Policy Briefs

Βρετανία–ΕΕ: Στο τραπέζι για την Ουκρανία, εκτός των δισ. για τα όπλα – Το παζάρι του SAFE 2

Βρετανία–ΕΕ: Στο τραπέζι για την Ουκρανία, εκτός των δισ. για τα όπλα – Το παζάρι του SAFE 2
Το Λονδίνο αποκτά κεντρικό ρόλο στις διαπραγματεύσεις για την ασφάλεια της Ευρώπης, αλλά η βρετανική αμυντική βιομηχανία παραμένει αντιμέτωπη με περιορισμούς στην πρόσβαση στα ευρωπαϊκά κονδύλια. Ενόψει της Συνόδου ΕΕ–Ηνωμένου Βασιλείου στις 20 Νοεμβρίου, η πραγματική δοκιμασία δεν είναι οι κοινές δηλώσεις, αλλά οι όροι συμμετοχής στο επόμενο ευρωπαϊκό πρόγραμμα επανεξοπλισμού.

Η Βρετανία επιστρέφει στο τραπέζι όπου λαμβάνονται οι μεγάλες αποφάσεις για την ευρωπαϊκή ασφάλεια. Όχι όμως και στο ταμείο που θα χρηματοδοτήσει τον επανεξοπλισμό της ηπείρου.

Η αντίφαση γίνεται ιδιαίτερα εμφανής λίγες ώρες πριν από τη Σύνοδο Κορυφής ΕΕ–Ηνωμένου Βασιλείου της 20ής Νοεμβρίου στις Βρυξέλλες. Το Λονδίνο καλείται να διαδραματίσει σημαντικό ρόλο στις συνομιλίες για το μέλλον της Ουκρανίας, την ώρα που οι βρετανικές αμυντικές επιχειρήσεις εξακολουθούν να αντιμετωπίζονται ως προμηθευτές τρίτης χώρας στο ευρωπαϊκό πρόγραμμα SAFE, ύψους 150 δισ. ευρώ.

Το ερώτημα δεν είναι πλέον αν η Ευρώπη χρειάζεται τη Βρετανία για την ασφάλειά της. Η στρατιωτική συνεργασία, η ανταλλαγή πληροφοριών και η συμμετοχή του Λονδίνου στις διπλωματικές πρωτοβουλίες δείχνουν ότι οι δύο πλευρές έχουν ήδη αναγνωρίσει αυτή την ανάγκη.

Το πραγματικό ερώτημα είναι αν η Ευρωπαϊκή Ένωση είναι διατεθειμένη να ενσωματώσει τη βρετανική αμυντική βιομηχανία στην ευρωπαϊκή παραγωγική αλυσίδα ή αν θα περιοριστεί σε μια συνεργασία στρατηγικής και διπλωματίας.

Η Βρετανία στις συνομιλίες για την Ουκρανία, αλλά εκτός ευρωπαϊκού ταμείου

Η απόφαση να συμπεριληφθεί το Ηνωμένο Βασίλειο στην ομάδα ευρωπαϊκών χωρών που συμμετέχουν στις διαπραγματεύσεις για την Ουκρανία αποτελεί σημαντική εξέλιξη στις σχέσεις Λονδίνου–Βρυξελλών.

Σύμφωνα με το Reuters, η ομάδα περιλαμβάνει τη Γαλλία, τη Γερμανία, την Ιταλία, την Πολωνία και τη Βρετανία, παρότι η τελευταία δεν αποτελεί πλέον κράτος-μέλος της Ευρωπαϊκής Ένωσης.

Πρόκειται για μια αναγνώριση του στρατηγικού βάρους του Λονδίνου σε μια περίοδο κατά την οποία η ευρωπαϊκή ασφάλεια συνδέεται άμεσα με την εξέλιξη του πολέμου στην Ουκρανία.

Η Βρετανία συμμετέχει ενεργά στον λεγόμενο Συνασπισμό των Προθύμων, συνεργάζεται στενά με τη Γαλλία για πιθανές μεταπολεμικές εγγυήσεις ασφαλείας προς το Κίεβο και διαθέτει στρατιωτικές και πληροφοριακές δυνατότητες που παραμένουν κρίσιμες για την ευρωπαϊκή άμυνα.

Ωστόσο, η στρατηγική αυτή συνεργασία δεν έχει μεταφραστεί σε αντίστοιχη πρόσβαση στα ευρωπαϊκά χρηματοδοτικά εργαλεία.

Το Λονδίνο μπορεί να συμμετέχει στον σχεδιασμό της ευρωπαϊκής ασφάλειας, αλλά οι επιχειρήσεις του δεν έχουν την ίδια θέση με τις επιχειρήσεις των χωρών που συμμετέχουν πλήρως στο SAFE.

Το SAFE των 150 δισ. ευρώ και το κόστος εισόδου που μπλόκαρε τη συμφωνία

Η πρώτη Σύνοδος ΕΕ–Ηνωμένου Βασιλείου, τον Μάιο του 2025, δημιούργησε προσδοκίες για ουσιαστική επανεκκίνηση της συνεργασίας στον τομέα της άμυνας.

Η Συμφωνία Εταιρικής Σχέσης για την Ασφάλεια και την Άμυνα άνοιξε τη δυνατότητα βρετανικής συμμετοχής σε ευρωπαϊκά προγράμματα, εφόσον οι δύο πλευρές συμφωνούσαν στους σχετικούς όρους.

Στο επίκεντρο βρέθηκε το SAFE, το χρηματοδοτικό εργαλείο μέσω του οποίου η ΕΕ δανείζεται από τις αγορές για να στηρίξει κοινές προμήθειες αμυντικού εξοπλισμού.

Οι διαπραγματεύσεις, ωστόσο, κατέληξαν σε αδιέξοδο τον Νοέμβριο του 2025.

Σύμφωνα με δημοσιεύματα, η οικονομική συνεισφορά που ζητήθηκε από το Ηνωμένο Βασίλειο εκτιμήθηκε μεταξύ 4 και 6 δισ. ευρώ.

Το ποσό θεωρήθηκε ιδιαίτερα υψηλό από το Λονδίνο, καθώς θα επιβάρυνε σημαντικά τον βρετανικό αμυντικό προϋπολογισμό χωρίς να εξασφαλίζει εκ των προτέρων συγκεκριμένο όγκο συμβάσεων για τις επιχειρήσεις του.

Έτσι, η Βρετανία παρέμεινε εκτός της συμφωνίας πλήρους συμμετοχής.

Η διαφορά δεν αφορά απλώς το δικαίωμα υποβολής προσφορών. Αφορά την πρόσβαση σε ένα χρηματοδοτικό σύστημα που θα επηρεάσει τις ευρωπαϊκές αμυντικές παραγγελίες για τα επόμενα χρόνια.

Ο κανόνας του 35%: Το εμπόδιο για τη βρετανική βιομηχανία

Στο SAFE προβλέπονται περιορισμοί για τη συμμετοχή προμηθευτών από χώρες εκτός της ΕΕ και των συνδεδεμένων κρατών.

Κατά τον βασικό κανόνα επιλεξιμότητας, το ποσοστό εξαρτημάτων που προέρχονται από μη επιλέξιμες τρίτες χώρες δεν μπορεί να υπερβαίνει το 35% του εκτιμώμενου κόστους των εξαρτημάτων του τελικού προϊόντος.

Για τις βρετανικές επιχειρήσεις, αυτό σημαίνει ότι η συμμετοχή σε ευρωπαϊκές αμυντικές συμβάσεις εξακολουθεί να είναι δυνατή, αλλά υπό περιορισμούς που δεν ισχύουν με τον ίδιο τρόπο για τους πλήρως επιλέξιμους εταίρους.

Η διαφορά αποκτά ιδιαίτερη σημασία σε προγράμματα μεγάλης κλίμακας, όπως η παραγωγή πυρομαχικών, συστημάτων αεράμυνας, μη επανδρωμένων αεροσκαφών και προηγμένων ηλεκτρονικών συστημάτων.

Η ευρωπαϊκή αμυντική βιομηχανία βασίζεται σε διασυνοριακές αλυσίδες εφοδιασμού. Ένα οπλικό σύστημα μπορεί να σχεδιάζεται σε μία χώρα, να ενσωματώνει αισθητήρες από άλλη και να συναρμολογείται σε τρίτη.

Όταν η χρηματοδότηση συνδέεται με αυστηρά κριτήρια προέλευσης, οι εταιρείες αποκτούν κίνητρο να αναδιοργανώσουν τις αλυσίδες τους με βάση την επιλεξιμότητα και όχι αποκλειστικά την τεχνολογική δυνατότητα ή το κόστος.

Αυτό αποτελεί το κεντρικό πρόβλημα για τη βρετανική βιομηχανία.

Η Γαλλία, ο ευρωπαϊκός προστατευτισμός και ο ανταγωνισμός για τις παραγγελίες

Πίσω από τη διαφωνία για το SAFE βρίσκεται μια ευρύτερη σύγκρουση συμφερόντων.

Η Ευρωπαϊκή Ένωση επιδιώκει να ενισχύσει την παραγωγική της αυτονομία και να μειώσει την εξάρτησή της από προμηθευτές εκτός της ευρωπαϊκής αμυντικής αγοράς.

Η Γαλλία έχει υποστηρίξει αυστηρούς όρους για τη συμμετοχή τρίτων χωρών, επιμένοντας ότι οι ευρωπαϊκοί πόροι πρέπει πρωτίστως να ενισχύουν την ευρωπαϊκή βιομηχανική βάση.

Η θέση αυτή έχει συγκεκριμένη οικονομική λογική: τα χρήματα που δανείζεται και διαθέτει η ΕΕ θα πρέπει να δημιουργούν θέσεις εργασίας, παραγωγικές δυνατότητες και τεχνογνωσία στην Ευρώπη.

Το Λονδίνο αντιτείνει ότι η αμυντική συνεργασία δεν μπορεί να αξιολογείται μόνο με κριτήριο την ιδιότητα του κράτους-μέλους.

Η βρετανική βιομηχανία διαθέτει τεχνολογικές δυνατότητες σε κρίσιμους τομείς, ενώ η χώρα συμμετέχει ήδη σε στρατιωτικές δεσμεύσεις που αφορούν άμεσα την ευρωπαϊκή ασφάλεια.

Η διαφωνία, επομένως, δεν αφορά μόνο την καταβολή ενός ποσού συμμετοχής.

Αφορά το ποιος θα κατασκευάζει τα όπλα της Ευρώπης, ποιος θα χρηματοδοτεί την παραγωγή τους και ποιος θα αποκτά πρόσβαση στις συμβάσεις που θα προκύψουν.

Ο πόλεμος στην Ουκρανία αλλάζει τις προτεραιότητες

Η συζήτηση για τη βρετανική συμμετοχή στην ευρωπαϊκή αμυντική αγορά αποκτά μεγαλύτερη βαρύτητα λόγω του πολέμου στην Ουκρανία.

Η ανάγκη ταχείας παραγωγής πυρομαχικών, συστημάτων αεράμυνας, drones και ηλεκτρονικού εξοπλισμού έχει αναδείξει τις περιορισμένες δυνατότητες της ευρωπαϊκής αμυντικής βιομηχανίας να ανταποκριθεί σε παρατεταμένη σύγκρουση υψηλής έντασης.

Η Βρετανία συμμετέχει ενεργά στις προσπάθειες υποστήριξης της Ουκρανίας και στη διαμόρφωση πιθανών εγγυήσεων ασφαλείας μετά τον πόλεμο.

Σε συνεργασία με τη Γαλλία, έχει προωθήσει πρωτοβουλίες για τη δυνατότητα ανάπτυξης δυνάμεων στο πλαίσιο μιας μελλοντικής διευθέτησης.

Αυτές οι στρατιωτικές δεσμεύσεις ενισχύουν το βρετανικό επιχείρημα ότι η χώρα δεν μπορεί να αντιμετωπίζεται αποκλειστικά ως εξωτερικός εμπορικός εταίρος.

Για τις Βρυξέλλες, όμως, η στρατιωτική συνεργασία και η πρόσβαση σε χρηματοδοτικά εργαλεία παραμένουν δύο διαφορετικά ζητήματα.

Η ΕΕ μπορεί να συνεργάζεται επιχειρησιακά με τη Βρετανία, χωρίς να παραχωρεί αυτομάτως πλήρη πρόσβαση σε πόρους που χρηματοδοτούνται από ευρωπαϊκό δανεισμό.

Το SAFE 2 και ο επόμενος επταετής προϋπολογισμός

Η Σύνοδος της 20ής Νοεμβρίου δεν αναμένεται να ανατρέψει άμεσα την κατάσταση που διαμορφώθηκε με τον πρώτο κύκλο του SAFE.

Το πρόγραμμα έχει ήδη σχεδιαστεί για την περίοδο 2025–2030 και οι συμμετέχουσες χώρες έχουν προχωρήσει στον προγραμματισμό των αμυντικών τους επενδύσεων.

Η βρετανική κυβέρνηση έχει αφήσει ανοιχτό το ενδεχόμενο συμμετοχής σε μελλοντικό ευρωπαϊκό χρηματοδοτικό εργαλείο, υπό την προϋπόθεση ότι θα συμφωνηθούν αποδεκτοί οικονομικοί και βιομηχανικοί όροι.

Εδώ βρίσκεται το ενδιαφέρον για το λεγόμενο SAFE 2.

Πρόκειται για την προοπτική ενός διαδόχου ή νέου χρηματοδοτικού σχήματος, η οποία συνδέεται με τις διαπραγματεύσεις για τον επόμενο πολυετή προϋπολογισμό της Ευρωπαϊκής Ένωσης.

Δεν πρόκειται ακόμη για οριστικοποιημένο πρόγραμμα με συμφωνημένους όρους συμμετοχής.

Η σημασία του έγκειται στο ότι θα μπορούσε να δημιουργήσει μια δεύτερη ευκαιρία για τη Βρετανία, αυτή τη φορά με διαφορετική οικονομική φόρμουλα.

Μία πιθανή λύση θα ήταν η σύνδεση της βρετανικής συνεισφοράς με την πραγματική αξία των συμβάσεων που θα αναλαμβάνουν οι επιχειρήσεις της.

Ένα τέτοιο μοντέλο θα μπορούσε να αντιμετωπίσει το πρόβλημα του υψηλού προκαταβολικού κόστους, χωρίς να καταργεί την αρχή ότι οι τρίτες χώρες πρέπει να συνεισφέρουν οικονομικά για την πρόσβασή τους στα ευρωπαϊκά προγράμματα.

Το κόστος του αδιεξόδου: Δύο αμυντικές βιομηχανίες στην ίδια ήπειρο

Η καθυστέρηση μιας συμφωνίας δημιουργεί κινδύνους για τον ευρωπαϊκό επανεξοπλισμό.

Η Βρετανία αναπτύσσει τα δικά της επενδυτικά προγράμματα, ενώ η ΕΕ προωθεί παράλληλες πρωτοβουλίες για drones, αισθητήρες, ηλεκτρονικά συστήματα, μπαταρίες και εφαρμογές Τεχνητής Νοημοσύνης.

Οι τεχνολογικές ανάγκες είναι σε μεγάλο βαθμό κοινές.

Χωρίς συντονισμό, όμως, υπάρχει κίνδυνος δημιουργίας διαφορετικών προτύπων, παράλληλων γραμμών παραγωγής και μικρότερων παραγγελιών.

Για τις αμυντικές επιχειρήσεις αυτό μπορεί να σημαίνει υψηλότερο κόστος ανάπτυξης και παραγωγής.

Για τις ευρωπαϊκές κυβερνήσεις μπορεί να σημαίνει ότι θα πληρώνουν περισσότερο για εξοπλισμό που θα μπορούσε να παραχθεί μέσω ευρύτερης συνεργασίας.

Από την άλλη πλευρά, η ΕΕ θεωρεί ότι η ενίσχυση της δικής της βιομηχανικής βάσης αποτελεί απαραίτητη προϋπόθεση για τη μακροπρόθεσμη στρατηγική της αυτονομία.

Το ζητούμενο είναι να βρεθεί ισορροπία ανάμεσα στην προστασία της ευρωπαϊκής παραγωγής και στην αξιοποίηση των δυνατοτήτων αξιόπιστων εταίρων.

Η Σύνοδος της 20ής Νοεμβρίου και τα τρία πιθανά σενάρια

Η συνάντηση του Βρετανού πρωθυπουργού Άντι Μπέρναμ με τον πρόεδρο του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου Αντόνιο Κόστα και την πρόεδρο της Ευρωπαϊκής Επιτροπής Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν θα αποτελέσει δοκιμασία για την πορεία της επαναπροσέγγισης.

Σύμφωνα με πληροφορίες που επικαλείται το δημοσίευμα, στο τραπέζι βρίσκεται συμφωνία για τη βρετανική συμμετοχή σε πολιτικές αποστολές διαχείρισης κρίσεων της ΕΕ.

Για την αμυντική βιομηχανία, ωστόσο, το κρίσιμο ζήτημα είναι η αναφορά που ενδέχεται να περιληφθεί στην κοινή δήλωση σχετικά με μελλοντικά ευρωπαϊκά χρηματοδοτικά εργαλεία.

Πρώτο σενάριο: Πολιτική συμφωνία χωρίς χρηματοδοτική δέσμευση.

Οι δύο πλευρές επιβεβαιώνουν τη συνεργασία τους στην ασφάλεια, συμφωνούν για πολιτικές αποστολές και δεσμεύονται να εξετάσουν μελλοντικές δυνατότητες συμμετοχής της Βρετανίας σε ευρωπαϊκά αμυντικά προγράμματα.

Η συζήτηση για το SAFE 2 μεταφέρεται στις διαπραγματεύσεις του επόμενου ευρωπαϊκού προϋπολογισμού.

Δεύτερο σενάριο: Νέα εμπλοκή λόγω παράλληλων διαπραγματεύσεων.

Οι διαφορές για την αλιεία, την κινητικότητα των νέων ή τα εμπορικά πρότυπα επηρεάζουν τη συνολική διαπραγμάτευση.

Η αμυντική συνεργασία περιορίζεται σε γενικές δεσμεύσεις και το Λονδίνο ενισχύει διμερείς συμφωνίες με χώρες όπως η Γερμανία, η Ιταλία και οι σκανδιναβικοί εταίροι.

Τρίτο σενάριο: Συμφωνία αρχών για συμμετοχή στο SAFE 2.

Οι ηγέτες καταλήγουν σε ένα αρχικό πλαίσιο που συνδέει την οικονομική συνεισφορά της Βρετανίας με την πραγματική συμμετοχή των επιχειρήσεών της σε συμβάσεις.

Δεν θα πρόκειται για άμεση ένταξη στο πρώτο SAFE, αλλά για σημαντικό βήμα προς έναν νέο μηχανισμό συνεργασίας.

Τα παραπάνω αποτελούν εναλλακτικά σενάρια και όχι επιβεβαιωμένες αποφάσεις της Συνόδου.

Η κρίσιμη φράση που θα δείξει αν αλλάζει κάτι

Η επόμενη ημέρα των σχέσεων ΕΕ–Βρετανίας στην άμυνα θα εξαρτηθεί λιγότερο από τους πανηγυρικούς τόνους της κοινής δήλωσης και περισσότερο από τη διατύπωση που θα αφορά τη συμμετοχή σε μελλοντικά χρηματοδοτικά προγράμματα.

Μια γενική αναφορά σε συνέχιση των συζητήσεων θα διατηρήσει το σημερινό καθεστώς.

Αντίθετα, μια συγκεκριμένη δέσμευση για διαπραγμάτευση των οικονομικών όρων συμμετοχής σε διάδοχο του SAFE θα δημιουργήσει βάση για ουσιαστική συμφωνία.

Η Βρετανία έχει ήδη θέση στις ευρωπαϊκές συζητήσεις για την Ουκρανία, συμμετέχει στον στρατιωτικό σχεδιασμό και διαθέτει σημαντική αμυντική βιομηχανία.

Αυτό που παραμένει ανοιχτό είναι η θέση της στο ευρωπαϊκό σύστημα χρηματοδότησης των εξοπλισμών.

Οι Βρυξέλλες έχουν δώσει στο Λονδίνο μια καρέκλα στο τραπέζι της ασφάλειας. Η Σύνοδος θα δείξει αν είναι διατεθειμένες να του ανοίξουν και την πόρτα των αμυντικών συμβάσεων.

Πηγή: pagenews.gr

Διαβάστε όλες τις τελευταίες Ειδήσεις από την Ελλάδα και τον Κόσμο