Γεωπολιτικά

Ειρήνη ή πολιτική ισχύος; Μπορεί η σύνοδος Σι–Τραμπ–Πούτιν να αποτρέψει έναν κόσμο σε σφαίρες επιρροής;

Ειρήνη ή πολιτική ισχύος; Μπορεί η σύνοδος Σι–Τραμπ–Πούτιν να αποτρέψει έναν κόσμο σε σφαίρες επιρροής;
Η Σενζέν άνοιξε δίαυλο μεταξύ των τριών πυρηνικών δυνάμεων, χωρίς λύσεις για Ουκρανία και Ιράν. Τα κέρδη Μόσχας και Πεκίνου, τα όρια της διακήρυξης και ο φόβος των συμμάχων ότι οι αποφάσεις θα λαμβάνονται ερήμην τους.

«Ένας πυρηνικός πόλεμος δεν μπορεί να κερδηθεί και δεν πρέπει ποτέ να διεξαχθεί». Η κοινή θέση των Σι Τζινπίνγκ, Ντόναλντ Τραμπ και Βλαντίμιρ Πούτιν στη Σενζέν αποτελεί ένα σημείο συνεννόησης σε μια περίοδο πολέμων και βαθιάς δυσπιστίας.

Η τριμερής συνάντηση της 19ης Νοεμβρίου, στο περιθώριο της συνόδου του APEC, δεν κατέληξε σε ειρηνευτική διευθέτηση ούτε δημοσιοποίησε συμφωνία κατανομής του κόσμου σε ζώνες επιρροής.

Άφησε, όμως, ανοιχτό ένα ουσιαστικό ερώτημα: μπορούν οι τρεις δυνάμεις να περιορίσουν τον ανταγωνισμό τους χωρίς να αντιμετωπίζουν την ασφάλεια άλλων κρατών ως αντικείμενο μεταξύ τους συναλλαγής;

Τι συμφωνήθηκε πραγματικά

Η τετραμερής ως προς τα σημεία της —και τριμερής ως προς τους υπογράφοντες— διακήρυξη περιλαμβάνει δεσμεύσεις για:

  • Μεταρρύθμιση του ΟΗΕ.
  • Αύξηση της παραγωγής και προσφοράς διυλισμένων πετρελαϊκών προϊόντων και σταθερές ενεργειακές ροές.
  • Σεβασμό της κρατικής συναίνεσης και των ασυλιών κρατικών αξιωματούχων, με αναφορά στη δικαιοδοσία διεθνών δικαστηρίων.
  • Διάλογο για τη μείωση των πυρηνικών κινδύνων και την αποτροπή της διάδοσης πυρηνικών όπλων.

Δεν περιλαμβάνει συγκεκριμένο σχέδιο για την Ουκρανία, το Ιράν ή την Ταϊβάν. Δεν ανακοινώνει επίσης νέα όρια πυρηνικών εξοπλισμών ή δεσμευτικό χρονοδιάγραμμα εφαρμογής.

Η διάκριση έχει σημασία και για την ενέργεια: η αναφορά στη σταθερότητα των ροών δεν αποτελεί ειδική συμφωνία για την ασφάλεια του Στενού του Ορμούζ ή άλλης συγκεκριμένης θαλάσσιας οδού.

Ένας δίαυλος που μπορεί να περιορίσει τον κίνδυνο

Η απευθείας επικοινωνία μεταξύ των ηγετών των ΗΠΑ, της Κίνας και της Ρωσίας έχει αξία, ακόμη και όταν δεν παράγει άμεσες λύσεις.

Μπορεί να βοηθήσει στην αποσαφήνιση προθέσεων, στη μεταφορά προειδοποιήσεων και στην αποφυγή παρερμηνειών. Σε μια κρίση, τέτοιοι δίαυλοι μπορούν να περιορίσουν την πιθανότητα ανεξέλεγκτης κλιμάκωσης.

Αυτό, ωστόσο, εξαρτάται από τη συνέχεια. Μια συνάντηση κορυφής δεν υποκαθιστά τη σταθερή επικοινωνία μεταξύ διπλωματών, στρατιωτικών και τεχνικών διαπραγματευτών.

Η Σενζέν προσφέρει την ευκαιρία για μια τέτοια διαδικασία. Δεν αποδεικνύει ακόμη ότι αυτή έχει αποκτήσει διάρκεια ή αποτελεσματικότητα.

Γιατί η σύγκριση με τη Γιάλτα έχει όρια

Η εικόνα τριών μεγάλων δυνάμεων σε ένα τραπέζι επανέφερε τον φόβο μιας «νέας Γιάλτας»: αποφάσεων για άλλους, χωρίς τη συμμετοχή τους.

Οι ιστορικές συνθήκες, όμως, διαφέρουν. Οι ηγέτες του 1945 συναντήθηκαν ως σύμμαχοι ενώ ο Β΄ Παγκόσμιος Πόλεμος συνεχιζόταν. Στη Σενζέν συναντήθηκαν ανταγωνιστικές δυνάμεις, με διαφορετικές επιδιώξεις και περιορισμένη αμοιβαία εμπιστοσύνη.

Παράλληλα, κανένας από τους τρεις δεν μπορεί να επιβάλει ανεμπόδιστα τις επιλογές του σε όλους τους υπόλοιπους διεθνείς παίκτες. Η Ευρωπαϊκή Ένωση, η Ουκρανία και περιφερειακές δυνάμεις διαθέτουν δικά τους συμφέροντα, δυνατότητες και μέσα αντίδρασης.

Ο Μάικλ Φρόμαν, πρόεδρος του Council on Foreign Relations, εκτίμησε ότι οι φόβοι περί «Γιάλτας 2.0» αποδείχθηκαν υπερβολικοί και ότι η εικόνα της συνάντησης υπερίσχυσε της ουσίας.

Ο πραγματικός φόβος: Αποφάσεις χωρίς τους άμεσα ενδιαφερομένους

Η απουσία δημοσιοποιημένης συμφωνίας διαμοιρασμού δεν εξαλείφει την ανησυχία των συμμάχων.

Το ζήτημα είναι αν τέτοιες συναντήσεις θα καθιερώσουν μια πρακτική στην οποία οι μεγαλύτερες δυνάμεις θεωρούν ότι μπορούν να καθορίζουν μεταξύ τους τους όρους ασφάλειας μικρότερων κρατών.

Για την Ουκρανία, οποιαδήποτε διευθέτηση αφορά την κυριαρχία, το έδαφος και τη μελλοντική της προστασία. Για τους ευρωπαϊκούς συμμάχους, οι σχετικές αποφάσεις επηρεάζουν άμεσα την ασφάλεια της ηπείρου.

Στην Ασία, αντίστοιχα, η αμερικανοκινεζική συνεννόηση δεν καταργεί τα συμφέροντα και τις επιλογές των περιφερειακών κρατών.

Ο διάλογος των μεγάλων δυνάμεων μπορεί να συμβάλει στην αποκλιμάκωση. Για να παράγει βιώσιμες συμφωνίες, χρειάζεται και τη συμμετοχή όσων θα κληθούν να τις εφαρμόσουν.

Πούτιν: Διεθνής παρουσία χωρίς εμφανές αντάλλαγμα

Για τον Ρώσο πρόεδρο, η συμμετοχή στο ίδιο τραπέζι με τους ηγέτες των ΗΠΑ και της Κίνας προσφέρει σαφές διπλωματικό όφελος.

Του επιτρέπει να παρουσιάζεται ως απαραίτητος συνομιλητής για τη διεθνή ασφάλεια, παρά τη δυτική προσπάθεια απομόνωσης της Ρωσίας.

Ο Τόμας Γκράχαμ του CFR υπογραμμίζει ακριβώς την αξία αυτής της εικόνας για τον Πούτιν. Παράλληλα, σημειώνει ότι δεν προέκυψε ουσιαστική πρόοδος στα εδαφικά ζητήματα και στις εγγυήσεις ασφαλείας που συνδέονται με τον πόλεμο στην Ουκρανία.

Το διπλωματικό κέρδος δεν ισοδυναμεί με άρση κυρώσεων ή συμφωνημένη αποδοχή των ρωσικών θέσεων.

Σι: Το Πεκίνο στο κέντρο της συνάντησης

Η Κίνα κέρδισε τον ρόλο του οικοδεσπότη μιας συνάντησης που έφερε στην ίδια αίθουσα Ουάσιγκτον και Μόσχα.

Για τον Σι, αυτό ενισχύει την εικόνα της χώρας του ως δύναμης με δυνατότητα να συγκαλεί κρίσιμες διεθνείς συνομιλίες.

Ο Ρας Ντόσι του CFR επισημαίνει ότι η διάταξη της συνάντησης, με τον Σι στο κέντρο, προέβαλε την κινεζική ισχύ. Προειδοποιεί επίσης ότι η προτεραιότητα στις σχέσεις μεταξύ μεγάλων δυνάμεων μπορεί να προκαλέσει ανασφάλεια στους συμμάχους των ΗΠΑ.

Το Πεκίνο εξασφάλισε αυτή την προβολή χωρίς να ανακοινωθούν δεσμεύσεις περιορισμού του πυρηνικού του οπλοστασίου.

Τραμπ: Άμεση επαφή, αλλά εκκρεμείς κρίσεις

Για τον Αμερικανό πρόεδρο, η συνάντηση υπηρετεί την επιλογή της απευθείας διαπραγμάτευσης με τους ανταγωνιστές των ΗΠΑ.

Η επαφή μπορεί να διευκολύνει μελλοντικές συνεννοήσεις για την ενέργεια και τον πυρηνικό κίνδυνο. Η χρησιμότητά της, όμως, θα κριθεί από απτά αποτελέσματα και από το αν διατηρεί την εμπιστοσύνη των συμμάχων.

Οι ανοικτοί δίαυλοι είναι ένα μέσο πολιτικής. Δεν αποτελούν από μόνοι τους επίλυση των συγκρούσεων.

Η ουσιαστική δοκιμασία της Σενζέν βρίσκεται στις επόμενες κινήσεις: στις διαπραγματεύσεις για την Ουκρανία, στην αποκλιμάκωση στη Μέση Ανατολή και στη διαμόρφωση συγκεκριμένων μηχανισμών μείωσης του πυρηνικού κινδύνου.

Η σύνοδος δεν μοίρασε δημοσίως τον κόσμο σε κλειστές ζώνες. Το αν θα αποτρέψει μια τέτοια εξέλιξη θα εξαρτηθεί από το αν η συνεννόηση των ισχυρών θα σέβεται την κυριαρχία και την ασφάλεια των υπολοίπων.

Πηγή: pagenews.gr

Διαβάστε όλες τις τελευταίες Ειδήσεις από την Ελλάδα και τον Κόσμο