Von der Leyen: «Γυρίστε τα έσοδα του CO₂ στη βιομηχανία» – Το ETS στο επίκεντρο το καλοκαίρι

Η Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν επέλεξε να μιλήσει ευθέως εκεί όπου «καίει» περισσότερο: μπροστά στους εκπροσώπους της ευρωπαϊκής βαριάς βιομηχανίας. Από τη Σύνοδο Κορυφής της Ευρωπαϊκής Βιομηχανίας στην Αμβέρσα, η πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής υπερασπίστηκε το Σύστημα Εμπορίας Δικαιωμάτων Εκπομπών (ETS), αλλά ταυτόχρονα πέταξε το «γάντι» στα κράτη-μέλη: αν η βιομηχανία ασφυκτιά από το κόστος άνθρακα, η πίεση πρέπει να στραφεί στις εθνικές κυβερνήσεις για το πού καταλήγουν τα έσοδα.

Στον πυρήνα του μηνύματός της βρέθηκε μια φράση με σαφή πολιτικό στόχο: η Επιτροπή θέλει περισσότερα έσοδα από το ETS να επιστρέφουν στη βιομηχανία, ως καύσιμο για επενδύσεις που θα μειώσουν μόνιμα τις εκπομπές και το ενεργειακό κόστος. Και αυτό, όπως προανήγγειλε, θα γίνει «βασικό επίκεντρο» της επικείμενης μεταρρύθμισης του ETS το καλοκαίρι, με ορίζοντα πρότασης έως τα τέλη Ιουλίου.

Το ETS στο «σφυρί»: κόστος CO₂, ανταγωνιστικότητα και πολιτική νευρικότητα

Οι ενεργοβόρες βιομηχανίες στην Ευρώπη –χάλυβας, τσιμέντο, χημικά– θεωρούν εδώ και καιρό ότι η τιμολόγηση του άνθρακα λειτουργεί σαν διαρκής φορολογική πίεση σε μια περίοδο όπου η ανταγωνιστικότητα δοκιμάζεται από υψηλές τιμές ενέργειας και σκληρό διεθνή ανταγωνισμό. Η συζήτηση αναζωπυρώνεται επειδή η τιμή των δικαιωμάτων CO₂ κινείται σε επίπεδα που για τη βιομηχανία μεταφράζονται σε πραγματικό κόστος ανά τόνο εκπομπών, ενώ ταυτόχρονα αυξάνονται οι φωνές που ζητούν «χαλάρωση» ή «διόρθωση» του μηχανισμού.

Το κλίμα αυτό δεν μένει θεωρητικό. Το τελευταίο διάστημα η αγορά άνθρακα έδειξε πόσο ευαίσθητη είναι σε πολιτικά σήματα, με απότομες κινήσεις τιμών όταν άνοιξε δημόσια η συζήτηση για μεταρρυθμίσεις ή καθυστερήσεις. Η ίδια η Επιτροπή γνωρίζει ότι η αξιοπιστία ενός τέτοιου εργαλείου κρέμεται από μια λεπτή ισορροπία: σταθερότητα κανόνων για να γίνονται επενδύσεις, αλλά και κοινωνική-βιομηχανική αντοχή ώστε να μην «σπάσει» η συναίνεση.

«Περιορισμός και εμπορία»: πώς λειτουργεί ο μηχανισμός που διχάζει

Το ETS είναι ο κλασικός μηχανισμός cap-and-trade, δηλαδή «περιορισμού και εμπορίας». Κάθε χρόνο διατίθεται ένας μειούμενος αριθμός δικαιωμάτων εκπομπής (ένα δικαίωμα αντιστοιχεί σε έναν τόνο CO₂) και οι επιχειρήσεις που καλύπτονται από το σύστημα οφείλουν να παραδίδουν επαρκή δικαιώματα για τις εκπομπές τους. Αν δεν έχουν αρκετά, αγοράζουν σε δημοπρασίες ή στην αγορά άνθρακα.

Η φον ντερ Λάιεν το υπερασπίστηκε με το βασικό επιχείρημα της Επιτροπής: το σύστημα δουλεύει επειδή επιβάλλει οικονομικό κίνητρο για μείωση εκπομπών. Στη δική της ανάγνωση, το ETS δεν είναι «τιμωρία», αλλά ένας μηχανισμός που μετατρέπει την κλιματική πολιτική σε επενδυτικό σήμα. Και γι’ αυτό επιχείρησε να «σπάσει» την αντίληψη ότι η τιμή άνθρακα είναι ασύμβατη με την ανάπτυξη, επικαλούμενη στοιχεία για μείωση εκπομπών και ταυτόχρονη αύξηση οικονομικής δραστηριότητας στους κλάδους που καλύπτονται.

Το κρίσιμο σημείο: τα έσοδα «φεύγουν» από τη βιομηχανία και χάνονται στους προϋπολογισμούς

Εδώ βρίσκεται και η ουσία της παρέμβασής της. Η Επιτροπή αναγνωρίζει ότι το ETS παράγει δισεκατομμύρια ευρώ ετησίως σε έσοδα, όμως μεγάλο μέρος αυτών καταλήγει στα κρατικά ταμεία. Σύμφωνα με το πλαίσιο που περιγράφεται δημόσια, περίπου το 75% των εσόδων πηγαίνει στους εθνικούς προϋπολογισμούς, ενώ περίπου το 25% κατευθύνεται σε ευρωπαϊκά εργαλεία όπως το Ταμείο Καινοτομίας, που στηρίζει τεχνολογίες χαμηλών εκπομπών.

Η φον ντερ Λάιεν έδειξε με το δάχτυλο αυτό που θεωρεί «στρέβλωση»: ότι οι εθνικές κυβερνήσεις, αντί να επενδύουν αποφασιστικά στην βιομηχανική αποανθρακοποίηση, συχνά χρησιμοποιούν τα έσοδα για γενικές ανάγκες των προϋπολογισμών. Το πιο αιχμηρό στοιχείο της τοποθέτησής της ήταν η εκτίμηση ότι οι χώρες της ΕΕ επενδύουν λιγότερο από 5% των εσόδων του ETS στην αποανθρακοποίηση της βιομηχανίας – ποσοστό που, στα δικά της μάτια, δεν «στέκεται» όταν ζητείται από τον παραγωγικό ιστό να αλλάξει τεχνολογική βάση.

Γι’ αυτό και η προτροπή της προς τους βιομηχάνους ήταν σχεδόν πολιτικό σλόγκαν: «Πιέστε τις πρωτεύουσές σας». Όχι για να πέσει το ETS, αλλά για να επιστρέψει μεγαλύτερο μέρος των πόρων εκεί απ’ όπου προέρχονται.

Μεταρρύθμιση έως τα τέλη Ιουλίου: τι «παίζει» πραγματικά στο τραπέζι

Η Επιτροπή αναμένεται να επανέλθει με πρόταση μεταρρύθμισης μέσα στο καλοκαίρι, με αναφορές ότι ο χρονικός ορίζοντας τοποθετείται έως τέλη Ιουλίου. Το timing δεν είναι τυχαίο. Το ETS βρίσκεται στο κέντρο της αρχιτεκτονικής της ευρωπαϊκής κλιματικής πολιτικής και συνδέεται με κρίσιμες μεταβάσεις, όπως η σταδιακή μείωση δωρεάν δικαιωμάτων και η ώθηση νέων τεχνολογιών.

Παράλληλα, η συζήτηση «κουμπώνει» με το ευρύτερο πακέτο ανταγωνιστικότητας και με τον τρόπο που η Ευρώπη προσπαθεί να προστατεύσει τη βιομηχανία της από διαρροή άνθρακα (μεταφορά παραγωγής σε περιοχές με χαλαρότερους κανόνες). Σε αυτό το σημείο μπαίνει και ο CBAM, ο μηχανισμός προσαρμογής άνθρακα στα σύνορα, που μπαίνει στην πλήρη του εφαρμογή από το 2026, ακριβώς για να περιοριστεί το ανταγωνιστικό μειονέκτημα των ευρωπαϊκών παραγωγών έναντι εισαγωγών από χώρες χωρίς αντίστοιχο κόστος άνθρακα.

Στο παρασκήνιο, υπάρχουν και οι βιομηχανικοί παίκτες που επιδιώκουν να διατηρηθούν ευνοϊκές ρυθμίσεις, ειδικά γύρω από τα δωρεάν δικαιώματα. Δημοσιεύματα και αναλύσεις δείχνουν ότι η μεταρρύθμιση εξετάζει διαφορετικές διαδρομές για το πώς θα εξελιχθεί αυτό το καθεστώς, ακριβώς επειδή η κατάργηση των «μαξιλαριών» αλλάζει δραματικά την εξίσωση κόστους για βαριές εγκαταστάσεις.

Το διακύβευμα για την Ευρώπη: να μη χαθεί ούτε η κλιματική πορεία ούτε η βιομηχανική βάση

Η παρέμβαση της φον ντερ Λάιεν στην Αμβέρσα ήταν μια προσπάθεια να κρατήσει δύο γραμμές ταυτόχρονα. Από τη μία, να προστατεύσει ένα εργαλείο που οι Βρυξέλλες θεωρούν «σπονδυλική στήλη» της κλιματικής στρατηγικής. Από την άλλη, να αναγνωρίσει ότι χωρίς χρηματοδότηση και γρήγορη τεχνολογική αναβάθμιση, η βαριά βιομηχανία θα συνεχίσει να βλέπει το ETS ως κόστος χωρίς αντίκρισμα.

Γι’ αυτό η πολιτική της στόχευση είναι ξεκάθαρη: περισσότερα έσοδα του ETS πίσω στη βιομηχανία, ώστε ο άνθρακας να λειτουργεί ως μηχανισμός μετάβασης και όχι ως απλός «λογαριασμός». Αν το σχέδιο πετύχει, οι επιχειρήσεις θα κληθούν να επενδύσουν και να μειώσουν εκπομπές με μεγαλύτερη ταχύτητα. Αν αποτύχει, η πίεση για «κούρεμα» του ETS θα ενταθεί, μαζί με τον κίνδυνο να θεωρηθεί η ευρωπαϊκή κλιματική πολιτική πολιτικά ασταθής.

Πηγή: Pagenews.gr