένες τιμές καυσίμων πιέζουν τις οικονομίες που εξαρτώνται από εισαγωγές.
Για τους ηγέτες, το ζητούμενο είναι πώς θα περιοριστεί η έκθεση σε εξωτερικούς κραδασμούς και πώς θα ενισχυθεί ο περιφερειακός συντονισμός.
Η προεδρεύουσα χώρα, οι Φιλιππίνες, έχει επίσης αναδείξει την τεχνητή νοημοσύνη ως βασική προτεραιότητα: επενδύσεις, ψηφιακή ανάπτυξη και συνεργασία ώστε τα οικονομικά οφέλη να διαχυθούν στην περιοχή.
Στο τραπέζι βρίσκεται και η διασυνοριακή ατμοσφαιρική ρύπανση, μετά τις πυρκαγιές στην Ινδονησία που επηρέασαν γειτονικές χώρες.
Μιανμάρ, Ταϊλάνδη–Καμπότζη και Νότια Σινική Θάλασσα
Τα δυσκολότερα ζητήματα αφορούν την ασφάλεια.
Στη Μιανμάρ, η συναίνεση πέντε σημείων της ASEAN δεν έχει οδηγήσει σε τερματισμό της βίας και ουσιαστική πολιτική διευθέτηση.
Στα σύνορα Ταϊλάνδης–Καμπότζης, η κατάπαυση του πυρός δεν έχει επιλύσει την υποκείμενη διαφορά, διατηρώντας την ανάγκη διπλωματικής διαχείρισης.
Στη Νότια Σινική Θάλασσα, τέσσερα μέλη της ASEAN διατηρούν διεκδικήσεις, ενώ οι διαπραγματεύσεις με την Κίνα για κώδικα συμπεριφοράς συνεχίζονται.
Οι διαφορετικές σχέσεις των μελών με το Πεκίνο δυσκολεύουν μια ενιαία στάση. Η απαίτηση συναίνεσης, που επιτρέπει στη συμμαχία να παραμένει ενωμένη, περιορίζει ταυτόχρονα την ταχύτητα και την αποφασιστικότητα των αντιδράσεών της.
Το οικονομικό δίχτυ των 240 δισ. δολαρίων
Πιο συγκεκριμένα αποτελέσματα καταγράφονται στη χρηματοοικονομική συνεργασία.
Η ασιατική κρίση του 1997–1998 οδήγησε σε στενότερο συντονισμό με την Κίνα, την Ιαπωνία και τη Νότια Κορέα και στη δημιουργία της Πρωτοβουλίας του Τσιάνγκ Μάι το 2000.
Ο σημερινός πολυμερής μηχανισμός διαθέτει χρηματοδοτική δυνατότητα 240 δισ. δολαρίων.
Στις 11 Νοεμβρίου 2026 τέθηκε σε ισχύ τροποποίηση που προσθέτει μηχανισμό ταχείας χρηματοδότησης για επείγουσες ανάγκες από εξωτερικούς κραδασμούς, όπως φυσικές καταστροφές και πανδημίες. Πρόκειται για νέο εργαλείο μέσα στο υφιστάμενο πλαίσιο, όχι για επιπλέον ταμείο 240 δισ. δολαρίων.
Το πραγματικό στοίχημα της Μανίλας
Η λεγόμενη κεντρικότητα της ASEAN σημαίνει ότι οι χώρες της Νοτιοανατολικής Ασίας επιδιώκουν να παραμένουν στο επίκεντρο των αποφάσεων για την περιοχή τους.
Διατηρούν ισχυρές εμπορικές σχέσεις με την Κίνα, ενώ αρκετές στηρίζονται σε συνεργασίες ασφαλείας με τις ΗΠΑ. Θέλουν να διαφυλάξουν και τις δύο σχέσεις.
Η σύνοδος της Μανίλας θα δείξει πού μπορούν να προχωρήσουν μαζί: στην ενέργεια, στην τεχνολογία και στην οικονομική ανθεκτικότητα. Ταυτόχρονα, θα αναδείξει πόσο δύσκολη παραμένει η κοινή γραμμή όταν η συζήτηση φτάνει στην κυριαρχία, στις συγκρούσεις και στις μεγάλες δυνάμεις.
Πηγή: pagenews.gr