ΕΦΚΑ: Πώς επιχειρεί να φρενάρει το νέο κύμα πρόωρων συνταξιοδοτήσεων το 2025

Ρεκόρ αιτήσεων και μια έξοδος που θυμίζει άλλη εποχή

Το 2025 καταγράφεται ως χρονιά-ορόσημο για τον ΕΦΚΑ και συνολικά για το ασφαλιστικό σύστημα, καθώς οι αιτήσεις συνταξιοδότησης έφτασαν σε ιστορικό υψηλό: 225.800. Πρόκειται για αριθμό που ξεπερνά ακόμη και το προηγούμενο ρεκόρ του 2021, όταν είχαν υποβληθεί 212.151 αιτήσεις, και αποτυπώνει ένα νέο κύμα εξόδου από την αγορά εργασίας που πλέον δεν μοιάζει συγκυριακό. Αντίθετα, αποκτά χαρακτηριστικά τάσης με διάρκεια και δυναμική, θυμίζοντας σε ένταση τις μαζικές αποχωρήσεις της προηγούμενης δεκαετίας, όταν μνημόνια και εθελούσιες έξοδοι σε ΔΕΚΟ και τράπεζες πυροδοτούσαν κύματα συνταξιοδότησης.

Οι εκτιμήσεις ειδικών συγκλίνουν ότι η αυξημένη ροή δεν θα «ξεφουσκώσει» άμεσα. Αντίθετα, αναμένεται να συνεχιστεί τουλάχιστον έως το 2027-2028, καθώς ολοκληρώνεται σταδιακά η αποχώρηση της γενιάς των baby boomers. Η γήρανση του εργατικού δυναμικού λειτουργεί ως βασικός μοχλός πίεσης, όμως δεν είναι η μοναδική αιτία. Στην πραγματικότητα, το φαινόμενο τροφοδοτείται και από αλλαγές στο «παιχνίδι» των κινήτρων, εκεί όπου η σύνταξη δεν αντιμετωπίζεται πλέον ως πλήρης έξοδος, αλλά ως ένα νέο καθεστώς που μπορεί να συνδυαστεί με εργασία.

Το «δέλεαρ» της εργασίας μετά τη σύνταξη και το νέο ασφαλιστικό αφήγημα

Στο επίκεντρο βρίσκεται το ευνοϊκότερο καθεστώς απασχόλησης συνταξιούχων που θεσπίστηκε την τελευταία διετία και άλλαξε τις ισορροπίες. Πολλοί ασφαλισμένοι που συμπληρώνουν ή πλησιάζουν τα όρια της 35ετίας βλέπουν πλέον τη συνταξιοδότηση ως έναν τρόπο να εξασφαλίσουν σταθερό εισόδημα και ταυτόχρονα να συνεχίσουν να εργάζονται, χωρίς περικοπή της σύνταξης, καταβάλλοντας μόνο έναν πρόσθετο, σχετικά μικρό πόρο επί του μισθού τους.

Αυτή η δυνατότητα δημιούργησε ένα ισχυρό κίνητρο «επιτάχυνσης» της απόφασης. Η λογική αρκετών ασφαλισμένων είναι απλή: να βγουν νωρίτερα, να «κλειδώσουν» τη σύνταξη και να ενισχύσουν αργότερα το ποσό μέσω της προσμέτρησης επιπλέον ενσήμων από την εργασία ως συνταξιούχοι. Στην πράξη όμως, όπως προειδοποιούν ειδικοί της κοινωνικής ασφάλισης, η εικόνα είναι πολύ πιο σύνθετη και συχνά… απογοητευτική για όσους περιμένουν ότι θα «χτίσουν» σημαντικές αυξήσεις.

Η κρυφή παγίδα: γιατί η πρόωρη έξοδος μπορεί να κοστίσει περισσότερο απ’ όσο φαίνεται

Το κρίσιμο στοιχείο που δεν είναι πάντα κατανοητό είναι ότι οι προσαυξήσεις από την απασχόληση μετά τη συνταξιοδότηση δεν ενσωματώνονται άμεσα στη σύνταξη. Αντίθετα, περνούν στο ποσό μόνο μετά τη διακοπή της εργασίας. Έτσι, ο συνταξιούχος που συνεχίζει να εργάζεται μπορεί να ακούει για «προσαύξηση», αλλά δεν τη βλέπει στο μηνιαίο του εκκαθαριστικό παρά μόνο στο τέλος του κύκλου απασχόλησης. Αυτό, από μόνο του, ενισχύει τη σύγχυση και δημιουργεί προσδοκίες που δεν ανταποκρίνονται πάντα στο πραγματικό όφελος.

Το δεύτερο και πιο ουσιαστικό σημείο είναι ότι το καθαρό οικονομικό όφελος από τις επιπλέον εισφορές, λόγω του ειδικού πόρου υπέρ ΕΦΚΑ, εκτιμάται ως περιορισμένο: περίπου 8 έως 10 ευρώ τον μήνα ανά έτος απασχόλησης μετά τη σύνταξη. Για κάποιον που προσδοκά ότι η «δεύτερη φάση» εργασίας θα μεταφραστεί σε αισθητή βελτίωση της σύνταξης, τα νούμερα αυτά είναι συχνά κατώτερα των προσδοκιών.

Και εδώ βρίσκεται η παγίδα της πρόωρης αποχώρησης: η απώλεια ασφαλιστικού χρόνου, ειδικά για όσους δεν έχουν «χτίσει» αρκετά έτη, μπορεί να αποδειχθεί μεγαλύτερη από την μελλοντική προσαύξηση. Με άλλα λόγια, ο ασφαλισμένος μπορεί να κερδίζει χρόνο, αλλά να χάνει ποσό. Να «κερδίζει» το δικαίωμα να βγει νωρίτερα, αλλά να «κλειδώνει» μια χαμηλότερη βάση, πάνω στην οποία οι μεταγενέστερες μικρές προσαυξήσεις δεν αρκούν για να αλλάξουν τη συνολική εικόνα.

Το σχέδιο του ΕΦΚΑ: να γίνει ορατό το όφελος και να περιοριστεί η ψευδαίσθηση

Μπροστά σε αυτή τη νέα πραγματικότητα, στη διοίκηση του ΕΦΚΑ βρίσκεται μια ιδέα που στόχο έχει να φρενάρει το κύμα των πρόωρων συνταξιοδοτήσεων ή, τουλάχιστον, να μειώσει την τάση που βασίζεται σε λάθος προσδοκίες. Συζητείται να αλλάξει ο χρόνος «πίστωσης» της προσαύξησης: αντί να δίνεται εφάπαξ στο τέλος του εργασιακού κύκλου, να πιστώνεται ανά διετία ή πενταετία.

Η στόχευση είναι διπλή. Από τη μία, να γίνεται πιο χειροπιαστό και κατανοητό το πραγματικό όφελος, ώστε ο ασφαλισμένος να μην λειτουργεί με το «θα ανέβει πολύ αργότερα» χωρίς να έχει επίγνωση του μεγέθους. Από την άλλη, να περιοριστεί η ψευδαίσθηση μεγάλων μελλοντικών αυξήσεων που, σύμφωνα με τους ειδικούς, ωθεί αρκετούς να αποχωρούν νωρίτερα με την πεποίθηση ότι «θα το φτιάξουν» μετά μέσω απασχόλησης.

Ποιοι εργάζονται ως συνταξιούχοι και τι δείχνουν τα στοιχεία

Η εικόνα της απασχόλησης συνταξιούχων είναι ήδη σημαντική σε μέγεθος. Στην πλατφόρμα του ΕΦΚΑ έχουν δηλωθεί περίπου 260.000 συνταξιούχοι ως εργαζόμενοι. Πρόκειται για αριθμό που καταδεικνύει ότι η εργασία μετά τη σύνταξη δεν είναι περιθωριακό φαινόμενο, αλλά διαμορφώνει μια νέα «κανονικότητα».

Η σύνθεση αυτής της ομάδας φωτίζει και το πού βρίσκεται η μεγαλύτερη κινητικότητα. Σχεδόν οι μισοί κινούνται σε αγροτικές και συναφείς δραστηριότητες, ενώ υπάρχει σημαντική παρουσία μισθωτών και ελευθέρων επαγγελματιών/αυτοαπασχολούμενων. Η εικόνα δείχνει ότι η εργασία μετά τη σύνταξη δεν είναι μόνο λύση ανάγκης, αλλά και επιλογή συνέχισης δραστηριότητας, ειδικά σε κλάδους όπου η απασχόληση έχει πιο ευέλικτα ή εποχικά χαρακτηριστικά.

Οι τρεις λόγοι που «σπρώχνουν» στη σύνταξη και η αγωνία για αλλαγές

Πέρα από το κίνητρο της εργασίας μετά τη σύνταξη, υπάρχουν και άλλοι παράγοντες που λειτουργούν σαν επιταχυντές αποφάσεων. Πρώτος είναι η ανησυχία για μελλοντικές αλλαγές στα όρια ηλικίας συνταξιοδότησης, τα οποία συνδέονται με το προσδόκιμο ζωής μετά τα 65. Όταν υπάρχει δημόσια συζήτηση για πιθανές προσαρμογές, η φυσική αντίδραση πολλών ασφαλισμένων είναι να «προλάβουν» το ενδεχόμενο δυσμενέστερων όρων.

Δεύτερος είναι η ίδια η ευνοϊκή ρύθμιση απασχόλησης συνταξιούχων, που μετατρέπει την έξοδο σε ένα πιο ασφαλές σενάριο, ειδικά για όσους πιστεύουν ότι θα παραμείνουν ενεργοί στην εργασία.

Τρίτος είναι η συζήτηση για αλλαγές στην εξαγορά και τον υπολογισμό των πλασματικών ετών, με την προοπτική μειωμένης στάθμισής τους στο τελικό ποσό. Ακόμη και η φήμη μιας τέτοιας εξέλιξης αρκεί για να κάνει αρκετούς να κινηθούν πιο γρήγορα, ώστε να «κλειδώσουν» ό,τι ισχύει τώρα.

Η εποχικότητα των αιτήσεων και το «ρολόι» των επαγγελματικών κύκλων

Ενδιαφέρον παρουσιάζει και το πώς «σπάει» χρονικά το κύμα αιτήσεων. Υπάρχει έντονη εποχικότητα, με κορύφωση τον Σεπτέμβριο, όταν παραδοσιακά αποχωρούν οι εκπαιδευτικοί. Ακολουθούν ο Ιούλιος και ο Ιανουάριος, μήνες που προτιμώνται από μισθωτούς, καθώς μπορούν να επηρεάσουν θετικά τη συνολική οικονομική εικόνα της μετάβασης, ακόμη και ως προς τον σχεδιασμό εισοδήματος της επόμενης περιόδου. Η εποχικότητα αυτή αποκαλύπτει ότι, πέρα από τους κανόνες, ρόλο παίζουν και οι επαγγελματικοί κύκλοι, αλλά και η ανάγκη για όσο το δυνατόν πιο «ομαλή» αλλαγή καθεστώτος.

Το μεγάλο ερώτημα: φρένο ή συνέχιση μέχρι να φύγει η γενιά των baby boomers;

Το αν ο ΕΦΚΑ θα καταφέρει να συγκρατήσει το νέο κύμα πρόωρων συνταξιοδοτήσεων δεν θα κριθεί μόνο από τεχνικές αλλαγές στον τρόπο πίστωσης των προσαυξήσεων. Θα κριθεί από το κατά πόσο οι ασφαλισμένοι θα πειστούν ότι η πρόωρη έξοδος δεν είναι πάντα η πιο συμφέρουσα επιλογή και ότι, ειδικά για όσους δεν έχουν συμπληρώσει ισχυρό ασφαλιστικό χρόνο, το κόστος μπορεί να είναι μόνιμο.

Ωστόσο, όσο η δημογραφική πραγματικότητα ωθεί μεγάλα τμήματα του πληθυσμού προς τη σύνταξη και όσο η αγορά εργασίας προσαρμόζεται σε μοντέλα όπου οι συνταξιούχοι μπορούν να παραμένουν ενεργοί, το φαινόμενο μοιάζει δύσκολο να ανακοπεί πλήρως. Αυτό που επιχειρεί ο ΕΦΚΑ είναι, κυρίως, να «καθαρίσει» το τοπίο από τις αυταπάτες: να κάνει πιο διαφανές το πραγματικό όφελος και να αποτρέψει αποφάσεις που βασίζονται σε υπεραισιόδοξες προβολές.

Σε μια χώρα όπου η σύνταξη παραμένει, ταυτόχρονα, κοινωνική ανάγκη και οικονομική εξίσωση, το επόμενο διάστημα θα δείξει αν η νέα γενιά συνταξιούχων θα βγει από την εργασία πιο ενημερωμένη ή απλώς πιο βιαστική.

Πηγή: Pagenews.gr