Policy Briefs

Brexit: Οι Βρυξέλλες βάζουν όρους στον Μπέρναμ – Το τίμημα της επιστροφής στην Ευρώπη

Brexit: Οι Βρυξέλλες βάζουν όρους στον Μπέρναμ – Το τίμημα της επιστροφής στην Ευρώπη

Πηγή Φωτογραφίας: AP Photo//Brexit: Οι Βρυξέλλες βάζουν όρους στον Μπέρναμ – Το τίμημα της επιστροφής στην Ευρώπη

Ανακαλύψτε περισσότερα άρθρα στα αποτελέσματα αναζήτησης

Προσθήκη του pagenews.gr
στο Google Discover
Η Βρετανία εξασφαλίζει ευκολότερο εμπόριο, πρόσβαση στην ευρωπαϊκή αγορά άνθρακα και νέες ευκαιρίες για 100.000 νέους ετησίως. Όμως η ΕΕ απαιτεί ίσα δίδακτρα για τους Ευρωπαίους φοιτητές, εφαρμογή κοινοτικών κανόνων και οικονομικές συνεισφορές. Πίσω από τη συμφωνία της συνόδου κορυφής κρύβεται μια σκληρή διαπραγμάτευση για το ποιος αποφασίζει και ποιος πληρώνει.

Ο Άντι Μπέρναμ πήγε στις Βρυξέλλες για να ανακοινώσει μια ιστορική επανεκκίνηση των σχέσεων Βρετανίας–Ευρωπαϊκής Ένωσης. Έφυγε με τρεις σημαντικές συμφωνίες, αλλά και με μια σαφή προειδοποίηση: η επιστροφή στα οικονομικά πλεονεκτήματα της ευρωπαϊκής αγοράς έχει τίμημα και η ΕΕ δεν σκοπεύει να το χαρίσει.

Η σύνοδος κορυφής της Παρασκευής κατέληξε σε πολιτική συμφωνία για το εμπόριο αγροδιατροφικών προϊόντων, τη σύνδεση των αγορών εκπομπών άνθρακα και τη δημιουργία νέου προγράμματος κινητικότητας νέων.

Όμως η εφαρμογή του πακέτου συνδέεται, σύμφωνα με την ευρωπαϊκή πλευρά, με μια τέταρτη συμφωνία που δεν έχει ακόμη επιτευχθεί: την εξίσωση των πανεπιστημιακών διδάκτρων για τους Ευρωπαίους φοιτητές στη Βρετανία.

Το Λονδίνο υποστηρίζει ότι οι τρεις βασικές συμφωνίες έχουν ολοκληρωθεί. Οι Βρυξέλλες επιμένουν ότι αποτελούν μέρος ενός ενιαίου πολιτικού συμβιβασμού.

Οι δύο πλευρές έχουν έξι μήνες για να λύσουν τη διαφορά.

Και πίσω από τη διαμάχη για τα δίδακτρα βρίσκεται ένα πολύ μεγαλύτερο ζήτημα: μπορεί η Βρετανία να απολαμβάνει τα πλεονεκτήματα της ευρωπαϊκής ολοκλήρωσης χωρίς να αποδέχεται το σύνολο των υποχρεώσεών της;

Η ΕΕ δεν δίνει πρόσβαση στην αγορά χωρίς αντάλλαγμα

Η συμφωνία της 20ής Νοεμβρίου επιβεβαιώνει ότι η Ευρωπαϊκή Ένωση αντιμετωπίζει τις σχέσεις με τη Βρετανία ως μια διαπραγμάτευση αμοιβαίων υποχρεώσεων και όχι ως επιστροφή στο καθεστώς πριν από το Brexit.

Ο Μπέρναμ επιδιώκει να περιορίσει τις οικονομικές συνέπειες της αποχώρησης από την ΕΕ, χωρίς να επαναφέρει το ζήτημα της πλήρους ένταξης.

Οι Βρυξέλλες, αντίθετα, επιδιώκουν να διασφαλίσουν ότι η πρόσβαση σε ευρωπαϊκές αγορές, προγράμματα και μηχανισμούς συνοδεύεται από την εφαρμογή κοινών κανόνων.

Το μήνυμα είναι ιδιαίτερα σαφές στο εμπόριο τροφίμων.

Η Βρετανία θα μπορεί να απαλλαγεί από μεγάλο μέρος των πιστοποιητικών και συνοριακών ελέγχων για φυτικά και ζωικά προϊόντα.

Σε αντάλλαγμα, θα πρέπει να ευθυγραμμίζεται με τους σχετικούς ευρωπαϊκούς κανόνες.

Βρετανοί ειδικοί θα μπορούν να συμμετέχουν ως παρατηρητές σε ορισμένες σχετικές συνεδριάσεις, χωρίς όμως δικαίωμα ψήφου.

Πρόκειται για έναν συμβιβασμό με πραγματικά οικονομικά οφέλη, αλλά και σαφείς περιορισμούς στην επιρροή του Λονδίνου.

Το μεγαλύτερο παράδοξο του Brexit: Κανόνες χωρίς ψήφο

Η αποχώρηση από την Ευρωπαϊκή Ένωση είχε παρουσιαστεί από τους υποστηρικτές του Brexit ως ευκαιρία ανάκτησης του ελέγχου της νομοθεσίας και της οικονομικής πολιτικής.

Η νέα συμφωνία φέρνει ξανά στο προσκήνιο το δύσκολο ζήτημα της σχέσης ανάμεσα στην εθνική αυτονομία και την πρόσβαση στην ενιαία αγορά.

Στον αγροδιατροφικό τομέα, η Βρετανία θα εφαρμόζει ευρωπαϊκές προδιαγραφές για να διευκολύνει τις εμπορικές συναλλαγές.

Δεν θα διαθέτει, ωστόσο, την ψήφο που έχουν τα κράτη-μέλη στη διαδικασία θέσπισης των σχετικών κανόνων.

Η κυβέρνηση Μπέρναμ θεωρεί ότι το οικονομικό όφελος δικαιολογεί τον συμβιβασμό.

Οι επικριτές της βλέπουν μια σταδιακή επιστροφή στην ευρωπαϊκή ρυθμιστική επιρροή χωρίς πλήρη πολιτική εκπροσώπηση.

Το ερώτημα είναι ουσιαστικό για τις βρετανικές επιχειρήσεις.

Η μείωση της γραφειοκρατίας μπορεί να ενισχύσει τις εξαγωγές και να περιορίσει τις καθυστερήσεις.

Αλλά οι αλλαγές στους ευρωπαϊκούς κανόνες θα εξακολουθούν να επηρεάζουν τη βρετανική παραγωγή, ακόμη και όταν το Λονδίνο δεν συμμετέχει ισότιμα στη λήψη των αποφάσεων.

Τα δίδακτρα έγιναν το ισχυρότερο όπλο των Βρυξελλών

Η μεγαλύτερη σύγκρουση της συνόδου δεν αφορούσε τους δασμούς, την αλιεία ή την ενέργεια.

Αφορούσε τα πανεπιστήμια.

Η Ευρωπαϊκή Ένωση απαιτεί οι φοιτητές από τα κράτη-μέλη της να αντιμετωπίζονται ισότιμα με τους Βρετανούς ως προς τα δίδακτρα.

Σήμερα, το ανώτατο ποσό για επιλέξιμους εγχώριους προπτυχιακούς φοιτητές στην Αγγλία είναι 9.790 λίρες ετησίως.

Οι περισσότεροι νέοι φοιτητές από την ΕΕ, αντίθετα, πληρώνουν διεθνή δίδακτρα, τα οποία μπορεί να είναι πολλαπλάσια.

Σύμφωνα με πληροφορίες που δημοσίευσε ο Guardian, το Λονδίνο πρότεινε ποσό περίπου 12.000 λιρών για τους Ευρωπαίους φοιτητές.

Οι Βρυξέλλες δεν αποδέχθηκαν την πρόταση ως οριστική λύση.

Η κοινή δήλωση της συνόδου προβλέπει ότι οι δύο πλευρές θα επιδιώξουν συμφωνία εντός έξι μηνών και ότι αυτή θα καλύπτει όλους τους φοιτητές της άλλης πλευράς, ανεξάρτητα από τη διαδρομή μετανάστευσης μέσω της οποίας εισέρχονται στη χώρα.

Η ΕΕ χρησιμοποιεί έτσι ένα ζήτημα με άμεσο κοινωνικό αντίκτυπο για να διασφαλίσει ευρύτερες δεσμεύσεις από τη Βρετανία.

Τα βρετανικά πανεπιστήμια φοβούνται απώλειες εκατοντάδων εκατομμυρίων

Η βρετανική αντίσταση δεν είναι μόνο πολιτική.

Έχει και σοβαρή οικονομική διάσταση.

Τα πανεπιστήμια του Ηνωμένου Βασιλείου έχουν βασίσει σημαντικό μέρος των εσόδων τους στα υψηλότερα δίδακτρα που καταβάλλουν οι διεθνείς φοιτητές.

Σύμφωνα με εκτίμηση του Russell Group, η εφαρμογή εγχώριων διδάκτρων για τους φοιτητές της ΕΕ θα μπορούσε να κοστίσει στα πανεπιστήμια περίπου 570 εκατομμύρια λίρες ετησίως.

Εάν η ρύθμιση περιοριζόταν στους προπτυχιακούς φοιτητές, το εκτιμώμενο κόστος θα υποχωρούσε στα 370 εκατομμύρια λίρες.

Τα πανεπιστήμια ζητούν από τη βρετανική κυβέρνηση να καλύψει τις πιθανές απώλειες.

Επομένως, ο Μπέρναμ βρίσκεται αντιμέτωπος με ένα δύσκολο δίλημμα.

Αν αποδεχθεί τις ευρωπαϊκές απαιτήσεις, θα χρειαστεί να εξηγήσει πώς θα προστατεύσει τη χρηματοδότηση των βρετανικών πανεπιστημίων.

Αν αρνηθεί, κινδυνεύει να καθυστερήσει την εφαρμογή των υπόλοιπων συμφωνιών.

Οι 100.000 νέοι και η πολιτική μάχη για τη μετανάστευση

Το πρόγραμμα κινητικότητας νέων αποτελεί ένα από τα σημαντικότερα αποτελέσματα της συνόδου.

Έως 100.000 νέοι από κάθε πλευρά ετησίως, ηλικίας 18 έως 31 ετών, θα μπορούν να συμμετέχουν σε ένα νέο σύστημα προσωρινής διαμονής, εργασίας, σπουδών, εθελοντισμού και ταξιδιών.

Η διάρκεια παραμονής θα μπορεί να φτάνει τα τρία χρόνια.

Το νέο νομικό πλαίσιο προβλέπεται να τεθεί σε εφαρμογή το αργότερο το 2028, ενώ τα οφέλη του προγράμματος θα πρέπει να είναι διαθέσιμα το αργότερο τον Ιανουάριο του 2030.

Η συμφωνία δεν επαναφέρει τη γενική ελεύθερη κυκλοφορία προσώπων.

Δημιουργεί, ωστόσο, έναν σημαντικό νέο δίαυλο κινητικότητας μεταξύ Βρετανίας και Ευρώπης.

Για τον Μπέρναμ, η πρωτοβουλία αποτελεί ευκαιρία να δείξει ότι η χώρα μπορεί να αποκτήσει ξανά ευρωπαϊκές δυνατότητες χωρίς να ακυρώσει το αποτέλεσμα του δημοψηφίσματος.

Για τον Νάιτζελ Φάρατζ και το Reform UK, αντίθετα, αποτελεί αφορμή για νέα επίθεση στην κυβέρνηση.

Ο Φάρατζ κατηγορεί τον πρωθυπουργό ότι επαναφέρει τμήματα της ευρωπαϊκής ενιαίας αγοράς και μετατρέπει τη Βρετανία σε χώρα που αποδέχεται κανόνες χωρίς να τους διαμορφώνει.

Η αντιπαράθεση προμηνύει ότι η συμφωνία με την ΕΕ θα αποτελέσει και πεδίο εσωτερικής πολιτικής σύγκρουσης.

Άνθρακας, βιομηχανία και το κρυφό κόστος της συμφωνίας

Η σύνδεση των βρετανικών και ευρωπαϊκών συστημάτων εμπορίας εκπομπών αποτελεί ένα ακόμη σημαντικό βήμα.

Μετά το Brexit, οι δύο αγορές λειτουργούσαν χωριστά, με διαφορετικές τιμές δικαιωμάτων εκπομπών.

Η νέα συμφωνία προβλέπει τη σύνδεσή τους από το 2028, υπό την προϋπόθεση ότι θα ολοκληρωθεί το συνολικό πλαίσιο.

Η εξέλιξη μπορεί να επιτρέψει στις επιχειρήσεις των δύο πλευρών να απαλλαγούν από αμοιβαίες επιβαρύνσεις συνοριακής προσαρμογής άνθρακα.

Για τη βρετανική βιομηχανία, αυτό θα μπορούσε να μειώσει τη γραφειοκρατία και να διευκολύνει τις εξαγωγές προς την ΕΕ.

Ωστόσο, δεν είναι όλοι οι βιομηχανικοί όμιλοι ικανοποιημένοι.

Η Ineos, του επιχειρηματία Τζιμ Ράτκλιφ, προειδοποίησε ότι η σύνδεση των αγορών μπορεί να αυξήσει βραχυπρόθεσμα το κόστος των βρετανικών επιχειρήσεων.

Η αιτία είναι ότι τα βρετανικά δικαιώματα εκπομπών διαπραγματεύονται σήμερα περίπου 10 ευρώ χαμηλότερα από τα αντίστοιχα ευρωπαϊκά.

Η συμφωνία, συνεπώς, μπορεί να δημιουργήσει μακροπρόθεσμα πλεονεκτήματα, αλλά δεν εξαλείφει το ενδεχόμενο άμεσων επιβαρύνσεων για συγκεκριμένους κλάδους.

Η Ευρώπη ανοίγει την πόρτα στο Λονδίνο, όχι όμως χωρίς λογαριασμό

Η σύνοδος ανέδειξε και ένα ακόμη σημαντικό ζήτημα: τη συμμετοχή της Βρετανίας σε ευρωπαϊκές πολιτικές βιομηχανίας και ενέργειας.

Το Λονδίνο επιδιώκει να συμπεριληφθούν βρετανικές επιχειρήσεις στη μελλοντική πρωτοβουλία «Made in Europe», ώστε να μη βρεθούν αποκλεισμένες από μέτρα που θα ενισχύουν την ευρωπαϊκή παραγωγή.

Παράλληλα, επιδιώκει στενότερη σύνδεση με την ευρωπαϊκή αγορά ηλεκτρικής ενέργειας.

Όμως οι Βρυξέλλες θέτουν ζήτημα οικονομικής συνεισφοράς για την πρόσβαση σε ορισμένα ευρωπαϊκά πλεονεκτήματα.

Αυτό δημιουργεί μια ακόμη δύσκολη πολιτική εξίσωση.

Η βρετανική κυβέρνηση θέλει να περιορίσει το οικονομικό κόστος του Brexit, αλλά πρέπει να αποφύγει την εντύπωση ότι επιστρέφει στις ευρωπαϊκές υποχρεώσεις χωρίς πλήρη συμμετοχή στην Ένωση.

Για την ΕΕ, η αρχή είναι διαφορετική: η πρόσβαση στην κοινή αγορά δεν μπορεί να αποσυνδεθεί πλήρως από τις υποχρεώσεις που τη στηρίζουν.

Η Ουκρανία και η άμυνα φέρνουν ξανά κοντά Λονδίνο και Βρυξέλλες

Πέρα από την οικονομία, οι δύο πλευρές συμφώνησαν να ενισχύσουν τη συνεργασία τους στην άμυνα και την ασφάλεια.

Στην κοινή δήλωση υπογραμμίζεται η συνέχιση της στρατιωτικής και οικονομικής υποστήριξης προς την Ουκρανία.

Ιδιαίτερη σημασία αποδίδεται στη στρατιωτική κινητικότητα, δηλαδή στη δυνατότητα ταχείας μεταφοράς στρατευμάτων και εξοπλισμού στην ευρωπαϊκή ήπειρο.

Η Βρετανία θα προωθήσει τη συμμετοχή της σε σχετικά προγράμματα της ευρωπαϊκής αμυντικής συνεργασίας PESCO.

Η εξέλιξη δείχνει ότι, παρά τις διαφωνίες για το εμπόριο και τους κανόνες της ενιαίας αγοράς, οι γεωπολιτικές προκλήσεις ωθούν τις δύο πλευρές σε στενότερο συντονισμό.

Ο πόλεμος στην Ουκρανία και η ανάγκη ενίσχυσης της ευρωπαϊκής άμυνας δημιουργούν κοινά συμφέροντα που υπερβαίνουν τις πολιτικές αντιπαραθέσεις του Brexit.

Τι κερδίζει η Ελλάδα από τη νέα συμφωνία

Για την Ελλάδα, η επανεκκίνηση των σχέσεων Βρετανίας–ΕΕ μπορεί να έχει πρακτικές συνέπειες σε τρεις τομείς.

Πρώτον, στους νέους και στις σπουδές. Το πρόγραμμα κινητικότητας μπορεί να ανοίξει νέες δυνατότητες για Έλληνες ηλικίας 18 έως 31 ετών που επιθυμούν να εργαστούν ή να αποκτήσουν εμπειρία στο Ηνωμένο Βασίλειο.

Δεύτερον, στα πανεπιστημιακά δίδακτρα. Μια συμφωνία για ίση μεταχείριση θα μπορούσε να μειώσει σημαντικά το κόστος σπουδών για Έλληνες φοιτητές σε βρετανικά ιδρύματα. Προς το παρόν, όμως, οι όροι παραμένουν υπό διαπραγμάτευση.

Τρίτον, στις εξαγωγές. Η μείωση των εμπορικών ελέγχων στα αγροδιατροφικά προϊόντα θα μπορούσε να διευκολύνει ελληνικές επιχειρήσεις που εξάγουν τρόφιμα και ποτά στη βρετανική αγορά.

Τα συγκεκριμένα οφέλη θα εξαρτηθούν από την εφαρμογή των συμφωνιών και τις τελικές διοικητικές ρυθμίσεις.

Το πραγματικό μήνυμα της συνόδου: Η Ευρώπη διαπραγματεύεται από θέση ισχύος

Η σύνοδος της 20ής Νοεμβρίου δεν σηματοδοτεί την ανατροπή του Brexit.

Αποτυπώνει, όμως, την προσπάθεια της Βρετανίας να επανακτήσει ορισμένα από τα οικονομικά πλεονεκτήματα που έχασε με την αποχώρησή της.

Το Λονδίνο χρειάζεται ευκολότερο εμπόριο, στενότερη ενεργειακή συνεργασία και μεγαλύτερη πρόσβαση σε ευρωπαϊκές ευκαιρίες για τους νέους.

Οι Βρυξέλλες είναι πρόθυμες να συνεργαστούν, αλλά απαιτούν δεσμεύσεις σε ζητήματα όπως η εφαρμογή κοινών κανόνων και η ίση μεταχείριση των πολιτών.

Η διαφωνία για τα δίδακτρα αποδεικνύει ότι ακόμη και μια συμφωνία με ευρεία πολιτική υποστήριξη μπορεί να καθυστερήσει όταν τα οικονομικά συμφέροντα συγκρούονται.

Ο Μπέρναμ παρουσιάζει τη σύνοδο ως μια νέα αρχή.

Η Ευρωπαϊκή Ένωση, από την πλευρά της, δείχνει ότι η νέα αρχή δεν σημαίνει επιστροφή στα παλιά προνόμια χωρίς αντίστοιχες υποχρεώσεις.

Έξι μήνες διαπραγματεύσεων θα κρίνουν εάν η πολιτική συμφωνία θα μετατραπεί σε πραγματική οικονομική επανεκκίνηση.

Και το μεγαλύτερο συμπέρασμα είναι ήδη σαφές: η Βρετανία μπορεί να πλησιάσει ξανά την Ευρώπη, αλλά δεν μπορεί να διαλέξει μόνο τα οφέλη της ευρωπαϊκής αγοράς και να αφήσει έξω τους κανόνες της.

Πηγή: pagenews.gr

Βασίλης Διαμαντάκος
Ο ΣΥΝΤΑΚΤΗΣ
Βασίλης Διαμαντάκος Δημοσιογράφος Διεθνούς Πολιτικής & Γεωπολιτικής Ανάλυσης
Καλύπτει διεθνείς πολιτικές εξελίξεις, γεωπολιτικές ανακατατάξεις, διπλωματικές σχέσεις και ζητήματα διεθνούς ασφάλειας. Διαθέτει περισσότερα από 20 χρόνια εμπειρίας στο διεθνές πολιτικό και γεωπολιτικό ρεπορτάζ, έχοντας παρακολουθήσει σημαντικά γεγονότα που διαμόρφωσαν το παγκόσμιο πολιτικό σκηνικό. Απόφοιτος του Τμήματος Διεθνών και Ευρωπαϊκών Σπουδών, με μεταπτυχιακή εξειδίκευση στις Διεθνείς Σχέσεις και τη Γεωπολιτική.

Διαβάστε όλες τις τελευταίες Ειδήσεις από την Ελλάδα και τον Κόσμο