Η ΕΕ αλλάζει τους κανόνες για PFAS και συσκευασίες τροφίμων

Νέο ευρωπαϊκό πλαίσιο βάζει στο επίκεντρο τα «παντοτινά χημικά», τη μείωση των απορριμμάτων συσκευασίας και τον περιορισμό του περιττού πλαστικού. Οι αλλαγές θα ξεδιπλωθούν σταδιακά έως το 2040 και θα επηρεάσουν επιχειρήσεις, λιανεμπόριο και καταναλωτές.

Στροφή της Ευρώπης στις συσκευασίες

Η Ευρωπαϊκή Ένωση προχωρά σε ένα ευρύτερο πλαίσιο αλλαγών που επηρεάζει τον τρόπο με τον οποίο σχεδιάζονται, παράγονται και απορρίπτονται οι συσκευασίες. Στο στόχαστρο μπαίνουν τόσο η υπερβολική χρήση πλαστικού όσο και οι χημικές ουσίες που επιμένουν για μεγάλο χρονικό διάστημα στο περιβάλλον. Το νέο κανονιστικό σχήμα δημιουργεί υποχρεώσεις για επιχειρήσεις και κατασκευαστές, ενώ θα αγγίξει από τις συσκευασίες τροφίμων και τα προϊόντα takeaway μέχρι μπουκάλια, μεταλλικά κουτάκια και δέματα του ηλεκτρονικού εμπορίου.

Η ευρωπαϊκή κατεύθυνση είναι σαφής: λιγότερα απόβλητα, περισσότερη επαναχρησιμοποίηση και συσκευασίες που μπορούν να ανακυκλωθούν στην πράξη και όχι μόνο θεωρητικά. Η μετάβαση δεν θα γίνει από τη μια στιγμή στην άλλη, όμως οι πρώτες δεσμεύσεις έχουν ήδη μπει σε τροχιά εφαρμογής.

Τα όρια για τα «παντοτινά χημικά» PFAS

Στο επίκεντρο των αλλαγών βρίσκονται οι PFAS, οι ουσίες που συχνά αποκαλούνται «παντοτινά χημικά». Από την Τετάρτη τίθενται σε εφαρμογή σε επίπεδο ΕΕ ανώτατα επιτρεπόμενα όρια για τις συσκευασίες που έρχονται σε επαφή με τρόφιμα, ενώ ταυτόχρονα ενισχύονται οι απαιτήσεις ιχνηλασιμότητας.

Οι κατασκευαστές θα πρέπει να διαθέτουν επαρκή στοιχεία, ώστε αν προκύψει πρόβλημα με κάποια συσκευασία, οι αρμόδιες αρχές να μπορούν να παρακολουθήσουν τη διαδρομή της και να εντοπίσουν την προέλευσή της. Οι συγκεκριμένες χημικές ουσίες χρησιμοποιούνται ευρέως επειδή αντέχουν στο νερό και στα λίπη, γι’ αυτό και συναντώνται σε συσκευασίες φαγητού για takeaway, χαρτιά αρτοποιίας και κουτιά πίτσας.

Το ζήτημα είναι ότι οι PFAS δεν αποδομούνται εύκολα. Διαρκούν στο περιβάλλον και μπορούν να συσσωρευτούν στο νερό, στο έδαφος, στον αέρα και στην τροφική αλυσίδα. Η μακροχρόνια έκθεση σε ορισμένες από αυτές έχει συνδεθεί με προβλήματα υγείας, κάτι που έχει εντείνει τις πιέσεις για αυστηρότερους περιορισμούς.

Αντιμέτωπη με το βάρος των απορριμμάτων

Οι παρεμβάσεις δεν περιορίζονται στις χημικές ουσίες. Η ΕΕ επιχειρεί επίσης να αντιμετωπίσει την αδιάκοπη άνοδο των απορριμμάτων συσκευασίας, σε ένα πεδίο όπου μεγάλο μέρος των ισχυόντων κανόνων έχει τις ρίζες του στη δεκαετία του 1990. Την τελευταία δεκαετία, τα απορρίμματα που προέρχονται από συσκευασίες έχουν αυξηθεί περισσότερο από 20%, με την άνοδο του ηλεκτρονικού εμπορίου και την εξάπλωση των προϊόντων «στο χέρι» να ενισχύουν το πρόβλημα.

Η εικόνα γίνεται ακόμη πιο έντονη αν συνυπολογιστεί η συμμετοχή των συσκευασιών στη συνολική κατανάλωση πλαστικού. Εκτιμάται ότι αντιπροσωπεύουν περίπου το 40% της χρήσης πλαστικών στην Ευρώπη. Κατά μέσο όρο, κάθε Ευρωπαίος παράγει περίπου 180 κιλά απορριμμάτων συσκευασίας τον χρόνο. Από αυτά, 35,3 κιλά αντιστοιχούν σε πλαστικά που προέρχονται από ορυκτά καύσιμα, ενώ το 2023 ανακυκλώθηκε μόλις το 42% αυτής της ποσότητας.

Με αυτά τα δεδομένα, η ευρωπαϊκή στρατηγική μετακινείται από την απλή διαχείριση απορριμμάτων στη μείωση της παραγωγής τους στην πηγή, στην επαναχρησιμοποίηση και στον σχεδιασμό συσκευασιών που μπορούν να ανακυκλωθούν σε μεγάλη κλίμακα.

Οι βασικές προθεσμίες έως το 2040

Οι αλλαγές θα ξεδιπλωθούν σταδιακά. Από το 2028 προβλέπεται η καθιέρωση ενιαίου ευρωπαϊκού συστήματος σήμανσης για τη διαλογή των απορριμμάτων, ώστε ο καταναλωτής να αναγνωρίζει πιο εύκολα πού πρέπει να απορρίψει κάθε συσκευασία, ανεξάρτητα από τη χώρα της ΕΕ στην οποία βρίσκεται.

Το 2030 αποτελεί τον επόμενο βασικό σταθμό, καθώς ως τότε επιδιώκεται μείωση των απορριμμάτων συσκευασίας κατά 5% σε σύγκριση με τα επίπεδα του 2018. Σε μεγαλύτερο χρονικό ορίζοντα, ο στόχος ανεβαίνει στο 15% έως το 2040. Παράλληλα, οι συσκευασίες θα πρέπει να σχεδιάζονται έτσι ώστε να είναι ανακυκλώσιμες με οικονομικά βιώσιμο τρόπο, κάτι που αναμένεται να επηρεάσει τον σχεδιασμό, τα υλικά και τις παραγωγικές διαδικασίες πολλών επιχειρήσεων.

Στο ίδιο πλαίσιο, προβλέπονται και στόχοι επαναχρησιμοποίησης, μαζί με περιορισμούς σε συγκεκριμένες κατηγορίες συσκευασιών μίας χρήσης. Η προτεραιότητα μεταφέρεται σε λιγότερο υλικό για την ίδια ποσότητα προϊόντος και σε μεγαλύτερη διάρκεια ζωής όπου αυτό μπορεί να γίνει.

Περιορισμοί στα μεγάλα κενά και στα δέματα του ηλεκτρονικού εμπορίου

Ιδιαίτερη σημασία για το λιανεμπόριο και ειδικά για το ηλεκτρονικό εμπόριο έχουν οι ρυθμίσεις που αφορούν τον περιττό κενό χώρο στις συσκευασίες. Η συνηθισμένη πρακτική όπου ένα μικρό προϊόν αποστέλλεται μέσα σε υπερβολικά μεγάλο κουτί μπαίνει πλέον στο μικροσκόπιο.

Στόχος είναι να περιοριστεί η άσκοπη χρήση χαρτονιού, πλαστικού και υλικών πλήρωσης, αλλά και ο όγκος των δεμάτων στη μεταφορά και αποθήκευση. Η αλλαγή αυτή μπορεί να επηρεάσει και την εφοδιαστική αλυσίδα, καθώς οι μικρότερες συσκευασίες επιτρέπουν περισσότερα προϊόντα ανά φορτίο και δυνητικά μειωμένες ανάγκες μεταφοράς.

Το νέο πλαίσιο περιλαμβάνει επίσης υποχρεωτικά συστήματα επιστροφής εγγύησης για μεταλλικά κουτάκια και πλαστικά μπουκάλια. Ο καταναλωτής θα πληρώνει ένα μικρό επιπλέον ποσό κατά την αγορά και θα μπορεί να το ανακτά επιστρέφοντας τη συσκευασία στο προβλεπόμενο σημείο συλλογής.

Αυστηρότερη στάση και στα πλαστικά απόβλητα

Παράλληλα με τις ρυθμίσεις για τις ίδιες τις συσκευασίες, η Ευρώπη σκληραίνει και τη στάση της απέναντι στις εξαγωγές πλαστικών απορριμμάτων προς τρίτες χώρες. Ο στόχος είναι να περιοριστούν οι περιπτώσεις όπου ευρωπαϊκά πλαστικά απόβλητα φεύγουν εκτός ΕΕ χωρίς επαρκείς εγγυήσεις για το πώς διαχειρίζονται ή ανακυκλώνονται τελικά.

Η κατεύθυνση αυτή αυξάνει την πίεση ώστε μεγαλύτερο μέρος του προβλήματος να αντιμετωπίζεται εντός της ίδιας της Ευρώπης. Για τις επιχειρήσεις, πάντως, η προσαρμογή αναμένεται να γίνει σταδιακά. Προβλέπεται χρόνος μετάβασης, ενώ για προϊόντα που δεν συμμορφώνονται άμεσα με τις νέες απαιτήσεις η αρχική προσέγγιση θα βασίζεται περισσότερο σε προειδοποιήσεις και λιγότερο στην αυτόματη επιβολή κυρώσεων.

Μέσα στη χρονιά αναμένεται και δημόσια διαβούλευση για τη δημιουργία ενιαίων ετικετών στις συσκευασίες, ώστε οι καταναλωτές να γνωρίζουν πιο καθαρά σε ποιο ρεύμα ανακύκλωσης ανήκει κάθε υλικό. Με αυτόν τον τρόπο, το νέο ευρωπαϊκό μοντέλο επιχειρεί να αλλάξει ολόκληρο τον κύκλο ζωής μιας συσκευασίας, από τις χημικές ουσίες και τα υλικά παραγωγής έως το μέγεθος, την επαναχρησιμοποίηση, την ανακύκλωση και την τελική διαχείρισή της.

Πηγή: Pagenews.gr