Policy Briefs

Brexit τέλος… από την πίσω πόρτα; ΕΕ και Βρετανία σφραγίζουν συμφωνίες δισεκατομμυρίων

Brexit τέλος… από την πίσω πόρτα; ΕΕ και Βρετανία σφραγίζουν συμφωνίες δισεκατομμυρίων
Δέκα χρόνια μετά το δημοψήφισμα που χώρισε τη Βρετανία από την Ευρωπαϊκή Ένωση, Λονδίνο και Βρυξέλλες συμφωνούν σε τρία κρίσιμα μέτωπα: εμπόριο τροφίμων, μετακίνηση 100.000 νέων ετησίως και αγορά άνθρακα. Στο τραπέζι οικονομικά οφέλη δισεκατομμυρίων λιρών, αλλά και ένα μεγάλο πολιτικό αντάλλαγμα: περισσότερη ευθυγράμμιση με τους ευρωπαϊκούς κανόνες.

Δέκα χρόνια μετά το ιστορικό δημοψήφισμα του Brexit, η Βρετανία και η Ευρωπαϊκή Ένωση επιχειρούν να κλείσουν ορισμένες από τις βαθύτερες οικονομικές και κοινωνικές πληγές που άφησε ο χωρισμός τους.

Η σύνοδος κορυφής της Παρασκευής, 20 Νοεμβρίου 2026, σηματοδοτεί ένα σημαντικό βήμα επαναπροσέγγισης, με συμφωνίες που αφορούν την ελεύθερη διακίνηση αγροδιατροφικών προϊόντων, τη διασύνδεση των αγορών δικαιωμάτων εκπομπών άνθρακα και τη δυνατότητα χιλιάδων νέων να εργαστούν ή να σπουδάσουν εκατέρωθεν της Μάγχης.

Η νέα σχέση δεν ισοδυναμεί με επιστροφή της Βρετανίας στην ΕΕ, ούτε με επανένταξη στην ενιαία αγορά.

Ωστόσο, το Λονδίνο αποδέχεται μεγαλύτερη σύγκλιση με τους ευρωπαϊκούς κανόνες προκειμένου να περιορίσει το οικονομικό κόστος του Brexit, ενώ οι Βρυξέλλες αποκτούν έναν στενότερο εταίρο σε μια περίοδο αυξημένης γεωπολιτικής και εμπορικής αβεβαιότητας.

Ο Βρετανός πρωθυπουργός Άντι Μπέρναμ χαιρέτισε το αποτέλεσμα, δηλώνοντας:

«Είναι μια καλή ημέρα για τη Βρετανία και μια καλή ημέρα για την Ευρώπη».

Η δήλωση αποτυπώνει τη νέα προσέγγιση του Λονδίνου, που επιδιώκει να επαναφέρει την οικονομική συνεργασία με την ΕΕ στο επίκεντρο της εξωτερικής του πολιτικής.

Πρώτη συμφωνία: Τέλος στα εμπόδια για τρόφιμα, τυριά και κρέας

Η οικονομικά σημαντικότερη συμφωνία αφορά τη διακίνηση αγροτικών και κτηνοτροφικών προϊόντων μεταξύ Βρετανίας και ΕΕ.

Με το νέο καθεστώς, που προβλέπεται να εφαρμοστεί από τον Μάρτιο του 2028, θα περιοριστούν δραστικά τα υγειονομικά πιστοποιητικά και οι συνοριακοί έλεγχοι για προϊόντα όπως κρέας, τυριά, λουκάνικα, φρούτα, λαχανικά, σπόροι και φυτά.

Σήμερα, οι βρετανικές επιχειρήσεις που εξάγουν τέτοια προϊόντα στην ευρωπαϊκή αγορά αντιμετωπίζουν αυξημένο διοικητικό κόστος και σημαντικές καθυστερήσεις.

Τα απαιτούμενα υγειονομικά πιστοποιητικά κοστίζουν συνήθως 150 έως 250 λίρες ανά αποστολή, ενώ οι φυσικοί έλεγχοι στα σύνορα δημιουργούν πρόσθετες επιβαρύνσεις.

Για τα ευπαθή τρόφιμα, κάθε καθυστέρηση μπορεί να μετατραπεί σε άμεση οικονομική απώλεια.

Η βρετανική κυβέρνηση εκτιμά ότι η νέα συμφωνία μπορεί να προσθέσει έως 5,1 δισ. λίρες ετησίως στην οικονομία.

Η μείωση του κόστους αναμένεται επίσης να διευκολύνει τις εισαγωγές ευρωπαϊκών προϊόντων στη Βρετανία και να δημιουργήσει περιθώρια αποκλιμάκωσης των τιμών για τους καταναλωτές.

Η ανάγκη παρέμβασης ήταν εμφανής.

Σύμφωνα με στοιχεία που επικαλείται έκθεση της Βουλής των Λόρδων, η αξία των βρετανικών εξαγωγών τροφίμων, ποτών και ζωοτροφών προς την ΕΕ μειώθηκε κατά 26% μεταξύ 2019 και 2025.

Πρόκειται για μια σημαντική υποχώρηση, που αποτυπώνει τις δυσκολίες τις οποίες αντιμετώπισαν οι επιχειρήσεις μετά την αποχώρηση από την ενιαία αγορά.

Η συμφωνία θα διευκολύνει επίσης τη μετακίνηση κατοικίδιων ζώων μεταξύ των δύο πλευρών.

Το αντάλλαγμα: Η Βρετανία επιστρέφει στους ευρωπαϊκούς κανόνες

Η άρση των εμποδίων δεν προσφέρεται χωρίς προϋποθέσεις.

Η Βρετανία θα πρέπει να ευθυγραμμιστεί με τους ευρωπαϊκούς κανόνες για την ασφάλεια τροφίμων, την υγεία των ζώων και την προστασία των φυτών.

Αυτό σημαίνει ότι το Λονδίνο θα αποδεχθεί κοινές προδιαγραφές με την ΕΕ σε τομείς όπου μετά το Brexit είχε αποκτήσει τη δυνατότητα να νομοθετεί ανεξάρτητα.

Για τις επιχειρήσεις, η εξέλιξη προσφέρει μεγαλύτερη προβλεψιμότητα και ευκολότερη πρόσβαση στην ευρωπαϊκή αγορά.

Για τους υποστηρικτές του Brexit, ωστόσο, αναζωπυρώνει τη συζήτηση για την εθνική κυριαρχία και το κατά πόσο η Βρετανία θα πρέπει να ακολουθεί κανόνες στη διαμόρφωση των οποίων δεν συμμετέχει πλέον ως κράτος-μέλος.

Το βασικό πολιτικό δίλημμα επιστρέφει: λιγότερα εμπορικά εμπόδια με αντάλλαγμα λιγότερη κανονιστική αυτονομία.

Δεύτερη συμφωνία: Κοινή αγορά άνθρακα – Στο παιχνίδι χάλυβας και αλουμίνιο

Το δεύτερο μεγάλο κεφάλαιο αφορά τη βιομηχανία και το κόστος των εκπομπών διοξειδίου του άνθρακα.

Λονδίνο και Βρυξέλλες συμφώνησαν να προχωρήσουν στη διασύνδεση των συστημάτων εμπορίας δικαιωμάτων εκπομπών ρύπων από το 2028.

Η συμφωνία αποσκοπεί στη δημιουργία ενός πιο ολοκληρωμένου πλαισίου εμπορίας άνθρακα, το οποίο θα ενισχύσει τη ρευστότητα και θα περιορίσει τις επιβαρύνσεις στις εμπορικές συναλλαγές.

Ιδιαίτερη σημασία έχει η σχέση της νέας ρύθμισης με τον ευρωπαϊκό Μηχανισμό Συνοριακής Προσαρμογής Άνθρακα, γνωστό ως CBAM.

Ο μηχανισμός πέρασε στην οριστική του φάση τον Ιανουάριο του 2026 και καλύπτει εισαγωγές σε τομείς όπως ο χάλυβας, το αλουμίνιο, το τσιμέντο, τα λιπάσματα, η ηλεκτρική ενέργεια και το υδρογόνο.

Η Βρετανία σχεδιάζει να εφαρμόσει αντίστοιχο μηχανισμό από την 1η Ιανουαρίου 2027, με ορισμένες διαφορές ως προς τους τομείς που θα καλύπτει.

Η διασύνδεση των αγορών άνθρακα μπορεί να ανοίξει τον δρόμο για αμοιβαίες απαλλαγές από τις συνοριακές επιβαρύνσεις, υπό την προϋπόθεση ότι θα πληρούνται οι σχετικοί κανονιστικοί όροι.

Το Λονδίνο υπολογίζει ότι η συμφωνία μπορεί να ενισχύσει την οικονομία του κατά 3,8 δισ. λίρες ετησίως.

Παράλληλα, εκτιμά ότι βρετανικές εξαγωγές αξίας περίπου 6,5 δισ. λιρών θα μπορούσαν να απαλλαγούν από σημαντικές επιβαρύνσεις άνθρακα.

Για τις βιομηχανίες χάλυβα και αλουμινίου, που αντιμετωπίζουν υψηλό ενεργειακό κόστος και έντονο διεθνή ανταγωνισμό, η εξέλιξη θεωρείται ιδιαίτερα σημαντική.

Τρίτη συμφωνία: 100.000 νέοι θα μπορούν να εργαστούν και να σπουδάσουν

Η τρίτη συμφωνία αγγίζει άμεσα τη νέα γενιά.

Βρετανία και ΕΕ συμφώνησαν στη δημιουργία προγράμματος κινητικότητας για νέους ηλικίας 18 έως 31 ετών, το οποίο θα επιτρέπει την παραμονή για εργασία ή σπουδές έως και τρία χρόνια.

Το πρόγραμμα προβλέπεται να τεθεί σε εφαρμογή έως τον Ιανουάριο του 2030 και θα αφορά αρχικά έως 100.000 συμμετέχοντες ετησίως.

Πρόκειται για σημαντική αλλαγή σε σχέση με τους περιορισμούς που ακολούθησαν το Brexit, όταν η ελεύθερη κυκλοφορία μεταξύ Βρετανίας και ΕΕ έπαψε να ισχύει.

Η νέα ρύθμιση δεν επαναφέρει πλήρως την ελεύθερη μετακίνηση των πολιτών.

Δημιουργεί, όμως, ένα συγκεκριμένο πλαίσιο προσωρινής κινητικότητας, με ηλικιακά και χρονικά όρια.

Η βρετανική πλευρά είχε αρχικά επιδιώξει χαμηλότερο αριθμητικό όριο, περίπου 50.000 συμμετεχόντων από κάθε πλευρά.

Τελικά, σύμφωνα με τις πληροφορίες από τις διαπραγματεύσεις, συμφωνήθηκε ευρύτερη συμμετοχή.

Για τους νέους Ευρωπαίους, η συμφωνία δημιουργεί νέες προοπτικές πρόσβασης στη βρετανική αγορά εργασίας, στα πανεπιστήμια και σε επαγγελματικές εμπειρίες.

Αντίστοιχα, οι νέοι Βρετανοί θα αποκτήσουν περισσότερες δυνατότητες παραμονής σε κράτη-μέλη της ΕΕ.

Η μεγάλη εκκρεμότητα: Ποιος θα πληρώνει τα πανεπιστημιακά δίδακτρα;

Παρά τη συμφωνία για την κινητικότητα των νέων, ένα σημαντικό ζήτημα παραμένει άλυτο.

Οι Βρυξέλλες ζητούν οι Ευρωπαίοι φοιτητές που συμμετέχουν στο νέο πρόγραμμα να καταβάλλουν στα βρετανικά πανεπιστήμια τα ίδια δίδακτρα με τους εγχώριους φοιτητές.

Το Λονδίνο δεν έχει αποδεχθεί την πλήρη εξομοίωση.

Αντιπροτείνει σημαντικές μειώσεις στα δίδακτρα, διατηρώντας όμως διαφορετικό καθεστώς από εκείνο που ισχύει για τους Βρετανούς.

Η διαφορά είναι ουσιαστική.

Μετά το Brexit, πολλοί φοιτητές από χώρες της ΕΕ έχασαν το δικαίωμα πρόσβασης στα χαμηλότερα εγχώρια δίδακτρα και αντιμετωπίζουν πλέον σημαντικά υψηλότερες χρεώσεις.

Σε ορισμένα πανεπιστημιακά προγράμματα, τα διεθνή δίδακτρα μπορεί να είναι περίπου τριπλάσια από τα εγχώρια.

Η Russell Group, η οποία εκπροσωπεί 24 μεγάλα ερευνητικά πανεπιστήμια της Βρετανίας, εκτιμά ότι η πλήρης εξομοίωση των διδάκτρων θα μπορούσε να προκαλέσει οικονομική επιβάρυνση περίπου 570 εκατ. λιρών.

Οι δύο πλευρές συμφώνησαν να συνεχίσουν τις συνομιλίες, με στόχο να βρεθεί λύση εντός έξι μηνών.

Η κινητικότητα των νέων έχει συμφωνηθεί ως πολιτική κατεύθυνση, αλλά το τελικό οικονομικό κόστος των σπουδών παραμένει ανοιχτό.

Τι αλλάζει για τους Έλληνες φοιτητές και τις ελληνικές επιχειρήσεις

Η νέα συμφωνία παρουσιάζει ενδιαφέρον και για την Ελλάδα.

Για τους Έλληνες νέους ηλικίας 18 έως 31 ετών, το πρόγραμμα κινητικότητας θα μπορούσε να προσφέρει νέες δυνατότητες προσωρινής εργασίας και σπουδών στη Βρετανία, εφόσον ολοκληρωθεί η εφαρμογή του με τους όρους που έχουν ανακοινωθεί.

Το κρίσιμο ζήτημα θα είναι τα δίδακτρα και οι προϋποθέσεις συμμετοχής, ιδιαίτερα για όσους ενδιαφέρονται να φοιτήσουν σε βρετανικά πανεπιστήμια.

Για τις ελληνικές επιχειρήσεις, η διευκόλυνση του αγροδιατροφικού εμπορίου μπορεί να περιορίσει γραφειοκρατικά εμπόδια στις εξαγωγές προς τη βρετανική αγορά.

Προϊόντα όπως τυριά, γαλακτοκομικά, φρούτα και άλλα τρόφιμα θα μπορούσαν να ωφεληθούν από ταχύτερες και απλούστερες διαδικασίες.

Ωστόσο, το πραγματικό όφελος θα εξαρτηθεί από το τελικό κανονιστικό πλαίσιο και την εφαρμογή των νέων διαδικασιών.

Παράλληλα, η σύνδεση των αγορών άνθρακα αφορά και τις ελληνικές επιχειρήσεις που συμμετέχουν σε ευρωπαϊκές βιομηχανικές αλυσίδες αξίας ή συναλλάσσονται με τη βρετανική αγορά.

Ουκρανία, Τραμπ και Κίνα: Γιατί Λονδίνο και Βρυξέλλες ξαναβρίσκονται

Η επαναπροσέγγιση δεν εξηγείται μόνο από τις οικονομικές απώλειες του Brexit.

Το διεθνές περιβάλλον έχει μεταβληθεί σημαντικά.

Ο πόλεμος στην Ουκρανία, οι εμπορικές πιέσεις των Ηνωμένων Πολιτειών, ο ανταγωνισμός με την Κίνα και οι εξελίξεις στη Μέση Ανατολή δημιουργούν νέες ανάγκες συνεργασίας.

Για τη Βρετανία, η στενότερη σχέση με την ΕΕ μπορεί να ενισχύσει την οικονομική της ανθεκτικότητα και να περιορίσει ορισμένες επιπτώσεις των εμπορικών περιορισμών.

Για τις Βρυξέλλες, το Λονδίνο παραμένει ένας σημαντικός οικονομικός, αμυντικός και διπλωματικός εταίρος.

Η συνεργασία στους τομείς του εμπορίου, της ενέργειας, της βιομηχανίας και της κινητικότητας αποκτά έτσι ευρύτερη στρατηγική σημασία.

Μπέρναμ: Η Βρετανία έχασε περισσότερα από όσα κέρδισε με το Brexit

Ο Βρετανός πρωθυπουργός έχει επιλέξει να μιλήσει ανοιχτά για το οικονομικό κόστος της αποχώρησης από την ΕΕ.

Σε πρόσφατη τοποθέτησή του χαρακτήρισε «προφανή αλήθεια» την εκτίμηση ότι η Βρετανία έχασε περισσότερα από όσα κέρδισε με το Brexit.

Παράλληλα, έχει αναφερθεί στην ανάγκη να εξεταστούν οι διαθέσιμες επιλογές για τη μελλοντική σχέση της χώρας με την Ένωση, ακόμη και το ενδεχόμενο επανένταξης.

Η συζήτηση αυτή, πάντως, δεν αποτελεί μέρος των συμφωνιών της 20ής Νοεμβρίου.

Ο ίδιος εκτιμά ότι οι νέες συμφωνίες ενδέχεται να αντιπροσωπεύουν το μεγαλύτερο επίπεδο πρακτικής προόδου που μπορεί να επιτευχθεί κατά την τρέχουσα κοινοβουλευτική περίοδο, δεδομένου του χρόνου που απαιτείται για την εφαρμογή τους.

Πρότεινε, ωστόσο, να πραγματοποιηθεί περίπου σε έναν χρόνο μια νέα άτυπη συζήτηση με την ΕΕ για τα επόμενα βήματα.

Η πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν χαιρέτισε την πρόταση, δηλώνοντας ότι οι Βρυξέλλες είναι ανοιχτές σε μια ευρύτερη ανταλλαγή απόψεων.

Από την πλευρά του, ο πρόεδρος του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου Αντόνιο Κόστα επανέλαβε την επιδίωξη της ΕΕ για όσο το δυνατόν στενότερη σχέση με τη Βρετανία.

Το επόμενο μέτωπο: «Made in Europe» και κινεζικά ηλεκτρικά αυτοκίνητα

Παρά τις τρεις συμφωνίες, σημαντικές εμπορικές διαφορές εξακολουθούν να υπάρχουν.

Μία από αυτές αφορά τους ευρωπαϊκούς κανόνες «Made in Europe» και την πρόσβαση βρετανικών προϊόντων σε καθεστώτα προτίμησης της ευρωπαϊκής αγοράς.

Το Λονδίνο επιδιώκει ειδική μεταχείριση, ιδιαίτερα για την αυτοκινητοβιομηχανία.

Η ΕΕ εμφανίζεται διατεθειμένη να εξετάσει μεγαλύτερη συνεργασία, αλλά ζητά ευθυγράμμιση με συγκεκριμένες ευρωπαϊκές πολιτικές.

Στο τραπέζι βρίσκεται και η εμπορική αντιμετώπιση των κινεζικών ηλεκτρικών οχημάτων, καθώς οι Βρυξέλλες επιδιώκουν να προστατεύσουν την ευρωπαϊκή παραγωγή από πρακτικές που θεωρούν ότι στρεβλώνουν τον ανταγωνισμό.

Η τελική κοινή δήλωση προβλέπει ότι, στους τομείς όπου έχει συμφωνηθεί συνεργασία, η Βρετανία θα διασφαλίζει αποτελέσματα συμβατά με τα αντίστοιχα ευρωπαϊκά μέτρα.

Αυτός ο όρος δείχνει ότι η στενότερη εμπορική πρόσβαση θα συνοδεύεται από συγκεκριμένες υποχρεώσεις.

Brexit χωρίς επιστροφή, αλλά με νέους κανόνες

Οι συμφωνίες της 20ής Νοεμβρίου δεν ακυρώνουν το Brexit.

Η Βρετανία παραμένει εκτός ΕΕ, εκτός της ενιαίας αγοράς και εκτός της τελωνειακής ένωσης.

Ωστόσο, οι δύο πλευρές αναγνωρίζουν ότι η διατήρηση εκτεταμένων εμπορικών και κανονιστικών εμποδίων έχει πραγματικό οικονομικό κόστος.

Η διευκόλυνση του εμπορίου τροφίμων, η σύνδεση των αγορών άνθρακα και η επαναφορά περιορισμένης κινητικότητας των νέων αποτελούν συγκεκριμένες προσπάθειες περιορισμού αυτού του κόστους.

Το Λονδίνο επιδιώκει να ανακτήσει μέρος των οικονομικών πλεονεκτημάτων που έχασε με το Brexit, χωρίς να επιστρέψει ακόμη στους ευρωπαϊκούς θεσμούς.

Οι Βρυξέλλες, από την άλλη πλευρά, επιμένουν ότι η πρόσβαση στην ευρωπαϊκή αγορά προϋποθέτει την τήρηση κοινών κανόνων.

Δέκα χρόνια μετά το δημοψήφισμα, το πολιτικό ερώτημα δεν είναι μόνο πόσο μακριά θέλει να βρίσκεται η Βρετανία από την Ευρώπη, αλλά πόσο κοντά μπορεί να επιστρέψει χωρίς να αναιρέσει επισήμως την επιλογή του Brexit.

Πηγή: pagenews.gr

Διαβάστε όλες τις τελευταίες Ειδήσεις από την Ελλάδα και τον Κόσμο